Асримиз муржияларининг жаҳолатга оид сўзлари

Асримиз муржиялари ва бугунги кунимиз фиръавн сеҳргарларининг жаҳолатга оид сўзлари

بسم الله الرحمن الرحيم

س: يقول سماحة الشيخ سمعنا أنكم تراجعتم عن تكفير من وقع في الشرك الأكبر كالاستغاثة بالأموات , واشترطتم إقامة الحجة بالعذر بالجهل؟ فهل هذا صحيح؟

هذا كلام باطل , هذا كذب عليَّ ولم أتراجع إن شاء الله عن تكفير المشرك ، تكفير الكافر ، لم أتراجع عن ذلك , لأن هذا تراجع عن الحق

(Фавзонга савол): Ҳурматли шайх, биз сизни катта ширкка тушганларни такфир қилишдан қайтиб, уни жаҳолати кетиши учун ҳужжат қоим қилишни шарт қилганизни эшитдик. Ушбу нарса тўғрими?

Фавзон айтди: Бу ботил сўз! Бу менга нисбатан ёлғондир! Мен кофир ва мушрикларни такфир қилишликдан қайтмаганман, бундан қайтмаганман. Чунки бу ҳақдан бош тортишлик ҳисобланади!

Фавзондан сўрашди: Қуръон етиб борганлиги билан бирга, аммо барибир катта ширкка тушган (кофир) жоҳилларга узр берадиганларни далил-ҳужжатлари нима?

Фавзон айтди: Уларда ҳеч қандай (асосли) ҳужжат-далиллари йўқ! Улар адашган, хатокор. Ҳа, шундай. Фатҳул Мажийд дарси: 10.5.1434, 59 минут.

Илмий тадқиқотлар ва фатво бериш доимий қўмитасига савол:

س10: يقول بعض متديني الشباب المعاصر إن جميع أو غالب من يقع في الشرك في العالم الإسلامي اليوم ليس مشركا؛ لأنه إما عالم جليل أوصله اجتهاده إلى جواز مثل الاستغاثة بغير الله؛ كما فعل السيوطي، والنبهاني وغيرهما، وهذا له أجران: أجر إذا أصاب، وواحد إذا أخطأ، وإما عامي مقلد، وهذا فعل أقصى ما يستطيع.

10 савол: Баъзи замонавий диний ёшлар: ҳамма ёки кўпчилик бизни кунимизда ислом оламидаги ширкка тушиб қолганлар мушрик эмасдирлар. Чунки, улар ё ижтиҳодлари Аллоҳдан бошқасидан мадад сўрашликни жоиз қилишликка олиб келган ҳимматли-катта олимлар, ҳудди Суютий, Набаҳоний ва бошқа шу кабилар ва бундайларга икки ажр ёки хато қилганда бир ажр бўлади, ё имкони борича ҳаракат қилиб, ана шу олимларга эргашадиган омийлардир, дейишмоқда.

Жавоб:

ج10: المخطئ المعذور من أخطأ في المسائل النظرية الاجتهادية لا من أخطأ فيما ثبت بنص صريح، ولا فيما هو معلوم من الدين بالضرورة. وبالله التوفيق. وصلى الله على نبينا محمد، وآله وصحبه وسلم.

Хато билан маъзур ҳисобланадиган, назр-таҳлил орқали тушиниладиган ижтиҳод масъалаларида хато қилган кишидир. Аммо, очиқ нас билан собит бўлган масъалаларда ва диндан экани барчага маълум бўлган масъалаларда эмас. (Яъни динни аслида ва барча маълум бўлган нарсаларда хато қилган киши маъзур эмас, балки аниқ кофирдир) Илмий тадқиқотлар ва фатво бериш доимий қўмитаси, Фатво 2/60. Раис: Абдулазиз ибн Боз. Раис ноиби: Абдурраззоқ Афифий.

Солиҳ ал Луҳайдондан сўрашди: Бизда баъзи одамлар: Кимки катта ширкка қўл урса, масалан, Аллоҳ таъолодан бошқасига дуо қилса ёки қурбонлик қилса, буни жаҳолат билан қилгунга қадар у мусулмон ҳисобланади, дейишмоқда. Уларни сўзлари тўғрими?

Жавоб: Йўқ, бу тўғри эмас! Ахир, Аллоҳ субҳанаҳу ва таъоло жаҳолати сабабли катта ширк қилиб вафот этганларни кечирдими ва уларни ҳузурига келиб (тавҳидга) чақирадиган пайғамбар ҳам йўқ эди?!

Улар узрли эдилар дейиладими?! Йўқ, катта ширкка қўлган ҳеч кимга узр йўқ. Ёки у тавба қилади, бундай ҳолатда тавба қабул қилинади алҳамдулиллаҳ. Агарда у анча йиллар давомида ширк қилиб юрган бўлса ва шундан сўнг ихлос билан тавба қилса, у ҳолда Аллоҳ таъоло уни ширкларини бутунлай кечиради. Ҳа. Шарҳ Саҳиҳул Муслим, 15 1-1435.

Илмий тадқиқотлар ва фатво бериш доимий қўмитасига савол: Биз толиби илмлар ўртасида дин асосларида қарши бўлган кишига ҳужжатни етказиш масаласида ихтилоф вужудга келди.

Баъзиларимиз: Ҳар қандай одам жоҳил, шунинг учун ҳам жаҳолати билан узрли бўлади. Биз дин асослари ва тафсилотларини, махфий ва очиқ масъалаларни ажратмаймиз дейишди.

Ва яна бошқаларимиз: Одам жаҳолати билан узрли бўлади, фақатҳина махфий масъалаларда, аммо дин асосларида эмас. Яъни қабр-тош ёки дарахтларга ибодат қилиб, Аллоҳ азза ва жаллага шерик келтирган кишига ҳеч ҳам узр йўқ. Мусулмон кишига ушбу масъалаларда жоҳил бўлишига рухсат йўқ ва агарда ширк қилса, бас, у мусулмон эмасдир. Аммо махфий бўлган масъалаларга келсак, ҳа, бунда жаҳолатга узр бўлиши мумкин, токи унга ҳужжатлар қоим бўлмагунга қадар.

Ҳўш, ушбу масъаладаги ҳақ ва саҳиҳ фикр қайси бирида? Биз сизлардан ушбу масъаладаги саҳиҳ кўрсатмани баён қилишларизни сўраб қоламиз.

Жавоб: Энг саҳиҳи, унга Қуръон ва росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг рисолатларидан етиб борган дин асосларини билмасликка ҳеч кимга узр йўқ эканидир. Чунки Аллоҳ азза ва жалла айтганки: Менга ушбу Қуръонни, унинг ила сизларни ва у етиб борганларни огоҳлантиришим учун ваҳий қилинди. (Анъом:19) Ҳудди шунингдек Аллоҳ таъоло айтади: Бу(Қуръон) одамлар учун, уларнинг у билан огоҳлантирилишлари, У ягона илоҳ эканини билишлари ва ақл эгалари эслашлари учун баёнотдир. (Иброҳим:52) Аммо одамлардан махфий бўлган дин тафсилотларига келсак, ҳақиқатда бунда жаҳолат жоиз, токи далиллар қоим бўлмагунга қадар ва бунга кўплаб ҳадислар гувоҳлик қилади. Тавфиқ Аллоҳдандир, пайғамбаримиз ва у кишини оила аъзоларига ва асхобларига салавоту саломлар бўлсин. Илмий тадқиқотлар ва фатво бериш доимий қўмитаси. Фатво: 1) Бакр Абу Зайд, 2) Абдулазиз Оли Шайх, 3) Абдулазиз ибн Абдуллоҳ ибн Боз, 4) Солиҳ ал Фавзон. Манба: http://www.alifta.net/Fatawa/FatawaChapters.aspx?View..

لحكم في هل يعذر الإنسان بجهله في أمور الشركيات
السؤال س: هل يُعْذَرُ الإنسان بجهله في أمور الشركيات الْمخرِجةِ عن الملة؟
الاجابـــة
لا عذر لأحد في ذلك، فلله الحجة البالغة، فالجاهل لا يجوز له البقاء على جهله، بل عليه أن يسأل عن حكم كل فعل يُقْدِمُ عليه، فإن الله تعالى وهبه عقلًا يميز به الأشياء، فعلى العلماء أن يُعَلِّمُوا الجهلة، ويزيلوا الجهل عنهم، وعلى الجهال أن يبحثوا ويتعلموا، ويزيلوا الجهل الذي هو نقص وعيب في الدنيا والدين، ويسألوا عن الأحكام وعن الحلال والحرام لقوله تعالى: فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ فإن كانوا بعيدين لا يقدرون على البحث فلهم حكم أهل الْفَتْرَةِ. والله أعلم.

Абдурроҳман ибн Жибрийннинг ушбу масъаладаги ҳукми: Диндан чиқарадиган ширк ишларида инсон ўзини жаҳолати билан узрли бўладими?
Жавоб: Бунда ҳеч кимга узр йўқ, Аллоҳнинг ҳужжати етиб борган ва жоҳилга ўзини жаҳолатида қолиши мумкин эмас. Балки, унга келтиралаётган барча феълларни ҳукмини сўраши шартдир Албатта, Аллоҳ таъоло унга ушбу нарсаларни ажратиши учун ақл бергандир. Аслида уламоларни вазифаси жоҳилларга таълим бериш ва уларни жаҳолатларини йўқ қилиш, жоҳилларни вазифаси эса таълимни олиш ва тадқиқ қилиш ва бу динни ва дунёни ноқис қиладиган ва бузадиган жаҳолатни кетказишдир. Ва улар албатта ҳалол ва ҳаром аҳкомлари тўғрисида сўрашлари керак, Аллоҳ таъолонинг ушбу сўзлари сабабли: Агар билмайдиган бўлсангиз, зикр аҳлларидан сўрангиз. (Наҳл:43). Агар улар узоқ ердаларда бўлиб, муҳокама қилишга қодир бўлмасалар, у ҳолда уларни ҳукми аҳли фатра ҳукмидадир. Фатво: №9748, манба: http://www.ibn-jebreen.com/fatwavmasal-9748-3808.html

Ал Ҳижжий кулган ҳолида, жоҳил ҳолатида ширк қилганларни мусулмон дейдиганларни сифатлаб шундай дейди: Бу ҳудди, кимдир агар соқол қиришни ҳукмини билмаса ва уни жаҳолат билан қирса ва кимдир уни: «Соқоллик жоҳил» деб номлашини ўзгинасидир. Қандай қилиб сен уни соқоллик дейсан, айни пайта соқоли йўқ бўлса? Манба: Сийратдан олти ўрин шарҳи, 1-кассета.

Бадр ал Утайбий айтади:

مسألة عدم العذر_بالجهل قديمة وأول من صنّف فيها الإمام ابن جرير الطبري كتابه «التبصير» والتوحيد أوضح الواضحات فلا عذر فيه باتفاق العلماء

Жоҳиллика узр бериш масъаласи, қадимий масъаладир ва биринчи бу ҳақда имом Ибн Жарийр ат Тобарий Ат-Табсийр деган китобни ёзгандир. Тавҳид энг очиқ нарса ва унда уламоларнинг иттифоқи билан узр йўқдир! Қаранг: https://twitter.com/badralialotibi1/status/3969456706..

Ибн Боздан сўрашди: Агарда ушбу ширкка қўл урадиган жоҳилларни адаштирадиган муфсид олимлар бўлсачи?

Ибн Боз айтди: Уларни алдаган муфсид олимлар, ҳудди Макка мушрикларини ва бошқаларни алдаган муфсид олимлар кабидир.

Савол: Залолатга даъват қилаётганларга эргашиб кетганларга гуноҳ бўладими, айни пайтда улар жоҳил бўлиб турган бўлсалар ҳам?

Ибн Боз айтди: Ҳа, уларга гуноҳ бўлади. Даъват қилганларга ҳам эргашганларга ҳам, барчаларига. (Шарҳ ал Қоваид ал Арбаъ)

Савол: Ақидасиз, тавҳидсиз нотўғри китоблар етиб борган одамлар, жоҳиллиги сабабли узрли бўладими?

Ибн Боз айтади: Агар мусулмонлар ичида бўлса ширк масаласида унга узр йўқ, аммо айрим ҳаж вожиботлари ёки айрим умра вожиботлари ёки баъзи рўза вожиботлари ёки закот вожиботлари ёки олди берди вожиботларига ўхшаш яширин қолиши мумкин бўлган нарсаларда узрли бўлиши ва унга яширин қолмоғи мумкин. Лекин диннинг асли, ҳаж машруълиги ёки рўза вожиблиги ёки закот вожиблиги мусулмонларга яширин нарса эмас, бу диндан экани барча мусулмонга маълум бўлган масъаладир.

Савол: Айнан кофирга чиқармоқчи бўлган кишида шартлар топилиши ва монеълар йўқ бўлиши зарур дейшади?

Ибн Боз айтди: Бундай барчага маълум бўлган нарсаларда ҳеч нарса керак эмас, топилиши билан кофир бўлади, чунки бу нарсаларнинг шариъатда борлиги мусулмонларга яширин эмас, диндан экани барчага маълум, ўрганиладиган масъала эмас, аксинча намознинг айрим шартлари яширин қолиши, айрим закот берилиши керак бўлган молларга закот бериладими ёки йўқ, булар яширин қолиши мумкин, баъзи ҳажж ишлари, айрим рўза амаллари, айрим муомалалар, баъзи рибо масъалалари яширин қолиши мумкин. (Кашфуш шубуҳот савол жавоби. 99 100)

Савол: Олимлар бадавийлар борасида аъробий узрли бўлиши мумкин дейдилар, бадавий узрли бўладиган масъалалар қайсилар? бу нарса Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам замоналарига хосми?

Ибн Боз айтади: Аъробий ва бошқаси билмаслик мумкин бўлган нарсаларда, масалан намознинг айрим рукнлари, закотнинг баъзи рукнларида, айрим рўзани бузувчи нарсаларда узрли бўлиши мумкин.

Аммо намозни тамоман инкор этиб, намоз ўқимайман деса ёки рўзани тамоман инкор қилса, рамазонда рўза тутмайман деса, бундай кимса маъзур эмас, чунки бу динданлиги барчага маълум бўлган нарсалардир, ҳар бир мусулмон буни билади, аммо баъзи махфий шартларини инкор қилса ёки ҳажж вожиботларидан биронтасини ва айрим ҳажж амалларини инкор қилса бундай амаллар махфий қолиши мумкин. (Кашфуш шубуҳот савол жавоби)

Савол: Саҳрода ўсган киши ёки жоҳилий муҳитда ўсган кишигачи?

Жавоб:Тавба этиши учун унга бу катта ширк экани ўргатилади! унга бу катта ширк, сен Аллоҳга тавба қилишинг керак дея айтилади, масалан мушриклар қабрларнинг атрофида айланиб тавоф қилишарди, каъба атрофида уч юз (олтмиш)та бут бор эди, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам уларга баён қилдилар, жавоб берганларни Аллоҳ ҳидоят этди, Аллоҳга ҳамдлар бўлсин, жавоб бермаганлари мушрикдир, шуни билгин, уларнинг кўпчилиги жоҳил эди, Бадр ғазотига чиқдилар, Уҳуд ғазотига чиқдилар жоҳиллар, бошлиқларга эргашганлар. «Ёки сиз уларнинг кўплари Аллоҳнинг оятларини тадаббур ила тинглай оладилар ё ундаги ма’нольарни англай оладилар деб ўйлайсизми?! Ундоқ эмас, улар эшитадиган нарсалар билан фойдаланмасликда чорва ҳайвонлари кабидирлар. Йўқ, улар янада йўлдан озганроқ кимсалардир! (Фурқон:44) Шундай бўлса ҳам уларга кофирлик билан ҳукм этди. (Кашфуш шубуҳот савол жавоби 55-56 бетлар)

Савол: Қурбонлик ибодат эканини билмайди, назр ибодат эканини билмайди?

Жавоб: Ўргатилади! билмаган одамга ўргатилади, жоҳилга ўргатилади! Унга мушрик дея ҳукм этиладими? Мушрик дея ҳукм этилади, ўргатилади! Аллоҳ таолонинг шундай деганини эшитмадингми! маъноси: «Ёки сиз уларнинг кўплари Аллоҳнинг оятларини тадаббур ила тинглай оладилар ё ундаги ма’нольарни англай оладилар деб ўйлайсизми?! Ундоқ эмас, улар эшитадиган нарсалар билан фойдаланмасликда чорва ҳайвонлари кабидирлар. Йўқ, улар янада йўлдан озганроқ кимсалардир!» (Фурқон:44) «Биз жин ва инсдан кўпларини жаҳаннам учун яратганимиз муҳаққақдир. Уларнинг диллари бору англай олмайдилар, кўзлари бору кўра олмайдилар, қулоқлари бору эшитмайдилар. Улар чорвалар кабидирлар, йўқ, улар (беақл, бефаҳмликда) чорвалардан ҳам баттардирлар. Ана ўшалар ғафлатда қолган кимсалардир.» (Аъроф:179) Бундан оғир таҳқирлаш борми, эй Аллоҳ офият бергин. (Кашфуш шубуҳот савол жавоблари. 42 бет)

Савол: Омий кофирга чиқаришдан қайтарилганми?

Ибн Боз: Омий фақат далил билан кофирга чиқаради, омий мушкилаларни билмайди, лекин муайян нарсани билса, масалан: Зино ҳаромлигини инкор этса, бундай одам омма одамлар ва хос одамларнинг орасида кофир бўлади, бунда шубҳа йўқ, агар биров зино ҳалол, деса ҳамманинг олдида кофирдир бунга далил керак эмас, ёки ширк келтириш жоиз деса, одамларга Аллоҳдан ўзгага ибодат этишга рухсат берса, бунда биров шубҳа қиладими?! бунга далил керак эмас, агар ширк жоиз деса, одамларга бутларга ибодат қилиш, юлдузларга ва жинларга ибодат этишга рухсат берса ҳукми аниқ. Омий одамларга мушкил бўлган (яъни махфий, чигал-қийн) масъалаларда тўхтайди. (Кашфуш шубуҳот савол жавоби 34 бет)

Савол: Кофирлик қоим бўлган кимсани ёки куфри собит бўлган кимсани омий одам такфир қила оладими?

Ибн Боз: Агар кофирлигини вожиб қиладиган нарса собит бўлган бўлса, нима тўсиқ бор?! Агар кофирлигини вожиб қиладиган нарса собит бўлса, Абу Жаҳл, Утба ибн Рабиъа ва Шайба ибн Рабиъаларни кофирга чиқарганимиз каби уни кофирга чиқаради, далил: Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам уларга қарши уруш қилганлари. (Кашфуш шубуҳот савол жавоблари. 34 бет)

هل يعذر بالجهل بالعقيدة أم لا؟ وإذا عذر بالجهل هل لنا أن نقول؛ أنه لم يحبط عمله بجهله أم يحبط عمله؟
الجواب:
في باب الشرك الأكبر؛ فلا عذر بالجهل، وهذا محل إجماع — نقل الإجماع في عدم العذر بالجهل ابن القيم في «طريق الهجرتين» ونقله أئمة الدعوة —
فكل من فعل الشرك الأكبر؛ بأن ذبح لغير الله، أو استغاث بالأولياء أو المقبورين، أو شرع قانونا ونحوه؛ فهو مشرك، ولو كان جاهلا أو متأولا أو مخطئا.
قال ابن تيمية في الفتاوى [20/38 — 37]: (واسم الشرك يثبت قبل الرسالة لأنه يعدل بربه ويشرك به) اهـ
ومعنى كلام ابن تيمية؛ انه يسمى مشركا إذا عدل بربه وأشرك به، «ولو قبل الرسالة»؛ أي ولو كان جاهلا.
أما في باب المسائل الظاهرة…
التي يعلمها العامة، لمن لم يعش بين المسلمين وكان في بادية بعيدة، أو حديث عهد بكفر، أو عاش ونشأ في بلاد الكفار؛ فهذا يعذر بالجهل والتأويل حتى يعلم.
أما في باب المسائل الخفية…
التي لا يعلمها إلا العلماء أو الخاصة، فهذه يعذر بالجهل والتأويل، حتى يعاند وتزول عنه الشبهة، إن كان الغالب في الزمن الجهل. وفي باب المسائل الظاهرة والمسائل الخفية؛ لا فرق بين مسائل العقيدة أو مسائل الفقه والأحكام، كلها واحد.
أما مسألة حبوط العمل… فهذه متعلقة بالموت، على ماذا مات عليه، لقوله؛ {ومن يرتدد منكم عن دينه فيمت وهو كافر فأولئك حبط اعملهم}. [الكاتب: علي بن خضير الخضير]

Али ал Худайрдан сўрашди: Ақийда масъалаларида жаҳолатга узр борми ёки йўқми? Ва агар узр бўлса, биз жаҳолат сабабли амаллар ҳабата бўлмайди деймизми, ёки ҳабата бўладими?

Жавоб: Катта ширк бобида ҳеч жаҳолатга узр йўқ ва бунда уламолар ижмоъси-иттифоқи бор. Жаҳолатга узр йўқ эканига ижмоъни Ибнул Қойюм «Ториқул Ҳижротайн» деган китобида нақл қилган ва даъват имомлари ҳам уни нақл қилганлар. Ҳар қандай катта ширк феълини қилган киши, масалан Аллоҳдан бошқасига қурбонлик қилса ёки авлиёлардан ёки мақбаралардан мадад сўраса ёки Аллоҳнинг шариатидан бошқа қонунларни ўрнатса, бас, у мушрикдир, агарчи у жоҳил бўлса ҳам ёки таъвил билан қилган бўлса ҳам ёки хато билан қилган бўлса ҳам. Ибн Таймия «Ал Фатава», 20/37 38 китобида айтади: Мушрик исми рисолат келишидан олдин ҳам собитдир, чунки у Аллоҳга бошқасини тенг қилди ва Унга ширк қилди. Ибн Таймиянинг сўзининг маъноси: Одам агарда Аллоҳга бошқасини тенг қилиб ширк қилса, бас, мушрик деб исмланади, агарчи «рисолат келишидан олдин бўлса ҳам» яъни: агарчи у одам жоҳил бўлса ҳам.

Оддий одам ҳам биладиган (билиши керак бўлган) зоҳирий масъалаларга келсак, узоқ чўлларда яшаган, ёки мусулмонлардан узоқ жойда яшаб, ислом (Қуръон) етиб бормаган диёрда улғайган бўлиб, янги исломга кирган одамга бу масъалаларни билмаслигига ва нотўғри таъвил қилганига узр бордир (ширкда эмас, фақат зоҳирий масъалаларда!!!)

Аммо махфий масъалалар бобига келсак, уни фақат олимлар ва хос одамлар биладилар. Бу нарсада жаҳолатга ва таъвилга узр бўлиб, токи унинг шубҳалари аритилиб ва у қайсарлик қилмагунга қадар такфир қилинмайди.

Зоҳирий ва махфий масъалалар бобида эътиқодий, фиқҳий ва ҳукм масъалаларининг ҳеч қандай фарқи йўқ, ҳаммаси бир хил.

Аммо амаллар ҳабата бўлиб кетадиган масъалаларга келсак, бу нарсалар ўлимга боғлиқдир, одам ниманинг устида ўлганига боғлиқ. Аллоҳ таъолонинг: Сизлардан кимки диндан қайтиб, кофир ҳолида ўлиб кетса, ана ўшалар бу дунёю охиратда амали ҳабата бўлганлардир», оятида келганидай. (Али ал Худайр китоби)

سئل الشيخ ناصر الفهد فك الله أسره : هل يمكنكم حفظكم الله أن تذكروا لنا مختصراً في مسألة العذر بالجهل؟
فأجاب حفظه الله: العذر بالجهل اختلف فيه على ثلاثة أقوال:
1- من عذر بالجهل مطلقاً.
2 — من لم يعذر الناس بالجهل في التوحيد(أصل العبادة) مطلقاً، سواء في الأسماء في
الدنيا أم في الأحكام في الآخرة، فجعله مخلداً في النار ولو لم تبلغه الرسالة، واستدل
بالميثاق الأول.
3 — وهو الراجح: أن من الجهل ما يكون عذراً ومنه ما لا يكون:
أ/. فيكون عذراً في المسائل الخفية، كالقدر والإيمان والصفات وفي مثل الأحكام العملية
الظاهرة غير التوحيد، كالصلاة والزكاة وحرمة الخمر ونحوها.
ب/. ولا يكون عذراً في توحيد العبادة، وهذا أصل دين الإسلام ودين الرسل كلهم،
كالدعاء والذبح والنذر ونحوها. ثم هذا الجاهل على قسمين:
— جاهل غير معذور في الدنيا والآخرة: بمعنى أنه مخلد في النار عياذاً بالله منها،
وهو من قامت عليه الحجة ببلوغ الرسالة، سواء طلبها فلم يفهمها -فهم توفيق لا
إدراك- أم أعرض عنها فلم يطلبها.
— جاهل معذور في الآخرة دون الدنيا: وهو من لم تقم عليه الحجة، كمن نشأ في
بادية بعيدة أو كان في شاهق جبل، أو من أهل الفترة ونحوه، فهذا يعامل في الدنيا
معاملة المشرك ، وأما في الآخرة فأمره إلى الله، وأصح ما ورد في مثله أنه يمتحن. والله أعلم.

Наср Ал Фаҳддан сўралди: Жаҳолатга узр бериш масъаласи тўғрисида бизга эслата оласизми?

Жавоб: Жоҳилликка узр бериш тўғрисида уч хил ихтилофий фикрлар мавжуд:

1. Жаҳолатга мутлоқ узр берадиганлар. (Сайт маъмуриятидан изоҳ: яъни ўзича ҳеч қандай чегара ва шартлар қўймайдиганлар, булар ким бўлса ҳам эшшакдан баттар нажас-кофирдирлар, сабаби ўзлари динни аслидан бўлган мушрикларни такфир қилишни амалга оширмайдилар ва очиқ куфр-ширкни кўриб ҳам такфирдан тўхтаб, исломни бузувчи амалларни 3 бандига тушадилар, шунингдек салафларни ижмоъсига мухолиф бўладилар. Бу биринчи қисмни мутлоқ инобатга олинмайди ва унга эътибор ҳам берилмайди. Ихтилофли фикр деганда, қуйидаги икки холат қасд қилинади фақатгина. Янада тўлиқ маълумотга эга бўлишни хохлаганлар сайтимиздаги: Салафлардаги «Узр бил Жаҳл»нинг ихтилоф нуқтаси, деган бўлимга кириб кўришлари мумкин)

2. Ибодатни асли-асоси яъни тавҳидда, инсонларни хоҳ дунёда бўлсин ёки охиратда бўлсин мутлоқ жаҳолатига узри ўтмайди деганлар, ушбу мийсоқ (Аллоҳ таъоло одамларни яратмасдан аввал уларни руҳларидан олган аҳд) оятини далил қилиб, улар жаҳаннамда абадий қоладилар, агарчи уларга рисолат (ҳужжат) етмаган бўлса ҳам дейдиганлар;

3. Энг рожиҳ фикр шуки: Айрим масъалаларда жаҳолатга узр бор ва баъзисида узр йўқ:

А. Жаҳолатга узр ёпиқ (махфий) масъалаларда бўлади, мисол учун тақдир, мерос, Аллоҳнинг рубубиятига таълуқли бўлмаган исм сифатларида ва зоҳирий: тавҳид, намоз, закот ва ароқнинг ҳаромлиги каби амалий ҳукмларга алоқаси бўлмаган нарсалардадир.

Б. Улуҳийят (ибодат) тавҳидида узр йўқ ва бу Исломнинг асл-асоси ва барча Пайғамбарларнинг дийнидир, дуо, қурбонлик назр каби.

Кейин ушбу жоҳил (билмасвой) 2 қисмга бўлинади:

1. На дунёда ва на охиратда узри йўқ бўлган жоҳил. Ундайлар жаҳаннамда абадий қоладилар, Аллоҳни ўзи асрасин. Бу шундай кимсаки, унга Росулларнинг рисолати (ҳужжати) етган. У буни талаб қилганми излаганми ёки буни тушинмаганми, ёки изламаганми буни фарқи йўқ. Аммо ҳужжат унга етиб борган ва у ундан юз ўгириб ўрганмаган ёки қабул қилмаган.

2. Охиратда узри бор, лекин дунёда узри йўқ бўлган жоҳил. Бу шундай кимсаки, унга рисолат (ҳужжат) етиб бормаган. Улар Ислом етиб бормаган узоқ (чўл) ерларда катта бўлганлар ёки баланд тоғларда яшаганлар, ёки улар фатра аҳлиданлар (икки пайғамбар даври орасидаги замонда илм йўқолиб, аввалги пайғамбар дийнидан ҳеч нарса қолмасдан, лекин кейинги пайғамбар ҳали юборилмаган даврда яшаётган кишилар) ва шунга ўхшаш рисолат (ҳужжат) етиб бормаган кимсалардир. Бу дунёда биз уларга мушрикларга қилинадиган муносабатда бўламиз, («танбеҳ»: фақат шу уч нарсадан мустасно: унинг қони, моли ва номуси, унга ҳақ етказилмагунча жоиз бўлмайди) охиратга келсак, биз уни Аллоҳ таъолога қолдирамиз. Ва яна ҳам саҳиҳи, буни охират кунида ҳисоб қилинади. Албатта Аллоҳ билгувчироқдир.

Энди баъзиларни оғзида айланадиган: Аммо, уламолар ушбу масъалада ихтилоф қилганларку?! дейдиган жаҳмийлардан, тавҳид ва ширк масъаласида жаҳолатга узр бор деб ҳисоблаган салафлардан бир донасидан бўлса ҳам олиб келишларини сўраймиз! Аксар замонавий олимлар ҳам, масалан Аҳмад ал Ҳазимий, Али Ал Худайр, Мидҳат ал Фаррож ва бошқалари ушбу масъалада хилоф фақатгина айни шу бизни замонда пайдо бўлганини айтган. Зиндиқ-жаҳмийлар дин аслида узр бор эканига Ибн Таймийяни махфий масъалага таълуқли фатволарини кесиб келтирадилар узоғи, ёки Муҳаммад ибн Абдулваҳҳобни жоҳилларга даъват қилмагунга қадар жанг қилмаймиз деган фатволарини кесилганини олиб, жоҳилларга ҳужжат қоим бўлмагунга қадар такфир қилмаймиз деб тушунадилар. Шунингдек Аллоҳ пайғамбар жўнатмагунга қадар, одамларни азоблагувчи эмас деган баъзи ойлатларни олиб келадилар. Аммо, бу оятда ҳам мушрик демаймиз эмас, балки жазоламаймиз деяётганини ва бунда жазо қасд қилаётганини фаҳм қилмайдилар. Ва яна баъзи уламоларни умумий суратда жаҳолатга узр бор эканини зикр қилган гапларини олиб келадилар, лекин уни айнан тавҳид ва уни зидди бўлган ширк масъаласида хосламаганларини ва бошқа фаръий, жузъий масъалаларга нисбатан айтмаган эканлиарини айтмайдилар. Аммо Усайминга келсак, унга эътибор берилмайди, у эшшакдан ҳам баттар нажасдир. Сайловда қатнашиш жоиз деган ва тоғутларни қўллаб-қувватлаган, уларни такфир қилмаган, фиръавн сеҳргари қандай қилиб ушбу дақиқ бўлган асл масъалада ҳақни айтиши мумкин? Уни фақатгина саҳиҳ ақийдага қайсарлик қилган залолатдаги зиндиқ-кофир дейилади! Хуллас, катта ширк бобида жаҳолатга узр йўқ ва бунда ижмоъ (уламоларни иттифоқи) собитдир.