بسم الله الرحمن الرحيم
Калимайи тавҳиднинг шартлари
Шарт нима дегани?
1-шарт: тоғутни инкор қилишлик
а) тавҳид калимасининг 1-шарти бўлган- инкор қилмасдан динга кириб бўлмайдиган тоғутнинг баёни.
б) тоғутнинг биринчи белгиси ва унинг изоҳи.
Шайтон Демократияга чақираётганлар (сиёсий партиялар) Ислом таълимотига зид фикр ва ахлоқлар муассасаси. Диёнат Телевидение (Медиа ахборот воситалари) Ҳой-у ҳавас ва дунё шаҳватлари.
Фойда.
в) тоғутнинг 2-белгиси ва баёни.
Бошқарувчилар ва мажлис аъзолари.
Куфр ва ширк маҳкамалари, урф, одат анъана ва ота-боболар дини.
Ақл.
г) тоғутнинг 3-белгиси ва баёни.
д) тоғутнинг 4-белгиси ва баёни.
Тоғутни қандай инкор этилади?
Амалий мунозара.
Сўз билан мунозара.
КАЛИМАЙИ ТАВҲИДНИНГ ШАРТЛАРИ
Бу бўлимда Қуръон ва суннат кўрсатмаси асосида бу калиманинг шартлари ҳақида сўз юритамиз ин шаа Аллоҳ. Баъзи жоҳил халқ пешволари, халқнинг жаҳолатидан, муваҳҳидларнинг ва ақийдавий атамалар илмининг камлигидан фойдаланиб, халқни жуда арзон баъзи шубҳалар билан алдайдилар. Халққа давомли ҳаёт бўлган мавлуд, таъзия каби бидъий маросимларда минбарларда шундай ёлғон ваъдалар беришади:
“КИМ ЛАА ИЛАҲА ИЛЛАЛЛОҲ ДЕСА ЖАННАТГА КИРАДИ”
Асли бу боши ва охири кесилган, қонлар ичида фарёд этган бир ҳадиси шарифдир. Керакли, маъноси, шартлари ва баъзан унсурларидан беркитилган, қуруқ бир калима ҳолида зикр этилган бир ҳадисдир. Бу шайтон даъватчиларнинг ҳолати: инсонларга намоз ўқинг дея, таҳорат қилиш, қиблага қараш, аврат ерларини ёпиш, намозни бузадиган унсурларни ўргатмасдан ва бу шаклда қиладиган намозлари сабабли уларга жаннатга киришларини ваъда қилган вазияти кабидир. Аллоҳ намозни фарз қилгандир. Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳадисларида баён этгандирлар. Аммо қайси намозни? Фақатгина калима ва ҳаракатлардан ташкил топган намозми, ёки таҳорат, қиблага йўналган ва бошқа шартларини ҳам таркибига олган намозми? Калимайи тавҳид ҳам шу кабидир. Фақатгина калимадан иборат эмас, асосий шартларини бузадиган унсурлари бўлган тушунарли бир ибодатдир. Қандайки, намоз шартлари ва рукнларини шариатга мувофиқ қилмай бажарилганда, соҳибига фойда бермагани каби, айни шаклда шартлари ва рукнлари шариатга мувофиқ келмаганлиги сабабли, калимайи тавҳидни қанча кўп айтганлари билан бу ботилдир ва соҳибига фойда бермас.
ШАРТ НИМА ДЕГАНИ?
Муваҳҳид олимларимиз шартни усулул фиқҳ китобларида айтиб ўтгандирлар: Шарт-амални ибодатга айланишлиги учун юкланадиган ифода. (“Ваҳба Зуҳайлий Усул-ул Фиқҳ-ул Исламий” 1/104, Абдулкарим Зайддан “ал-Важис” 58). Ёки, ҳукмни ижро этишлик учун унда топилиши керак бўлган ҳолат. Асосан олимлар намоз учун таҳорат бўлишини, ёки закот бериш учун нисобга етиши ва бир йил ўтишини мисол келтирадилар. Изоҳлайдиган бўлсак, таҳорат намознинг шартидир. Таҳоратсиз намоз қилинса, бу намоз ўзига шарт қилинган таҳорат топилмасдан қилинганлиги сабабли ибодатга ўтмайди ва у ботилдир. Мавзумизга қайтадиган бўлсак, калимайи тавҳиднинг шартлари бордир. Бу шартларни ўрнига келтирмаса, соҳибига таҳоратсиз қилган намозини ўзига фойда бермагани каби фойда бермайди. Таҳоратсиз намоз қилган бир инсон давомли намоз қилганини иддао қилса ҳам, бунинг намози ҳабата бўлгандир. Калимайи тавҳидни айтган бир инсонда кунда юзларча марта такрорласа, аммо шартларини суннатга мувофиқлаштирмаса, бу инсоннинг калимайи тавҳиди ўзига фойда бермайди ва у ботилдир.
1-ШАРТ: ТОҒУТНИ ИНКОР ҚИЛИШ.
Тоғутни инкор этиш, калимайи тавҳиднинг, яъни иймоннинг воз кечилмас биринчи шартидир. Бунга далил: “…Ким тоғутга куфр келтириб, Аллоҳга иймон келтирса, батаҳқиқ, узилмайдиган мустаҳкам тутқични ушлаган бўлур. Ва Аллоҳ эшитувчи, билувчи зотдир” (Бақара:256). Оятда Аллоҳ мустаҳкам узилмас тутқични ушлаш учун икки шартни санайди:
- Тоғутнинг инкор этилиши
- Аллоҳга иймон келтирилиши
Мустаҳкам тутқич нима?
Тафсир имомларидан Абдуллоҳ ибн Аббос (р.а) ва Саид ибн Жубайр буни ЛАА ИЛАҲА ИЛЛАЛЛОҲ эканлигини, Анас (р.а) Қуръон эканлигини, Мужоҳид бунинг иймон эканлигини, Суддий эса ислом эканлигини баён қилгандирлар. (Ибн Касир тафсири “Бақара” 256-оятнинг тафсирига қаранг. Имом Қуртубийдан ҳам бу оятнинг тафсирига қарашингиз мумкин). Имом Қуртубий ва Ибн Касир бу муҳокамани келтиришгандан кейин ҳаммасини бир хил маънога келганини, ораларида ҳеч қандай фарқ бўлмаганини айтадилар. Саҳобалар ва салафлар қилган тафсирларга диққат қилинса, оятда келган тутқич: диннинг воз кечилмайдиган асосларига ўхшатилган.
Ҳа мустаҳкам тутқич иймондир, исломдир, калимайи тавҳиддир. Киши бу саналган доираларига кириши учун энг аввал, албатта, оятнинг бошида шарт қилинган тоғутни инкор қилиши ва фақат Аллоҳга иймон келтиришлиги шартдир. Бу шартни Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ёки ислом уламолари белгиламаган. Балки инсонларни фақат калимайи тавҳид билан динга кира олишини Аллоҳ белгилагани каби, бу калиманинг шартларини ҳам Аллоҳ белгилагандир. Яъни инсоннинг бунда танлаш ҳуқуқи йўқдир. Аллоҳ белгилаган барча шартларда бўлгани каби, бунда ҳам киши қилган, ёки айтган амалини ибодатга айланишини ва қабул бўлишини истаса, шартларига ҳам тўлиғича амал қилади. Шартни изоҳлаганда намозни мисол қилгандик. Қандайки, намознинг шарти бўлган таҳорат бўлмасдан намоз бўлмагани каби, айни шу шаклда динга киришлик учун илк шарти бўлган тоғутга инкор (такфир) бўлмасдан динга кириш асло мумкин эмас. Тоғутнинг инкор (такфир) шартига Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам жиддий эътибор қилгандирлар:
“Ким ЛАА ИЛАҲА ИЛЛАЛЛОҲ деб ва Аллоҳдан бошқа ибодат қилинаётган илоҳларни инкор этса, унинг жони ва моли ҳаром бўлади. Ҳисоби Аллоҳгадир”. (Муслим:129 “Китоб-ул иймон”). “Ислом беш асос устига бино қилингандир”, маъносидаги ҳадисларда биринчи ўринда калимайи шаҳодат келади. Имом Муслимнинг бир ривоятида Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам калимайи шаҳодатнинг маъносини шундай изоҳладилар: “Ислом беш асоснинг устига барпо қилинди, Аллоҳга ибодат этиб, ундан бошқага ибодат қилган ва қилинганларнинг барчасини инкор (такфир) қилмоқ, намозни барпо этмоқ, закотни бермоқ, рамазон ойида рўза тутмоқ ва ҳаж қилмоқ. (Муслим:112 “Китоб-ул иймон”). Бу ҳадисдан ва оятлардан тушуниладики, мустаҳкам тутқич бўлган калимайи тавҳид ва исломнинг устига бино этилгани усиз бўлмайдиган калимайи шаҳодатни асли Аллоҳдан бошқага ибодат этган барча тоғутларни рад этишдир. Ҳатто, диққат қилсангиз Аллоҳ ояти каримада ўзига иймон келтиришдан олдин тоғутни инкор қилишни зикр қилгандир. Чунки, тарих давомида инсонларнинг Аллоҳга иймон келтиришида нуқсони бўлгандир. Баъзи истиснолар топилса ҳам, умумий олганда инсонларнинг муаммоси тоғутни инкор қилиш ва Аллоҳга ибодат қилиш масъаласи бўлгандир.
а) тавҳид калимасининг биринчи шарти бўлган-инкор қилмасдан динга кириб бўлмайдиган тоғутнинг баёни Луғатда ошириб юборилган, ҳаддидан ошган маъносида келган тоғутнинг шаръий маъноси ҳам бунга яқин ва бундан турлангандир. Имом Табарий Қуръонда “Бақара” 256-оятнинг тафсирида тоғутни тафсир этар экан шундай дейди: “Тафсир аҳли тоғутнинг маъносида ихтилоф қилишган.”
- Шайтон деганлар: Санади: Умар (р.а) дан, Мужоҳиддан, Даҳҳоқдан, Суддийдан нақл этилган.
- Сеҳргар деганлар: санади: (ҳужжат маъносида) Абу Алиядан нақл этилган.
- Коҳин деганлар: санади: Саид ибн Жубайр ва ибн Жубайрдан нақл этилган. Бу далилларни келтиргандан сўнг шундай дейди: “Демак, тоғутнинг саҳиҳ маъноси: Аллоҳга қарши ҳаддидан ошиб, ўзига ибодат қилинишини хоҳлаб, бировни мажбурлаб, ёки инсонларнинг истаги билан ибодат этилган ҳар нарсадир. Аллоҳдан бошқага ибодат этилган бу борлиқни инсон, ёки шайтон, ёки бут, ёки ҳар қандай нарса бўлиши умуман фарқсиздир. Ибн Касир оятнинг тафсирида Умар (р.а) нинг тоғутга шайтон деганини нақл этган ва шундай давом этган: Тоғутга шайтон дейилишлиги жуда қувватли бир кўринишдир. Чунки, шайтонга ҳам, бу танилган бутларга қилинган ибодат, улар ҳақида қилинган муҳокама ва улардан ёрдам тилаш каби, жоҳилият аҳлининг устида бўлган барча ишларни қилинади. Ибн Қойюм ал-Жавзия тоғутни шундай танитади: “Тоғут ўзига ибодат-тобеъ этиш, боғланиш ва итоат қилишда ҳаддидан ошган қул демакдир. Ҳар қавмни Аллоҳ, кейин Росули соллаллоҳу алайҳи ва салламдан ташқари ҳукм сўраладиганлари, бўйсунган кимсалари, Аллоҳдан далил бўлмагани ҳолда тобеъ бўлган нарсалари уларнинг тоғутидир. Мана булар оламнинг тоғутларидир. Сен бу тоғутларни ва инсонларнинг ҳолини ўйлайдиган бўлсанг, кўрасангки, инсонларнинг кўпи Аллоҳга эмас, балки тоғутга ибодат қилар, Аллоҳга ва Росули соллаллоҳу алайҳи ва салламдан эмас тоғутдан ҳукмланганлар, (яъни тоғутни ҳукмини хоҳлаганлар ва шунга рози бўлганлар) Аллоҳ ва Росули соллаллоҳу алайҳи ва салламга эмас, тоғутга тобеъ (эргашурлар) бўлурлар”. (“Илам ул-Муваққиъин” 1/65). Тоғут ҳақида баъзи олимлардан келтирилган далиллардан сўнг шуни баён қиламизки, умумий тарзда инсонларнинг кўпи умрида бир марта ҳам тоғут тушунчасини эшитмагандирлар. Табиийки, бир савол туғилади: ажабо, умрида бир марта бўлса ҳам тоғутни эшитмаган, ўзига тоғутнинг маъноси, моҳияти ҳақиқати билан тушунтирилганда товуқ деб тушунган, уни тарк (такфир) қилмасдан динга кириб бўлмайдиган бу тушунчадан бунчалик бегона бўлган инсонларнинг аҳволи нима бўлади? Ёки уларнинг товуқ зиёфатларида куни ўтган тоғутлашган ошқозонлари, тинчлик севар ҳавойи нафсларининг аҳволи нима бўлади? Олимлар тоғутни танитар экан, аслида жуда гўзал васфлар қилишади. Фақат диннинг чегараларидан узоқлашган ёки узоқлаштирилган инсонларнинг яхшироқ тушуниши учун Қуръони Каримдан тоғутни баъзи васфларини зикр қилиш фойдали бўлади. Токи сифатларини таниб олайлик, ҳаётнинг қайси қисмида (яъни қай бир ҳолатида бўлмасин) қаршимизга чиқарилса уни таниб инкор (такфир) эта олайлик. Одамларнинг кўплари тоғутнинг белгиларидан баъзиси — Аллоҳнинг нозил қилгани билан ҳукм қилмаган тоғутнинг ҳамма маъноси билан инкор эта олмаганлигини мушоҳада (баҳслар қилдик, фикрлар юритдик, нақлий ва ақлий далил ва мисоллар) келтирдик. Энди дунё ҳаётимиздаги бизнинг кўзимизга яширин тоғутлар билан танишамиз. Масалан, янги танишган баъзи даъватчи танишларимизга тоғут дейишингиз билан бугун ислом умматининг бошига бало бўлган, ўзларининг исмлари билан исмланган, ўзларининг тилида гаплашган давлат раҳбарлари, ерли муртад ҳокимлар ҳаёлларига келади. Танишишлик вақти узайганда бу биродарларни бошқарувчилардан ташқари тоғутлашган ва Аллоҳдан бошқа ибодат қилинаётган кўп тоғутларни инкор (такфир) қилмаганини, ҳаттоки жиддий равишда тарафини олганларини кўрдим. Ўша пайтлар ўйлагандим, ажабо, нега бундай? Кейинчалик қарадимки, (билдимки) умумий инсонлар тоғут тушунчасини ўзи таниганларининг зулмланганидан, мажбурланганидан (яъни баъзи ўлкаларда қийноқларга тушаётган баъзи мусулмонларга берилган озорлар ва мажбурлашларни билганларидан ёки эшитганларидан) сўнг таниб – билиб инкор (такфир) қилмоқдалар. Аммо ташқарида қолган жуда кўп тоғутлардан хабарсиз яшамоқдалар. Ҳатто, инкор этиш бир ёқда қолиб тарафини оляптилар. Ёки тоғут билан шахслаштириш каби умумий фикр, муассаса, характер, шаҳват каби баъзан тоғутлашган бир қанча унсурдан бехабар яшарлар. Шунинг учун тоғут тушунчаси келтирилган оятларини қўлга олиб оятлар нурида (кўрсатмаси асосида) тоғутнинг фарқини билайлик.
б) тоғутнинг биринчи белгиси ва баёни
“Аллоҳ иймон келтирганларнинг дўстидир. Уларни зулматлардан нурга чиқарур. Куфр келтирганларнинг дўстлари тоғутдир. Уларни нурдан зулматларга чиқарурлар. Ана ўшалар дўзах эгаларидир. Улар унда абадийдирлар” (Бақара:257). Имом Табарийда оятнинг тафсирида: Аллоҳ иймон келтирганларнинг дўсти ва ёрдамчисидир.
Уларга ғамхўрлик ва ёрдами билан дўстлик қилгандир. Уларни куфрнинг қоронғулигидан иймон нурига чиқарур. Давомида шундай айтади: кофирларнинг дўсти Аллоҳдан бошқа, ибодат қилинадиган бутлар ва санамлардир. Уларни иймоннинг нуридан куфрнинг қоронғуликларига олиб борадилар дейди.
Ибн Касир тафсирида юқоридагиларга яқин фикрларни айтгандан кейин шундай дейди: Оятда ойдинлик (нур) калимаси бирлик шаклида ишлатилди. Аммо қоронғулик (зулмат) калимаси эса кўплик шаклида ишлатилди. Чунки ҳақ бир, куфрнинг эса кўп турлари бордир ва ҳаммаси ботилдир.
Тоғутнинг биринчи тоифаси. Ҳар замон ўзига тобеъ бўлган инсонларни нур бўлган Қуръон, суннат ва тавҳиддан узоқлаштириб, куфр ва ширкнинг қоронғуликларига олиб киради. Бу сифатлар топилган ҳар нарса моҳияти ва исми нима бўлса бўлсинки барибир тоғутдир. Бунга баъзи мисоллар қиладиган бўлсак:
ШАЙТОН.
Умар (р.а) тоғутни шайтон деб таъриф этгандир. Чунки, у ер юзидаги барча куфрий ва жоҳилий нарсаларнинг бошида туради (яъни барча ёмон ишлар у сабабли келиб чиқади). Аллоҳга берган ваъдаси инсонларни куфр томонга оғдираман дегандир. “У зот: “Сенга амр этганимда сажда қилишингдан нима тўсди?”, деди У: “Мен ундан яхшиман, мени ўтдан яратдинг ва уни лойдан яратдинг”, деди”. У зот: “Бас, ундан (жаннатдан) туш! Сен учун унда мутакаббирлик қилиб юриш йўқ. Бас, чиқ Албатта, сен хору зор бўлгувчилардансан”, деди. У: “Менга улар қайта тирилтириладиган кунгача муҳлат бер”, деди. У зот: “албатта, сен муҳлат берилганлардансан”, деди. У: “Мени иғвога учирганинг сабабли, албатта, мен уларни Тўғри йўлингда тўсиб ўтираман. Сўнгра уларнинг олдиларидан, орқаларидан, ўнг томонларидан ва чап томонларидан келаман. Ва уларнинг кўпларини шукр қилувчи ҳолда топмассан”, деди. У зот: “Ундан мазамматга учраган ва қувилган ҳолингда чиқ!!! Улардан ким сенга эргашса, албатта, жаҳаннамни сизларнинг ҳаммангиз билан тўлдираман”, деди. ” (Аъроф:12-18). Бошқа бир жойда Қуръон шундай тушунтиради: “У зот: «Эй Иблис! Сенга не бўлди, сажда қилувчилар билан бирга бўлмаслигингга?” деди. У: “Сен қуруқ лойдан, ўзгартирилган қора балчиқдан яратган башарга сажда қила олмасдим”, деди. У зот : “Бас, сен ундан чиқ! Албатта, сен қувилгансан! Ва, албатта, сенга то жазо кунигача лаънат бўлур!” деди. У: «Эй Роббим, мени улар қайта тириладиган кунгача қўйиб қўйгин”, деди. У зот: “Албатта, сен қўйиб қўйилганлардансан. Маълум вақт кунигача”, деди. У: «Эй Роббим, мени залолатга кетгазганинг сабабидан, албатта, мен уларга ер юзида (гуноҳларни) зийнатлаб кўрсатаман ва, албатта, уларнинг ҳаммасини иғво қиламан. Магар, улардан танланган бандаларингни (адаштира олмайман)”, деди” (Хижр:32-40). У Аллоҳга инсонларни чалғитишга, адаштиришга сўз бергандир. Ва бу сўзида содиқ қолди. Буни билишда фойда бордир. Аллоҳ унинг макрига қарши инсонни қуролсиз қолдирмади. Билингки, бу макр ва ҳийлалардан қандай қутилишни пайғамбарлар орқали инсонларга баён қилгандир. “У зот: “Ҳаммангиз бир-бирингизга душман ҳолда ундан тушинг.
Агар Мен томонимдан сизга ҳидоят келганида, ким ҳидоятимга эргашса, адашмас ва бадбахт бўлмас. Ким Менинг зикримдан юз ўгирса, албатта, унга торчилик ҳаёти бўлур ва қиёмат куни уни кўр ҳолида тирилтирурмиз”,” (Тоҳа:123-124). Унинг макр-ҳийласига (куфрий даъватига) қарши ўзини сақлаш учун, Аллоҳдан келган ҳидоятга яъни китобга ва суннатга мустаҳкам боғланишлик зарурдир. Аллоҳдан келган ҳидоят йўлидан бошқа барча йўлларда шайтон йўлбошчидир. Барча йўналишлар орзу-ҳаваснинг маҳсулидир. Бу йўналишларнинг соҳиби ҳидоят йўлидан ташқари қолган йўлни қандай номласа номласин фарқи йўқ. Шайтоннинг бир иши бор, у ҳам бўлса инсонларни Қуръоннинг ёруғлигидан (нуридан) узоқлаштириб, ширк, куфр, бидъат, ҳаром ва фисқнинг қоронғулигида судрашликдир. Бу разил сифатлар унда топилгани учун у тоғутларнинг бошидир. Зотан, саҳобалардан Умар (р.а) нинг тоғутни шайтон деганини зикр этдик.
ДЕМОКРАТИЯГА ЧАҚИРАЁТГАНЛАР (Сиёсий партиялар)
Тоғутнинг илк белгилари инсонларни Қуръоннинг нуридан узоқлаштириб, куфр, ширк ва фисқнинг қоронғулигида судрашликдир дедик. Ҳа, Фурқонда “ҳукм фақат ва фақат Аллоҳникидир” дейилди, куфрда эса “ҳукмронлик асоссиз, шартсиз, ноқис, аслида ихтиёрсиз бўлган миллатникидир” дейилди. Яна Китобда қонун қилиш ҳуқуқи фақат Аллоҳнинг ҳаққидир, У, етти қават осмон ва ундаги барча нарсаларнинг ва етти қават ер ва ундаги барча нарсаларнинг яратувчиси ва ризқлантирувчисидир, уларга амр этиш ва ман қилиш ҳуқуқи фақат Унга яъни Аллоҳга тегишлидир. “Огоҳ бўлинг, яратиш ва амр қилиш унинг Ўзига хосдир. Оламларнинг Робби-Аллоҳ буюкдир” (Аъроф:54). Аммо бугун инсон қиёфасидаги шайтонлардан демократия (халқ озодлиги, танлаш ҳуқуқи бор) деб диннинг ҳақиқийсига (ўзларининг нафсларига ёққанига) овоз беришларини истаган ва “халқнинг ҳукмронлиги” сафсатаси билан ўзларининг илоҳликларини машҳурлаштирган “исломий” исмлари бўлган замонавий Фиръавнлар, кўзлари пардаланган халқларни Ҳидоятнинг нуридан куфрнинг ва ширкнинг ботқоқлигига судрайдилар. Аслида бу иш биринчи марта қилинмаяпти. Буюк боболари бўлган Фиръавн кўп асрлар олдин шу иддаода топилгандир. Фақат асримизда яшаётган иккиюзламачи неваралари каби бу илоҳлик иддаосини баъзи пардалар орқасида беркитмагандир. Балки, «мардларча» ва очиқ бир гап билан сўйлагандир. «Эй аёнлар, мен сизларга ўзимдан бошқа илоҳ борлигини билмасман” (Қасос:38).
Фиръавн, демократия, “халқнинг ҳукмронлиги” каби сафсаталарнинг орқасига беркинмагандир. Тўғридан тўғри илоҳлик иддаосини қилгандир. Замон ўтиши билан бу ошкоралик йўқолди, яширин сиёсат бошланди. Демак, эскиси каби очиқ ҳақиқати ва моҳияти билан тушунтирилиши керак, зора шунда халқни ухлатадиган энг қулай усул-сайловларнинг нақадар ёмон унсур эканлигини идрок қилинса. Фаҳриддин Рози бу оятнинг тафсирида шундай дейди: Фиръавннинг илоҳлик иддаоси ерни, осмонни, тоғларни мен яратдим маъносида эмасдир. Иддаодан бундай маъно тушунилишлиги мумкин (тўғри) эмасдир. Унинг илоҳлик иддаоси инсонларни унинг мулкига, сиёсатига (ҳукмронлигига) итоат этиб, фақатгина унга бўйин эгиш (ибодат) маъносидадир. (Сайланма) Барча халқларда қонун чиқариш ҳуқуқини, овоз бериш ва шунга ўхшаш шаклларда Аллоҳдан бошқа инсонларга, борлиқларга берган одамлар Илоҳ тушунчасининг ҳақиқий маъноси бўлган ибодатни, Аллоҳдан бошқа, сохта Илоҳлар ва Роббларга қилганидир. (“Тавба” сураси 31-оятга ва тафсирига қаранг).
ИСЛОМ ТАЪЛИМОТИГА ЗИД ФИКР ВА АХЛОҚЛАР МУАССАСАСИ
Исломнинг ва Қуръоннинг ёруғлигида инсонлар фақат Аллоҳнинг зотини ибодатда покларлар ва фақат Унинг олдида (ибодатида) одоб билан қойим турарлар. Аммо бугун ҳаётнинг энг керакли борлиқлари, исломий тарбия остидаги кучли аҳамият ёлғонлар билан болаларни таслим этилган мадрасанинг (мактабларнинг) ҳолати жуда фарқлидир. Болалар, ҳар тонг мажбурий ҳолда ҳайкаллар, ёки тоғут даҳрийларнинг ёки сафсатачи бўлган шоирларнинг суратлари олдида ҳурмат ва эҳтиром ёки сукут сақлаган ҳолатлар билан тик туришяпти, бу ишни ҳар куни қилишлик ва шариатни йўқотиш йўлида мақсадга мувофиқ юришга доир қасам ичадилар. Фурқоннинг нурида инсонларга биринчи ўргатиладиган нарса тавҳиддир.
Фақат ширкни ва куфрни қоронғулик инлари бўлган таълим бериш муассасаларида болаларга калимайи тавҳидни ўргатишмасдан, балки унинг зидди бўлган демократия, партия, ватанпарварлик, миллатчилик ва юрт референдумларини ўргатишяпти. Ажабо, булар болаларимизни Қуръоннинг ёруғлигидан олиб, куфр ва ширкнинг ботқоғига ботирмаяптиларми?
Демак, бу муассасалар тоғутнинг биринчи сифати бўлмиш, башариятни зикрнинг нуридан куфрнинг қоронғулигига судраш васфига эгадир. Лекин энг ёмони, тоғутнинг ишончли итлари бўлган бу муассаса “тарбиячи”лари, ўзларининг ширк (нажас) га ботиб ётганлари етмагандай, золимлиги ва нонкўрликлари янада ошиб, уларни яратган ва сиғиниш фақат Унга бўлган ўз Роббиларига хиёнат қилиб, болаларни инкор (такфир) қилиши керак бўлган куфрий масканларга ўз қўллари билан таслим қиляптилар. Инсоннинг дунё қарашини Қуръон ривожлантиради. У мутлақо тўғридир. Унда ботил ва адашганларга ҳеч қандай ҳақ йўқдир. У тобеъ бўлишлигимиз зарур бўлган ҳидоят булоғи ва раҳматидир. Фақат ширкнинг зулмати бўлган бу таълим масканларида вазият жуда фарқлидир. Масалан, инсоннинг ноқис ақлига тўғри келса олинади, унга тескари бўлса рад қилинади. Бу модернизм, замонавийлик ва тараққиёт ривожланаётган 21-асрда бир хиллик (мода, мослашиш) ни истаганларнинг турларидан биридир. Ўта «замонавийлашиб» кетган миллатимиз, яратилишлигимиздан мақсад-ибодатнинг биринчиси инкор (такфир) қилишлигимиз шарт бўлган «тоғут» сўзини «товуқ» дея тушунмоқда. Ислом келгунича покиза халқимиз исмини, жисмини, хусусиятларини билмаган бу ҳаддидан ошган нажас тоғутнинг масканларини ҳам инкор этмаяпти. Ҳар бир тоғут тизимининг инсонларни ўзига қул қилиб олиш учун баъзи усуллари бордир. Бугуннинг замонавий фиръавнлари қўлларида иплари билан ўзларининг ботилларини ҳақ номи билан пардалайдилар. Ибтидоий сеҳргарлар номи ишлатиладиган жойга, маскан ва диний муассасаларнинг номини қўллайдилар. Бунга мисол: номланишида масжид ва мадраса, лекин ичида қилинаётган аммалларга боқсак, тоғутнинг ҳаққига дуо қилиб, пахта теримига тарғиб қилиб, тоғутнинг содиқ уламоларини етиштиришмоқда. Бошланғичда мажбурий саккиз йил бўлган ўқув курси ўн бир йилга чиқарилган ва ҳозирда ўн икки йилга чиқариш келишувлари сўз мавзусидир. Ажабо, нияти ўзининг фойдасига бўлган тоғутлар, халқнинг таълимни яхши кўришидан фойдаланиб масканларга бунчалик аҳамият берадиларми?! Асло! Бу Аллоҳнинг алмаштириб бўлмас қонунларига исёндир.
“Аҳли китоб ва мушриклардан бўлган кофирлар сизларга Роббингиздан яхшилик туширилишини ёқтирмайдилар. Ва ҳолбуки, Аллоҳ Ўз раҳматини кимга хоҳласа, ўшанга хос қилади. Аллоҳ улуғ фазл эгасидир” (Бақара:105). Чунки, бу ўқув масканлари инсонларни системага қуллаштириш, бўйсундириш жойларидир. Бунинг энг очиқ далили ҳар тонг кўрпадан турибоқ, мияларида режа қилиб, ўша жонсиз бутларга таъзим, жонли бутларга одоб ва куфрий одатларига мувофиқ қилинган байрамлар, яъни ибодат маросимларидир. Бу маросимларда иштирок этишни қўйинг, бу маросимларда оддий бир ҳаракат ҳам болаларни огоҳлантириш ва мактабдан узоқлаштириш жазосини олиши учун етарлидир. Бу ҳам етмаганидек, болаларнинг таълим даврида “мураббий” ларидан олган жазолари келажак ҳаётида тамға бўлиб қолади. Бу масканларнинг расмий хизматида махсус қонунга қасамёд қилган қуллари бўлган устозлар, давомли куфр сўзларни нутқ қилиб, ҳали ҳақ ва ботилни айира олмаган болалар қалбига нифоқ уруғини экадилар. Аллоҳ ояти каримада шундай буюрди: “Батаҳқиқ, сизларга китобда: “Аллоҳнинг оятларига куфр келтирган ва уларни истеҳзо қилган чоғда, бошқа гапга ўтмагунларича улар билан ўтирманглар”, деб туширди. Агар ўтирсангиз, сиз ҳам уларга ўхшашсиз. Албатта, Аллоҳ мунофиқ ва кофирларнинг барчасини жаҳаннамда жамловчидир” (Нисо:140). Куфр, ширк сўзларини гаплашилган мажлисда инкор этмасдан, ёки мажлисни тарк этмай ўтирганларга Аллоҳ юқоридаги ҳукмини қилгандир. Сиз ҳам улар каби бўлурсиз. Бу кўрпа миялар фитратлари мана шундай куфр сўзлари билан заҳарланади. Шундай бир ҳолга келишадики, куфрий сўз ва амаллари ҳаёти давомида одатий тус олади. Бор бўлган наслнинг муаммоси ҳам шу эмасмиди? Ўзларини оталаридан кўриб, эшитиб мусулмон деб ўйлаган авлод, бу куфр сўзларига ва феълларига шунчалик ўрганишганки, ундан ҳеч бир вақт айрилмаслар. Ва ҳаётининг давомидаги саҳифаларида ҳам ичида куфри бўлган сўз ва феълларида ислом динидан чиқишига қарамасдан, ҳали ҳам ўзларини мусулмон деб ўйлайдилар.
ДИЁНАТ (Тоғут диёнат ишлари вазирликлари, диний идоралар, муфтиятлар)
Ақлли инсонларни ҳам, оми инсонларни ҳам ўзига қул қилишга устамон бўлган бу тоғутлар халқни умумий диний қийматига қарши жудаям эътиборли ҳаракат қилмоқдалар. Фақат бу эътибор ўзларининг назоратлари остида бўлган диний муассасалар чегарасидадир. Ўзларининг фойдалари учун ниқоб ўрнида ишлаган дин тушунчасини сохталаштириб, диний масканлар воситаси билан халққа алоҳида эътибор қилиб уларнинг фитратларини заҳарлайдилар. эътибор соясида халққа мусулмон кўриниб, улар билан муваҳҳидларнинг даъватлари орасига кириб оладилар. Халқ тўпланадиган диний байрамлар, жума намозлари бу иш учун қулай вазиятдир. Пайғамбар мақоми ҳисобланган, мусулмонлар пешволари чиққан, инсонлар нурланган минбарларни ўз ширкларига, тоғутларига даъват маскани қилиб, ўзларига содиқ бўлган расмий қуллари (ёлланган домлалари) воситасида халқни истаган ҳолларида ушлаб турадилар. Дин қонунлари тоғутнинг системаларига зиддир. Агар система бир тарафда дин номидан баъзи нарсаларга изн берса, албатта, бошқа тарафдан динга қарши очиқдан-очиқ уруш эълон қилади, шунинг учун изн берган нуқталарида яхшилаб текширмоқ шартдир. Куфр ва ширкнинг, илмонийлик, секуляризм (диннинг давлатдан ажратилган кўриниши) ва демократияни рамзлари бўлган расмий байрамларни, минбарларда нишонланиши ва эътироз қилмасдан эшитилиши инсонни куфрга олиб бориши бу байрамларни нишонланиши ҳам айтиладиган ваъзларини халққа эшиттирилиши ҳам бу айтганларимизнинг ошкора моҳияти бўлади. Ўзини мусулмон ҳисоблаганларга йўналиш: Аслида Аллоҳнинг уйлари бўлган, бироқ тоғутлар ва уларнинг қуллари канадек ёпишиб олган, тун-у кун назоратда турган маошли муллаваччаларнинг жосуслигидан эҳтиёт бўлиб, заҳарли динни тақдим қилган бу масканларни узоқ вақт тарк қилиб туришлари керак. (Шу кунларда имомлар давлатдан кўп ишлаганлари учун ортиқча маошни талаб қилишяпти. Қилган ортиқча ишлари ва бунга пул истаганлари эса, иш соатларининг ташқарисида ўқиб берган бомдод, шом ва хуфтон намозларидир. Бу масжидлар жомеъ бўлишдан чиқиб, расмий давлат идоралари ҳолига келгандир. Бир мусулмоннинг бу масканда намоз ўқиб бериши билан сув, газ, электрик ишларининг қилинишлиги орасида ҳеч бир фарқ йўқдир). Аммо ёрдам, заҳира бўлиши билан, имконлар қўшилганда инсонларга тавҳидни ўргатадиган жойлар очиш керак, бу билан инсонларни заҳарли тузоқдан қутқаришлик учун.
ТЕЛЕВИДЕНИЕ (Медиа, Оммавий Ахборот Воситалари)
Аввало шуни билдирайликки, телевидение ва ҳоказо алоқа воситалари аслида ҳаром эмасдир. Фақат кунимиздаги ишлатилиш бичими ила ҳаром ҳолга келгандир. У фойдали ишларда ва дин хизматида қўлланилса шубҳасиз бир неъматдир. Қўлланаётган маконлар бордир. Мавзуйимиз медианинг бугунги кунда ишлатилишидир. Қиёматда ҳар ота ўз аҳлидан сўралади. Демак, ёш авлодни Аллоҳни рози қиладиган шаклда тарбиялаш ва исломий руҳда ўстириш лозимдир. Лекин ҳозирги кунимизда бундай тарбия нимагадир билинмаяпти, оталар Аллоҳнинг уларга юклаган бу жавобгарлигини замонамизнинг жонсиз бути бўлган теле ва радио дастурлар оғушига ташлаб қўйгандирлар. Ҳозирги пайтда ҳар дақиқаси исломга зид бўлган бу қути, уйларнинг тўрисида, катталарга ҳаёт дастури ва энг кераклиси болаларга тарбия берадиган қўмита шаклидадир. Эрталаб туриб-турмасданоқ уйларда биринчи ёқиладиган удир. У уйларни баракоти эмишки, саҳарлар бисмиллаҳ билан эмас у билан бошланади. Инсонлар кундалик ҳаётларини ундаги программаларга кўра тузяптилар. Намознинг қазоси бордир, фақат филмнинг қазоси йўқдир, ўтказиб юбориш мумкин эмасдир. Тобеъ (фанат) бўлган сериаллари қўйилмайдиган кун мусофир, меҳмон кутилади ҳолос. Айни филм такрорий берилгани билан қанча кўп кўрса ҳам ҳеч сиқилмайдилар. Ҳатто, бир уйда фарқли икки канални кўришни исталса, зудлик билан бошқа бир янги телевизор олинади, бу уришиб қолишликнинг олдини олишдир. Аммо икки ака-ука ойларча аразлашиб қолса, ёки катталари билан фарзандлари гаплашмаса ҳам муаммо йўқдир. Жудаям қизиқки, мен билан гаплашган кўп ота-оналар болалардаги ахлоқни бузилишининг сабабини телевидение деб биладилар. Ҳатто, илк оғзиларидан чиққани ҳам шу телевидениедир. Тушуниши қийин бўлган халқ бу ерда тушунарсиздир. Модомики муаммо аниқдир, ташхис қилингандир, касалликнинг ёмонлиги ҳам етарлича аниқдир, у ҳолда давоси ҳам осондир. Аммо ҳали ҳам ҳаракат кўринмайди. Аслида муаммонинг томир отишига эътиборсизликнинг сабаби ҳам яна телевидениедир. Чунки, бу қути ўзига мубталоларини доим тортади. Айни дамда ота-оналарнинг мақсадлари ҳам бир хил: болаларининг яхши бир жойда ўқишлиги, яхши маош олишлиги ва охирида гўзал бир қиз ёки йигит билан турмуш қуришлигидир. Охиратга суяниш муаммолари келганда: бу қутини ва бу қути билан инсонларга йўл кўрсатган тоғутларни ва уларга эргашганларнинг аслида ҳеч қандай қўрқуви кўринмайди. Бу дунё икки кунликдир, мақсад эса тўйиб-тўйиб яшамоқликдир. Буни қилма, бу ҳаром каби таъқиқлар кўп бўлган қийин ҳаётда яшаб бўлмайди. Яна айтадилар: “Зотан Аллоҳ жуда ҳам марҳаматлидир, жуда кўп кофир бор экан бизни ёқармиди?…” дейдилар. Замонавий ҳаётимизда тоғутлар содиқ қулларига бу қути воситасида янги хаёлий ўйин ўйнашни бошлашди. Намоз ўқимаётган бўлишингиз мумкин, авратларингиз очиқ бўлиши мумкин, ислом ҳаётингизда иккинчи даражали бўлиши мумкин, аммо буларга қарамасдан азобдан қутилишингиз мумкин. Ҳатто қутилиш ва раҳмат бир тарафда қолиб жаннатга киришингиз мумкин. Нима қилишингиз керакми?. Фақатгина солиҳ ва валий зотларнинг коинотда тасарруф ҳаққи (яъни бир нечта солиҳ ва валий зотлар Аллоҳга оламлар бошқарувида ёрдамчилик ҳуқуқи бор. СУБҲАНАЛЛОҲ, АЛЛОҲУ АКБАР, Аллоҳ буларнинг келтираётган ширк ва ёрдамларидан ПОКДИР) борлигига қатъий ишонишингиз ва ҳаётингизда бир марта бўлса ҳам мискинга ёрдам қилишингиз. Шуларнинг ўзи кифоя қилади дейдилар. Ҳа, яна қути хусусида бир қанча сўз ва ўрнак бор. Айрим тоғутпарвар инсонларни тушуниш қийиндир. Чунки бу тоғут (телевидение) га муккаларидан кетиб болаларни, ҳатто ўзларининг диндан узилиб қолганларини билганлари билан бунга қарши ҳаракат ҳам қилмаяптилар. Ўзларини ва оилаларини тавҳиднинг нуридан олиб, ширк, фисқ ва зулмнинг қоронғуликларига олиб борган бу тоғутни яхши биладилар ва оқибатини билиб туриб қабул қилишади, инкор (такфир) ни эса умуман унутишган.
ҲОЙ-У ҲАВАС ВА ДУНЁ ШАҲВАТЛАРИ
Ҳаво ва ҳавас одам боласини Аллоҳнинг тўғри йўлидан адаштирган энг катта тоғутдир. Ҳатто баъзан шундай бир даражага кўтариб, илоҳлаштирадилар. “Айтинг-чи, ҳавои нафсини илоҳ қилиб олган, Аллоҳ уни билиб туриб залолатга солган ва қулоғига ҳамда қалбига муҳр босиб, кўзига парда тортиб қўйган кимсани Аллоҳдан бошқа ким ҳидоят қила олади?! Ибрат олмайсизларми?!” (Жосия:23). Ҳавою ҳавас, дунё шаҳватлари ҳақни қабул қилишда энг катта тўсиқдир. Аллоҳдан келган ҳақ, қабул қилинса бу дунё лаззатларидан воз кечишдир. Инсоннинг севгани ва орқасидан югургани дунё роҳатлари бузилади. Мана шу ҳаво ва ҳавас ҳаётга аралашади ва инсонни абадий бахтдан олиб қолади. Одам фарзандини Қуръон ёруғлигидан узоқлаштирган, куфр, ширк ва фисқ ботқоқлигига олиб борган ҳаво ва ҳавасни қандай таниймиз? Буни қандай тушуниш мумкин деб сўрасангиз жавоби Қуръонда келади: “Сўнгра Биз сени (дин) ишида бир шариатга йўлладик. Бас, унга эргаш, билмайдиганларнинг ҳавойи нафсларига эргашма” (Жосия:18). Аллоҳ Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга икки йўл борлигини баён этгандир. Бу йўл Аллоҳдан бўлган шариат, ёки жоҳил (илмсиз) ларнинг ҳавою ҳавасидир. Саид Қутуб бу оятнинг тафсирида шундай баён қилгандир: “Шундайликча масъала аниқ (равшан) ҳолда ўртага қўйиляпти. Ё Аллоҳнинг шариати, ёки жоҳилларнинг орзулари… Учинчи бир гўзал сўз мавзуси эмасдир. Меъёрида ва миқдорида шариат билан орзулар уйғунлашган учинчи йўл йўқ. Бир инсон Аллоҳнинг шариатини қатъиян бир тарафга қўйган ҳолда орзуларга кўра ҳукм қилади. Чунки, Аллоҳнинг шариатидан бошқа ҳамма ҳаёт тизимлари, жоҳилларнинг ўйин-кулгусини кўрсатган орзуларининг, эҳтиросларининг маҳсулидир… Бундан афзалроқ ягона бир шариат бордир. Ундан ташқаридаги ҳаёт тартиблари билимсизликдан бўлган орзулардир, эҳтирослардир. Мусулмонликни даъво қилишлик фақатгина шариатга мувофиқ барча орзулари, эҳтиросларини бир чеккага қўймоқликдир. Умуман, энг кичкина бир масъалада ҳам Аллоҳнинг шариатидан қайтиб, юз ўгириб орзуларга, эҳтиросларга эргашмасликдир. Чунки, орзуларга, эҳтиросларга берилган кимсалар, шариатнинг соҳиби бўлган Аллоҳга қарши ҳеч бир ёрдамсиз қолдирилган, хор бўлган, кучсиз ва заифдирлар. Ҳаво ва ҳаваслардан жўшган ҳаёт тизимларининг тарафдорлари бир-бирларига ёрдам қилган, бирлашган бир жабҳадирлар. Улар шариатнинг соҳибига қарши бир-бирларига таяниш илинжидадирлар. Бунинг учун шариатни менсимаганлардан бири, баъзиларининг ёрдамини умид қилиб, уларга қарши адоватини беркитиб, уларни бир-бирларига боғлаган ҳою ҳавас ниқоби билан яқинлашишади. Қанчалик айёр бўлишса ҳам, улар аҳли тавҳидларга азият етказа олмайдилар, унга зарар бера олмайдиган даражада заиф ва кучсиздирлар. Чунки, муттақинларнинг дўсти Аллоҳдир! Муттақийлар (тақводорлар) билан ҳою ҳавасларга кўра ҳаракат қилаётганларнинг дўстлари бирмиди? Бир-бирларига дунёвий манфаъатлар учун дўст бўлган жоҳил, оми одамлар қаерда, Аллоҳнинг дўсти бўлган шариат ила яшовчи ҳанифлар қаерда? (қисқача баён қилингандир…) Инсон оламнинг қаерида бўлса-бўлсин, ягона ва тўғри бўлган Аллоҳнинг шариати қаршисида бошқа бир йўлни, ёки усулни изласа, бу Аллоҳ азза ва жалланинг номлаган, жоҳилларнинг ҳою ҳавасидир.
Тоғутнинг бундай белгиси билан айта оладиган яна бир қанча намунаси бордир. Санаганларимизнинг чегараси бўлмагани аниқдир. Бизнинг бу ерда қилмоқчи бўлганимиз, баъзи ўрнаклар бериш билан ўқувчининг онгини очишдир. Аллоҳнинг нуридан адаштириб, ширк, куфрнинг зулматига олиб кирган ҳар нарса, ёки кимса тоғутдир ва уни инкор (такфир) қилишлик иймоннинг илк шартидир.
ФОЙДА
Юқорида тоғутнинг белгисидан баҳслашдик ва баъзи изоҳларини бердик. Қуръонда Аллоҳ тоғутни инкор этмай унга иймон келтирганлар ҳақида хабар беради. Асримизда инсониятнинг кўпини ташкил этадиган Аллоҳнинг йўлидан адашган ва тоғутга иймон келтирганларга фойдамиз тегсин дедик. “Китобдан насибадор бўлганларнинг ботилга ва тоғутга иймон келтиришларини ва куфр келтирганларни кўрсатиб: “Анавилар иймон келтирганлардан кўра ҳидоятлироқ йўлдалар”, дейишларини кўрмайсанми?!” (Нисо:51). Аллоҳ бир гуруҳ инсонларнинг тоғутга иймон келтирганини ва бу инсонлар кофирларнинг йўлини мўминларнинг йўлидан афзал деганликларини баён этади. Бу оятни ҳар ўқиганимда, ақлимга Америка тоғутига иймон келтирган, аслида ўзи тоғут бўлган бир ҳурматли кимса келади. Уни йиғлатган болалар Исроиллик болалардир. Фаластинлик болаларни эса, ажабо, йиғлайдиган бир тарафлари бўлмаганидан улар учун ҳеч йиғламайди. У умумий Америка, Исроил ва европалик одамларни севади. Чунки, улар демократия учун курашган қаҳрамонлардир. Аммо уларга қарши курашганлар унинг энг нафрат этган одамларидир. Чунки, курашганлар террористлардир. Улар “халқ душмани” бўлганликлари учун қаттиқ адоват қиладилар. Яна бу оятга асримизнинг кўрпасини яхши кўрадиганлар ҳам киради. Аллоҳ Қуръонда мўминларга йўл кўрсатиб даъват, тайёргарлик ва жиҳодни амр этгандир. “Сизлардан яхшиликка чақирадиган, амри маъруф-наҳий мункар қиладиган бир уммат бўлсин. Ана ўшалар, ўзлари нажот топгувчилардир” (Оли имрон:104). “Сиз одамлар учун чиқарилган энг яхши уммат бўлдингиз. Амри маъруф қиласиз, наҳий мункар қиласиз ва Аллоҳга иймон келтирасиз…” (Оли имрон:110). Мусулмонлар инсонларни тавҳидга даъват этар экан, айни пайтда охирги босқичда бўлган жиҳод учун тайёргарлик кўрадилар. “Улар учун қўлингиздан келганича куч-қувват ва эгарланган отларни тайёр қўйингиз, бу билан Аллоҳнинг душманини, ўз душманингизни ва улардан бошқа ўзингиз билмайдиганларни қўрқитасиз. Уларни Аллоҳ биладир. Аллоҳ йўлида нимани сарф қилсангиз, сизга тўлиқ қайтарилур. Сизга зулм қилинмас” (Анфол:60). (Бу ояти каримада шу икки хусусга диққат этиш керак. 1-баъзилар бу оятдан келган “Қувват ҳозирланг” амрини янглиш тушуниб, ширк аралашган усуллардан фойдаланадилар. Тоғут билан тоғутларнинг маконлари ичида яшаб, Аллоҳ, Унинг Росули ва мўминлардан ташқарида, кофирлар билан дўст бўлишиб, қувват ҳозирлаганларини иддао этадилар. Лекин Қуръонни баён қилишга жўнатилган Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам оятни шундай изоҳлагандирлар: имом Муслимнинг саҳиҳида, имом Аҳмаднинг муснадида ва сунанларда Уқба ибн Амрдан шундай ривоят этилгандир: Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бу оятни ўқидилар ва уч марта: “Диққат этинг қувват, бу ўқ узишликдир!”, дедилар. Ҳа, оятда Аллоҳ улар билан курашмоқлик учун қувват ҳозирланишини амр этгандир. Уларнинг куфр ва ширкларини таълим берадиган, ёядиган мактаблар очилишига эмас. 2-ояти каримада қилинадиган ҳозирликни нима учун бўлишини оятнинг ичида билдиргандир. “Мўминларга ва Аллоҳга душманлик қилганларни қўрқитилиши…” Аллоҳ, қўрқитиш калимаси учун “ар-ҳа-ба” феълини ишлатгандир. Ибн Касир, Табарий ва бошқа муфассирлар феълни қўрқитиш деб изоҳлаганлар. Арабчада террорист калимаси учун “Ирҳабий” калимаси ишлатилади. Қўрқитувчи, чўчитувчи маъносида… диққат қилинса, Аллоҳнинг қўрқитинг сўзи, Аллоҳнинг душманларини қўрқитинг ва террорист калимасининг бугунги кунда ишлатилиши айни томирдан чиққандир. Оят бунчалик очиқ ва аниқ бўлишига қарамай, бугун динни ниқоб қилиб тоғутни ҳимоя қилган, аслида ўзлари дин душмани бўлган бу касофатлар: “Динда терроризм (жиҳодни) йўқдир, ислом шиддатни (жангни) қабул этмайди”, каби сафсаталар билан инсонларниг мийясини ухлатяптилар). Даъват босқичи тугаганидан кейин мўминлар Роббиларининг амри, эҳтироми, рухсати билан мушрикларга қарши урушадилар. “Ва улар билан то фитна бўлмагунча ва диннинг ҳаммаси Аллоҳга бўлгунча, уруш қилинг…” (Анфол:39). “…Мушрикларга қарши жам бўлиб, улар сизга қарши жам бўлиб урушаётгандек уруш қилинг. Ва билингки, албатта, Аллоҳ тақводорлар биландир” (Тавба:36). Аллоҳнинг мўминларга чизган йўлини Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ўз ҳаётларида амалда кўрсатиб ўтганлар. Аввал инсонларни ширкдан қайтариб, тавҳидга даъват этганлар. Ундан кейин қувват ва имкон келганида, Аллоҳнинг амри билан ширкни йўқ қилиб, дин (ибодат) нинг барчаси холис Аллоҳга бўлгунига қадар моллари ва жонлари билан жанг қилдилар. Мана бу буюк Аллоҳнинг мўминларга белгилаган йўлидир. Асримизнинг пашша қўнса сирпанадиган қирилган соқолли, костюм-шимли, мансабпараст курси қуллари тоғутга бўлган иймонлари туфайли Аллоҳнинг мўминларга танлаган йўлини ёқтирмай, асли юнонда туғилган демократия ва францияда туғилган социалистлар йўлига муҳаббат қўйганлар. Бу йўлга юрмай, Аллоҳга бўлган иймонлари ва тоғутни рад этганликлари учун мусулмонларни ва исломни мазаҳ қиладилар. Аллоҳнинг Қуръонда мўминларга белгилаган ва Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳаётлари давомидаги намуна аниқдир. Тоғутни инкор қилиб, Аллоҳга иймон келтирган ҳар мусулмон учун бу йўл ягона намунадир. Ва оламларнинг Робби бўлган Аллоҳнинг ўлчови ила энг гўзал йўлдир. Фақат ҳою ҳавас ва роҳатни истаб, тоғутга иймон келтирувчи бўлганлар куфр ва ширк йўлини танлагандирлар. Ва бу йўлни ҳам исломдан деб биладилар. Аммо Аллоҳга туҳмат қилганларида, бу туҳматлари очилиб кетишидан хабарсиз бўлганлиги туфайли муваҳҳид мусулмонларнинг жиғига тегаверадилар. Роббиларининг манҳаж (йўл, усул) ини ташлаб, ёмонлаб асли расмийлашган ва тоғут режимида ериб йўқолиб кетадиган сиёсий партия, вақф ва ҳоказо йўлларни танлайдилар. Табиийки, албатта, умумий бу усулни танлаган инсонларнинг эришгани дунёда бир хилдир. Аслида, Аллоҳнинг энг аниқ бўлган феъли-қонун чиқариш ҳуқуқига ўзларини шерик қилиб, замонавий Дорун-Надва-парламентларга киришга эришадилар.
“Аллоҳга нисбатан ёлғон тўқиган ёки Унинг оятларини ёлғонга чиқарган кимсадан ҳам золимроқ одам борми?!” (Аъроф:37). “Аллоҳга ёлғон тўқиган ёки Унинг оятларини ёлғонга чиқарган кимсадан ҳам золимроқ одам борми?! Албатта, жиноятчилар нажот топмаслар” (Юнус:17). “Аллоҳга нисбатан ёлғон тўқиган кимсадан ҳам золимроқ одам борми? Ана ўшалар Роббиларига рўбарў қилинурлар ва гувоҳлар: Анавилар Роббилари шаънига ёлғон гапирганлардир. Огоҳ бўлингким, Аллоҳнинг лаънати золимларгадир”, дерлар. Улар Аллоҳнинг йўлидан тўсарлар ва унинг эгри бўлишини хоҳларлар ҳамда улар охиратга куфр келтирувчи кимсалардир. Ана ўшалар ер юзида қочиб қутилувчи бўла олмайдилар, уларга Аллоҳдан ўзга дўст ҳам бўлмади, азоб бир неча баробар қилинур. Улар эшитишга қодир бўла олмадилар ва кўра олмадилар ҳам” (Ҳуд:18-20).
в) Тоғутнинг иккинчи белгиси ва баёни “Сенга нозил бўлган нарсага ва сендан олдин нозил бўлган нарсага иймон келтирганларини даъво қилаётганларни кўрмайсанми?! Тоғутдан ҳукм сўраб беришни истайдилар. Ҳолбуки, унга куфр келтиришга буюрилгандир. Шайтон эса, уларни йўлдан бутунлай адаштиришни истайди” (Нисо:60). Бу оятдан тушунганимиз тоғутнинг иккинчи белгиси шудир: Аллоҳнинг қонунлари (қуръон ва суннат) дан бошқа барча қонунлар билан ҳукм қилганлар тоғутлардир. Зотан оятнинг тушишининг сабаби билан боғлиқ ривоятлар шуни кўрсатади. Бу оятнинг тафсирида Ибн Касир шундай дейди: “Бу оят Росулуллоҳ соллаллоҳу алауҳи ва салламга ишонган ва У кишидан аввал нозил бўлган нарсаларга ишонган инсонлар иймон келтирганларини иддао қилиб, амалида эса Аллоҳнинг китобидан ва Росули соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг сунннатидан эмас балки, тоғутдан ҳукм истаганларга Аллоҳ томонидан бир инкордир. Оятнинг нозил бўлиш сабаби яҳудий ва ансорлардан бирининг орасида тушунмовчилик чиққанлиги ва яҳудийнинг: “Мен билан сенинг орангда Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳукм қилсин”, дегани, мунофиқнинг эса: “Мен билан сенинг орангда Каъб ибн Ашраф ҳукм қилсин”, дегани ривоят қилинади. Яна айтиладики, бу оят бир гуруҳ мунофиқлар ҳақида туширилди. Улар мусулмон ниқобини кийиб олган жоҳилият ҳокимларидан ҳукм истадилар.
Оятнинг нозил бўлиш сабаби бўлган бундан бошқа баъзи ривоятлар ҳам зикр этилади. Аслида бу оят умматнинг Қуръон ва суннатни ташлаб, булардан бошқа барча нарсалардан ҳукм истаганларига умумий далилдир. Оятдаги тоғутдан мурод”. Қуръон ва суннатдан бошқа ҳар турли ҳукм ва қонунлардир шу билан бир қаторда шу ҳукмни жорий қилганлар ҳам тушунилади. Бу оят ибн Касирнинг баён қилгани каби, фарқли маразларнинг сабабларини зикр этгандир. Фақат ҳаммасини боғлаб турувчи занжири бу Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳукмига рози бўлмасдан ундан бошқа ҳукм истаганлар сўз мавзусидир. Биз ҳам оятга таяниб: Аллоҳнинг қонунларидан бошқа барча қонунлар ва бу қонунлар билан ҳукм қилганлар тоғутдирлар десак янглишмаган бўламиз. Ҳар қандай инсон буларни барчасини инкор (такфир) этиб, булардан узоқ туриб, уларга нафрат ва адоват қилмагунича калимайи тавҳид доирасига кира олмайди. Яна бу оятда қизиқ бир нуқта бордир у ҳам бўлса асримиздаги шайтонлар келтирган ва кўп инсонлар алданган бир шубҳага жавоб берадиган. Умумий олганда биз бу қонунларнинг барчаси куфр эканлигини, бу қонунлар билан ҳукм қилганлар яъни давлат мажлисларида келишиб ёки айнан ўзларининг қонунларини чиқарган инсонлар тоғут бўлганини айтсак айрим кимсалар бизга шундай дейдилар: “Ҳа, бу тўғридир, фақат, бугун бу ишни қилган партиялар буни қасддан қилмаяптилар, ниятлари тоғутни ҳукмини қилиш ёки тоғутлашмоқ эмас, балки баъзи фойда учундир холос”. Биз ҳам бу оятга таяниб деяпмизки: Аллоҳ бу оятда бу феъл (иш) ни қилган одамни қайси ниятда қилганига қарамасдан такфир этгандир. Ва унинг иймонини хом ҳаёлдан иборат бўлганини баён этгандир. Хусусан, оятда унинг иймони хом хаёл дейилишлиги шуни кўрсатадики, бу одам тоғутдан ҳукм истаб, ҳали ҳам ўзини иймонли ҳисобламоқда. Яъни бу феъли унинг иймонидан чиқаришининг фарқига бормаганди. Аммо Аллоҳ унинг иймонини ёлғонлади ва хаёлдан иборат бўлганини билдирди. Биз мавзуимиз бошида инсоннинг тоғутни инкор этмасдан мусулмон бўлмаслигини баён қилган эдик. Бу оят ҳам бунинг очиқ далилидир. Аллоҳ бу оятда тоғутни инкор қилиш бир ёқда турсин, уни бошқа ҳукмга мурожаатида унинг иймонини йўқ деб санади. Тоғутнинг хусусиятлари шулардир.
БОШҚАРУВЧИЛАР ВА МАЖЛИС АЪЗОЛАРИ
Бугун бор бўлган бошқарувчилар Аллоҳнинг қонунларига мухолиф қонун қилганларидан ва бор бўлган куфр конституцияси (бош қонунлари) билан инсонларга ҳукм қилганлари сабабли, Аллоҳнинг ояти билан улар тоғутлардир. Ва бу бошқарувчиларни инкор этиб, улардан ва уларнинг қонунларидан узоқ турмаганлар тоғутни инкор этмаганлардир. Булар Аллоҳни тун-у кун зикр қилишса ҳам, намоз ўқишса ҳам, рўза тутишса ҳам, иймонли эканликларини даъво қилсалар ҳам Аллоҳнинг наздида бу хом хаёлдир. Ҳақиқатдан ўзини овутиш учун қуруқ чўпчакдан иборат бўлган, бир иймон даъвосидир. Чунки, қонун қилиш ва бошқарувчилик ҳуқуқи фақат Аллоҳникидир. У Илоҳлиги ва Робблиги туфайли ҳукм қилар ва қонун чиқарар. Бу Қуръони Каримда шундай очиқ ва аниқ ёзилганки, буни тушунмаган ва тушунишни истамаганлар кўзларига парда тортилиб, қулоқ ва қалбларига қулф осилиб, нурдан маҳрум этилган инсонлардир.
“Ёки уларнинг диндан Аллоҳ изн бермаган нарсаларни шариат қиллиб берган шерик (илоҳ) лари борми?!” (Шўро:21). “…Ва У Ўз ҳукмида ҳеч кимни шерик қилмас” (Каҳф:26). “…Ҳукм қилиш фақат Аллоҳнинг Ўзига хосдир, У фақат Ўзигагина ибодат қилишингизни амр этди. Ана ўша тўғри диндир. Лекин одамларнинг кўпи билмаслар” (Юсуф:40). “Улар Аллоҳни қўйиб ўзларининг ҳибр ва роҳибларини ҳамда Масиҳ ибн Марямни Робб тутдилар. Улар фақат битта илоҳдан бошқага ибодат қилмасликка амр қилинган эдилар. Ундан ўзга ибодатга сазовор зот йўқ. У зот улар ширк келтираётган нарсадан покдир” (Тавба:31).
Бу оятнинг тафсирида олдиндан таъкидлаб ўтганимиз каби, Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам шундай марҳамат қилганликларидир: “Улар яъни дин одамлари, Аллоҳни ҳаллоларини ҳаром, ҳаромларини ҳалол қилдилар. Яъни қонунларни алмаштирдилар, сиз ҳам бунга бўйсундингиз. Мана бу сизни уларга ибодатингиздир”. Ҳа Аллоҳ қонунларини алмаштирган инсонларни инкор (такфир) этмасдан, уларга бўйсунган инсонлар ёки уларга овоз бериб бу феълларни машҳурлаштирган, бу қонунларга рози бўлганлар, ёки бетараф бўлганларнинг барчаси Аллоҳдан бошқага сиғиниб уларни ўзларига Робб деб тан олганлардир. Агар намоз ўқиб, рўза тутган калимайи тавҳидни кўп айтадиган инсонлардир деб бизга айтсангиз: мавзуни бошидаги оятда ўтганимиз каби “Нисо” сурасининг олтимишинчи ояти буларни иймон келтирган инсонлар эмас, балки иймон келтиганларини хаёл қилган инсонлардир деб Аллоҳнинг ҳукмини билдириб, бу инсонларни иймон келтирмаганини баён қилгандир. Аллоҳнинг ҳукмига рози бўлмасдан ёки ошириб юборганлар(!) жоҳилиятнинг ҳукмини истаяптиларми? “Жоҳилият ҳукмини истайдиларми?! Ишончи комил қавмлар учун Аллоҳдан ҳукми яхшироқ ким бор?!” (Моида:50).
КУФР ВА ШИРК МАҲКАМАЛАРИ (ТОҒУТ СУДЛАРИ)
Бугун инсонларнинг ҳукм сўраб борадиган жойлари маҳкамалардир. Аллоҳнинг қонунларидан бошқа, ҳатто Аллоҳнинг қонунларига тўлиқ зид қонунлари билан ҳукм қиладилар. Аллоҳнинг қонунларидан бош тортиб, муаммоларини бу маҳкамаларда ҳал қилишга ҳаракат қилган инсонлар: Инкор этишга буюрилган тоғутни инкор этмаган ва иймонлари хаёлдан иборат бўлган инсонлардир. Баъзилар: “Шариат билан инсонларга ҳукм қиладиган маҳкамалар бўлганида борар эдик”, деб ўйларлар. Аслида ҳақиқат бундай эмасдир. Қалбида иймон бўлган, тоғутга ва унинг қонунларига нафрати ва адовати бўлган мусулмон муаммоларини фарқли шаклда ҳал қилади. Масалан, икки мусулмон келиша олмай қолсалар, тавҳид аҳли бўлган олимнинг ёнига бориб, муаммоларига ечимни Қуръон ва суннатдан олишлари мумкин. Бу маҳкамалардан ҳукм истаган ва тавҳид аҳли бўлганликларини иддао қилганларнинг кўпи дунё бойликларидан айрилишларини баҳона қиларлар. Йўқотиладиган молини эса узр чегаралари ичида бўлганини, мусулмонларни бундай ҳолатда узрланишини, шу сабабдан бу маҳкамаларга боришга мажбур эканликларини баҳона қиладилар. Жуда ажабланарли ҳолат, аслида икроҳ (узр) оятининг ўзи бу иддаони ёлғонлигини исботлар. “Ким иймондан сўнг Аллоҳга куфр келтирса, қалби иймон ила ором топа туриб зўрланганлар бундан мустасно, ким кўксини куфрга очса, бас, уларга Аллоҳдан ғазаб бор. Уларга улкан азоб бор” (Наҳл:106). Икроҳ ҳолатида куфрий омиллар ишлатиш мумкинлигининг ва айнан қайси ҳолат икроҳлигининг далили мана бу оятидадир. Аммо дунё молини икроҳ чегараларидан дейишлик шу оят билан ёлғонланади. “Бу уларнинг дунё ҳаётини охиратдан устун қўйганлари сабабидандир. Албатта, Аллоҳ кофир қавмларни ҳидоят этмас” (Наҳл:107). “Ёки китобнинг баъзисига иймон келтириб, баъзисига куфр келтирасизми?! Сизлардан ўшани қилганларнинг жазоси бу дунёда фақат расво бўлишликдир, қиёмат кунида эса, энг шиддатли азобга қайтарилурлар. Аллоҳ қилаётганингиздан ғофил эмас”. (Бақара:85).
УРФ-ОДАТ, АНЪАНА ВА ОТА-БОБОЛАР ДИНИ
Бугун мусулмоннинг тирикчилиги ўтаётган бир қанча ерларда, Аллоҳнинг китоби ва Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг суннатларини менсимаслик бўлган бир қанча одат ва расм-русумлар инсонларнинг ҳаётига сингиб кетган. Уларнинг бир қанчаси бирор иш бошлайдиган пайт “Ислом бунга қандай қарайди, ёки Аллоҳ бунга рози бўладими?” деб ўйламайди, балки, улар учун муҳим бўлган урф ва одатларига тўғри келадими ёки йўқми, деб ўйлашади. Бунинг энг очиқ мисоли: Мусулмонлар кўтариб юрган, ёзув ва исмдан иборат бўлган пасспортни ҳаромлиги айтилганда, менсишмайди, ҳатто бунинг устига ҳазиллар ҳам қилишади. Бироқ катталарга тик қараш уят деган пайтингизда, ҳолати алмашиб, уялиб сиқилиб, нима қилишини билмасдан кечирим сўрашга ўтади. Ва бу инсонларнинг кўплари ораларида чиққан тортишувларида Аллоҳ ва Унинг Росули соллаллоҳу алайҳи ва саллам бу мавзуда нима деяпти деб ўйламасдан, қавмнинг катталарига бориб, урф-одатларимиз бу мавзуда нима дейди деб сўрайдилар. Мана бу инсонлар Аллоҳнинг қонунлар ёзилган Қуръонни ва унинг шарҳи бўлган ҳадисларни тарк этиб, ҳаётларини қизиқтирган масъалаларда урф-одатларидан ҳукм сўраганлари учун булар тоғутга қул бўлишни истаган ва шу ҳолда ҳаёлий иймонга эга бўлган инсонлардир.
Ислом буларга бу мавзуда шундай ҳукм беради деган заҳотингиз, “Аммо биз боболаримиздан бундай эшитмаганмиз, сиз тўғри-ю боболаримиз ҳато қилган эдими?”, деб эътироз қиладилар. “Улар қачон фаҳш иш қилсалар: “Ота-боболаримиз ушбуни қилаётганини кўрдик. Буни бизга Аллоҳ буюрган”, дерлар. Сен: “Аллоҳ, албатта, фаҳш ишларга буюрмас. Аллоҳ шаънига билмайдиган нарсангизни айтасизми?!” дегин” (Аъроф:28). “Уларга: “Аллоҳ нозил қилган нарсага эргашингиз”, дейилса, улар: “Йўқ, биз оталаримизни нимада топсак, шунга эргашамиз”, дейдилар. Оталари ҳеч нарсага ақли етмаган ва ҳидоят топмаган бўлсалар ҳам-а?!” (Бақара:170).
АҚЛ
Жойида ишлатилганида неъмат бўлган ақл, ҳаддидан ошиб, ноўрин жойларда ишлатилиши тоғутлашиш бўлади. Аслида инсон фарзанди бошқа махлуқлардан ақли билан устун қилингандир. Чунки, ундан бошқа барча борлиқлар Аллоҳга таслим бўлгандир. Фақат Аллоҳнинг итоат қилиш учун унга берган ақлнинг ўрни бошқадир. Яна Аллоҳ китобида инсонларни ўйлашга даъват этади, давомли равишда ақлларига ҳитоб қилади. “Тафаккур қилмайсизларми?”, “Ўйламайсизларми?” ва ҳоказо чақиришлар доим ақлга йўналтирилгандир. Аллоҳ ақлни ишлатишга ундаган ва рағбатлантиргандир. Ёлғиз инсонга ақлни ишлатиш ўлчаб берилгандир. У Аллоҳдан бўлган собит масъалаларда ақлни ишлатмайди, таслим бўлади. Ҳатто собитлиги аниқ бўлган масалада бир он ўйлаш ва шубҳага боришлик ҳам иймонни заифлаштиради. Афсуски, бугун ақлни илоҳлаштириб унинг керагидан ортиқ эркалатишди, уни тоғутлаштиришди. Ўзларига исломнинг бирор ҳукми баён этилган пайт улар Қуръон ва суннатдан бўлганига қарамасдан тўғри ақл ўлчовига урадилар. Тўғри келса оладилар, тўғри келмаса олмайдилар. Сўнгги замонларда айнан бу тур инсонлар кўпайдилар. Қуръон ва суннатдан юзларча оят ва ҳадис айтилгани ҳолда, “Қасамки, домла бу менинг ақлимга сиғмади” дерлар. Ёки далиллар қаердан бўлганига қарамасдан “умуман мантиқсиз” каби сўзлар билан ўзларини оқлаб ақлларини тоғутлаштирадилар. Чунки ҳозирги кундаги инсонларнинг кўпларини тортишув масъалалари ҳам ўлчовлари ҳам ваҳий эмас ақлдир. Бундайлар, ҳар муаммоларида унга бош урадилар. Албатта бу ожиз инсонлар шу он фарқида эмасдирлар. Аслида ўзига тоғут қилиб, илоҳлаштиргани бу ақлнинг ривожланиш жойи яна тоғутларнинг нуқтасидир. У, ҳаётининг энг унумли ва ривожланиш пайтида тоғутнинг ўқув масканларида ва телевидиния орқасида ўтгандир. Яъни дарахтнинг эгилиш ва шакл олиш пайти бу тоғутларнинг қўлида шаклланган, уларнинг берган суви билан катта бўлган. Ҳа у Аллоҳнинг динининг душмани бўлган тоғутларнинг суви билан етишган ақли ила Аллоҳнинг динига қилинадиган хизматларни ва динда яхши билан ёмонни бу заиф ақли билан ажратади. Ваҳийнинг қаршисида ақлни илк ишлатган шайтондир. Аллоҳни одамга сажда қил деган амрига ақлни ишлатиб қарши чиққан ва Аллоҳнинг лаънатига дучор бўлган шайтон энг тепадан энг пастга тушган. “У зот: “Сенга амр этганимда сажда қилишингдан нима тўсди?” деди. У: “Мен ундан яхшиман, мени ўтдан яратдинг”, деди” (Аъроф:12).
Шайтон илоҳий амрга қарши ўзича мантиқ юритган ва яна қиёс қилгани сабабли сажда қилмади. Ҳозир Қуръони каримда бу ақл юритишнинг нималарга сабаб бўлишини кўрайлик. “У зот: “Бас, ундан (жаннатдан) туш! Сен учун унда мутакаббирлик қилиб юриш йўқ. Бас, чиқ! Албатта, сен хору зор бўлгувчилардансан”, деди” (Аъроф:13). “У зот: “Ундан мазамматга учраган ва қувилган ҳолингда чиқ!!! Улардан ким сенга эргашса, албатта, жаҳаннамни сизларнинг ҳаммангиз билан тўлдираман”, деди” (Аъроф:18). “У зот: “Бас, сен ундан чиқ! Албатта, сен қувилгансан! Ва, албатта, сенга то жазо кунигача лаънат бўлур!” деди (Ҳижр:34-35). Ваҳийга қарши Раббоний манҳажга мувофиқлашмай, шайтоннинг манҳажини тутганларга шубҳасиз шайтоннинг қисмати бўлади. “…Улардан ким сенга эргашса, албатта, жаҳаннамни сизларнинг ҳаммангиз билан тўлдираман”, деди” (Аъроф:18).
г) Тоғутнинг учинчи белгиси ва баёни
“Иймон келтирганлар Аллоҳнинг йўлида жанг қилурлар. Куфр келтирганлар тоғутнинг йўлида жанг қилурлар. Бас, шайтоннинг дўстларига қарши жанг қилинг. Албатта, шайтоннинг ҳийласи заифдир” (Нисо:76). Бу ояти каримада Аллоҳ икки йўлдан ва бу йўлларда курашган икки гуруҳдан баҳс этади. Биринчи жамоа Аллоҳга иймон келтирган ва унинг йўлида курашган мўминлар, иккинчи жамоа тоғутнинг йўлида курашган кофирлар. Аллоҳнинг олдида икки жамоа бордир. Учинчиси йўқдир. Ё Аллоҳнинг жамоаси ёки тоғутнинг жамоасидир. Тоғутнинг яна бир белгиси шудир. Аллоҳнинг жамоасига қарши қурилган ҳар қандай армия, жамоа, гуруҳ, давлат, уюшма барчаси тоғутдир ва аскарлари кофирдир. Бу Аллоҳнинг ўзига хослаган, ўзгартирилмас суннат (қонун) ларидандир. Бир тарафда Аллоҳнинг қулларини йиғган жамоа, ва уларнинг қаршисида умумий фаровонлик ва тинчликнинг қулларини жамлаган тоғут жамоалари. Ҳа, мусулмон бўлишни истаган бир инсон бу жамоаларни инкор (такфир) этиш шартидадир. Инкор этиш-ки, иймоннинг илк шарти бўлган “тоғутнинг инкорини” тўлиғича қилиши ва бу инкорнинг илк шартида бу жамоаларни такфир қилиб уларга кучли нафрат ва адоват қилишдир. Афсуски, баъзи (лаънатуллоҳлар) бу куфрий армия ва жамоаларга қўшилишга фатво бергандир ва инсонларни ташвиқ этгандирлар. Фатво берганлардан: “Аммо устозим оятнинг ҳукми билан бу жамоалар тоғутнинг жамоасидирлар деб айтган ва буларнинг инкор этилиши шарт эмасмиди деб сўралганда, Умуман қуръон ва суннатдан бир жавоблари йўқдир. Аммо илоҳлаштирган ақллари уларга жавоб топишда кечикмайди ва аччиқ ҳиёнат, Аллоҳнинг динига туҳмат моҳиятидаги жавоблар келади: “ҳўп, кетмасдан нима қиласан?” ёки “асрнинг фиқҳини олиш лозим” ва ҳоказо жавобларни айтишадилар… Аслида нафсга ҳам хуш ёққан бу жавоблар, шу заҳоти қабул қилинади ва фатво бўлиб ёшлар орасида ёйилади. Биринчи марта бозорда танишишган ва ўзидан фатво сўралган бир инсон билан бу масъала ҳақида гаплашётгандим. Менга қараб айтдики: “мана айтайликки, ёшларни армияга жўнатмадик, жаннат макон республикамизнинг чегараларини ким қўриқлайди, ҳарбий ҳужжат (военный билет) сиз, оиласини боқиш учун қандай ишга жойлашади ёки лавозимга кўтарилиши нима бўлади бу ёшларни?,” ҳа, асрни фиқҳини тушунмаган бу домламизнинг аслида бу фатвоси қайд этилиб келажак ёшларига, фиқҳ талабаларига ўқитилиши керакдир! Чунки 1450 йиллик ислом тарихида бундай манқурт домлалар чегаралар дахлсиз бўлиши, ёки оила боқиш учун куфр амали ишлатилиши мумкин деб бирорта фатво асло тополмайдилар. Тавсиямиз бундай фатволарни ўрганувчиларга: “Ислом тарихида шериги, ўхшаши кўрилмаган, умуман исломдан бўлмаган сафсата фатволар” деб ўрганишлари керак. Бундан олдинги бўлимда, тоғутни инкор (такфир) этмаган инсонларнинг иймонини Аллоҳ хом ҳаёл деб атаганини тушунтиргандик. Бу бўлимда эса Аллоҳни ёрдами ила Қуръон ва суннатнинг бу мавзуга қандай қарашини тушунишга ҳаракат қиламиз. Тарих саҳифаларининг тоғути Фиръавннинг жамоасини тилга олиб кейин бизнинг шариатимиздан ўрнаклаб берамиз.
“…“ Сен Фиръавнга бор, албатта, у туғёнга кетди”, деди” (Тоҳа:24). У айни бизнинг замонамизнинг тоғутлари каби инсонларни ҳар соҳада манқурт қилиб, истаганини қилдирган, эзилган халқдан ташкил топган унинг учун курашган армиялар тўплаган эди. “Албатта, Фиръавн ер юзида катта (кибрга) кетди. У (ўша ер) нинг ахолисини бўлиб ташлади. Улардан бир тоифасини эзар, ўғилларини сўйиб, қизларини тирик қолдирар эди. Албатта, у бузғунчилардан бўлган эди” (Қасос:4). Аллоҳ уни ва аскарларини зикр этишда ажратмаган, уни ва унинг жамоасидагиларни бир хил кафан билан қийматсизлагандир. “Ва ер юзида уларга имконлар беришни, Фиръавн, Ҳомон ва икковининг аскарларига улар (Бани Исроил) дан қўрққан нарсаларини кўрсатишни истаймиз” (Қасос:6). “У ва унинг аскарлари ер юзида ноҳақдан такаббурлик қилдилар ҳамда ўзларини Бизга қайтарилмайдилар деб гумон қилдилар” (Қасос:39). “…Албатта, Фиръавн, Ҳомон ва икковларининг аскарлари хатокорлардан бўлган эдилар” (Қасос:8).
Юқоридаги уч оятга диққат этилса, Аллоҳ, Фиръавн ва бўлиб ташлаб бошқариш қавли билан зулм қилганларни ва ўзига мажбурлаб аскар йиғганларни ҳеч ажратмаган ва айни кафанга қўйгандир. У ва аскарлари азобда ажратилмайдилар. Дунёда доим баробар сарсон хорланган ҳолда ҳалок бўладилар.
“Бас, Биз уни ва унинг аскарларини тутдик ва денгизга отдик. Энди золимларнинг оқибати қандоқ бўлганига назар сол” (Қасос:40).
У ва аскарлари бу қилмишларига бир хил жазо-дунё ва охиратда азобга дучор бўлиб лаънатлангандирлар. “Ва уларни дўзахга чақирадиган пешволар қилдик. Қиёмат куни эса, уларга ёрдам берилмас. Ва бу дунёда уларга лаънатни эргаштириб қўйдик. Қиёмат куни эса, улар (раҳматдан) йироқ қилинганлардандирлар” (Қасос:41-42). Ҳа, юқорида ўтган оятларда кўрилгани каби, Фиръавн инсонларга зўрлаб иш қилдирган, ҳатто азонни менсимай, у айтилаётганда ҳам ишлатаверган. Аллоҳ уни ва аскарларини бир калима билан ер юзидан йўқ қилгандир. Ҳатто азобнинг ва хорликнинг ҳар босқичида аскарлар ҳам у билан баробар бўлдилар. Мавзу бошида Аллоҳнинг йўлидан бошқа йўлда бўлган жамоаларни, Аллоҳ тоғут жамоаси деганини ва буларни инкор (такфир) этмаган инсонларнинг исломга киришнинг шарти бўлган тоғутни инкор қилишлик шартида йиқилишганини айтгандик. Ва бу жамоалардаги инсонлар асло тоғутни инкор (такфир) этмаётганларини айтгандик. Бу ерда эса, мавзуйимизга оид Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг замоналарида бўлган баъзи бир ўрнакларни эслатиб ўтамиз. “Ўзига зулм қилувчи ҳолида жони олинаётганларга фаришталар: “Нима қилаётган эдинглар?” дерлар. Улар: “Ер юзида бечора эдик”, дерлар. “Аллоҳнинг ери кенг эди-ку, ҳижрат қилсангиз бўлмасмиди?!” дерлар. Ана ўшаларнинг жойи жаҳаннамдир. У қандай ҳам ёмон жой!” (Нисо:97). Бухорий саҳиҳида тафсир бобида бу оятнинг тафсирида Ибн Аббосдан шуларни келтиради: Мусулмонлардан бир гуруҳ мушрикларнинг сафида улар билан жангга мажбурланиб чиққан эдилар, кофирларнинг сонини кўпайтирган эдилар. Демак, буларга кофирларга қилинган муомала қилинади яъни каллаларини олинади, отилади, ўлдирилади. Далил қилиб Аллоҳ юқоридаги оятни туширди. Ибн абу Ҳотим, ибн Аббосдан шуларни етказадилар: Булар Маккада мусулмон бўлиб ва исломларини беркитган бир гуруҳдир. Мушриклар Бадр жангида буларни мажбурлаб жангга чиқардилар. Баъзиси ўлди. Мусулмонлар дедиларки, булар бизнинг биродарларимиздир, зўрлаб жангга чиқарилдилар ва ўлдирилдилар. Улар учун Аллоҳдан авф тиладилар. Бироқ, Аллоҳ уларнинг устига бу оятни туширди. (Ибн Касир тафсири “Нисо” 97-оятининг тафсири). Оятнинг нозил бўлиш сабабларида бошқа масъалалар ҳам зикр этилгандир. Фақат умумий бўлган ривоятларда маккадан ҳижрат қилмаган инсонлар Бадрда мушриклар томонидан мажбурлаб чиқарилдилар ва қиёмат кунида бунинг ҳисоби ўзларидан сўралганида “заиф бўлган” инсонлар эдик дегандирлар. Фақат Аллоҳ бу узрларини ҳеч назарга олмайди ва уларни Жаҳаннам аҳли бўлганларини айтгандир. Бу ерда диққат этилиши керак бўлган ҳолат бу инсонлар имкон топган ҳолда ҳижрат қилмагандир ва маккада қолгандирлар, кейинчалик мушриклар уларни зўрлаб жамоаларига қўшгандирлар. Фақат имкон борида ҳижрат қилмаганларидан, ўз қўллари билан қозонган бу охират жазосини чекадилар ва узрлари қабул қилинмайди. Бир оятдан кейин Аллоҳ имкон топмаган болалар, аёллар ва ожизларни бундан мустасно қилгандир. “Фақат эркаклар, аёллар ва болалардан иборат, ҳийлага қодир бўлмаган, йўлни топа олмаган бечораларгина бундан мустасно” (Нисо:98). Демак, асл гуноҳкорлар, жиноятчилар имкон бўлгани ҳолда ҳижрат қилмаганлардир. Имом Бухорий саҳиҳида китоб-ул мағозийда Бадр қиссаси ила алоқали бу ҳодисаларни орасида шу ривоятни қайд этади: “Ансорлардан баъзилари Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга дедиларки: “Ё Росулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) изн беринг биродаримизнинг боласи бўлган Аббосдан фидя олмайлик.” Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам шундай деб буюрдиларки: “Аллоҳга қасам, бир дирҳам ҳам қолдирмайсизлар.” Аммо Аббос жангга мажбурлаб чиқарилган эди. Ибн Исхоқнинг қайд этган бир ривоятида: Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Аббосдан фидя истаганда Аббос Бадр куни шундай деган эди: “ё Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам мен мусулмон эдим, фақат Маккаликлар мени зўрлаб жангга чиқардилар. Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Айтганингни тўғрилигини Аллоҳ билур. Агар тўғри айтаётган бўлсанг Аллоҳ ажрини беради. Фақат сен зоҳирингда бизга қарши жанг қилаётгандинг.” Диққат этилса, Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам унга мушрик муомиласини қилдилар. Ҳаммадан фидя олгани каби ундан ҳам фидя олган эдилар. Ислом олимларининг ижмо билан: ҳукм инсоннинг зоҳирий ҳолига кўра берилур. Хуллас, Аллоҳнинг жамоасидан бошқа жамоалар тоғутнинг жамоаси бўлгани каби бу жамоаларнинг эгаси саналган асримизнинг Фиръавни бўлган бу бошқарувчилар ҳам тоғутдир.
д) тоғутнинг тўртинчи белгиси ва баёни
“Тоғутдан, унга ибодат қилишдан четда бўлганларга ва Аллоҳга қайтганларга хушхабар бор” (Зумар:17). Бу оятдан тушунилган тоғутнинг ўзига яъни Аллоҳдан бошқага ибодат этилган ҳар нарсадир. Ва ўтган саҳифаларимизда имом Табарийнинг тоғутнинг бу шаклда изоҳланишидан баҳс этган эдик. Айни пайтда ибодатнинг Қуръонда ишлатилишига ҳам бир қанча ўрнак берган эдик. Бу тушинчада бугуннинг тоғутларининг айримлари қуйидагилар: Аллоҳдан бошқасини ўзларига қонун чиқариш ҳуқуқини берган муассасалар, Аллоҳнинг ҳалол ва ҳаромларида ўйин ўйнашларига изн берган бошқарувчилар ва партиялар, фойда ва зарарни ўзларидан кутилгани тош парчалари, муаммо пайтида дуо этилган ва ўзларидан мадад кутган ўликлар, Қуръон ва суннатда ибодат бўлиб белгиланган аташ, қурбонлик ва ҳоказо амалларни ўзгаларга қилинган махлуқлар, хоҳ жонли, хоҳ жонсиз, хоҳ тош, хоҳ осмон жисмлари бўлсин Аллоҳни сифатларини берилган махлуқлардир. (Бу мавзу учун китобнинг ибодат бўлимининг изоҳланишига қаранг. Далиллари зикр этилгандир). Тоғутнинг Қуръони каримда бизга идрок қилдирган тақдирининг баёнидан кейин тоғутни инкор масъаласи изоҳланишини ўрганиб чиқиш фойдали бўлади деб ўйладик.
ТОҒУТНИ ҚАНДАЙ ИНКОР ЭТИЛАДИ
Биз тоғутни инкор этишимизни қатъий буюрган Аллоҳ шубҳасиз қандай инкор этишимиз кераклигини ҳам ўргатгандир. Қуръонда бир пайғамбар бордир. Сўнгги пайғамбар Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳам унга эргашишлик амр этилгандир. “У ҳаниф бўлган Иброҳимнинг динига эргаш!” (Наҳл:123). Қуръонда бу амр кўп марта такрорлангандир. Ҳатто ҳаёт дастуримиз бўлган Фурқон Иброҳимнинг динидан, усулидан юз ўгирганларга шундай муомала қилур: “Ўзини эси паст санаганларгина Иброҳимнинг миллати (дини) дан юз ўгиради…” (Бақара:130). Жоҳил, ўзини кимлигини ва нимага яратилганини билмаган инсондан бошқаси унинг усулидан юз ўгирмайди. У бир бошига бир умматдир дейди Китобимиз. Унга Аллоҳ тарафидан пайғамбарлик берилган комил инсондир. Унинг усулига эргашишлик етукликнинг айни ўзидир. “Батаҳқиқ, илгари Биз Иброҳимга рушди ҳидоятни берган эдик. Биз унинг (ҳолини) билгувчи эдик” (Анбиё:51). (Тафсирларда оятда келган “Рушд” калимаси: пайғамбарлик, ҳидоят, тўғрилик деб баён этилгандир). Қуръони Каримда Иброҳим ҳалилуллоҳ ўз замонасининг тоғутларига қарши қандай кенг кўламда барча тармоқлари билан инкор (такфир) берганини текширамиз.
АМАЛИЙ МУЖОДАЛА
“Бас, уларни парча-парча қилиб ташлади. Магар энг каттасини, шоядки унга қайтсалар, деб қолдирди” (Анбиё:58).
Иброҳим (а.с) нинг фурсат топгани онда бутларни қирган, замоннинг тоғутларини бу шаклда қўл билан йўқ қилгандир. Аслида тоғутни имкон бўлса қўлингда қириб ташлаш лозимдир. Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам шундай буюрдилар (мусулмон деб ўзини санаётганларга умумий буйруқ, албатта шарти мусулмон бўлсангиз): “Сизлардан бирингиз бир мункарни кўрса қўли билан қайтарсин, кучи етмаса тили билан қайтарсин, бунга ҳам кучи етмаса қалби ила ёмон кўрсин. Бу иймоннинг заиф ҳолидир.” (Имом Муслим, Иймон 78). Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бундай асл бўлган мункарни қўл билан қириб ташлаш, ўлдиришни очиқ буюряптилар. Агар куч, имкон етмаса дил ва қалб орага кириши керакдир. Яъни тоғутларга қарши инкорнинг чўққисида жиҳод қилиб, ер юзида фитна, ширк қолмай, дин холис Аллоҳга бўлгунига қадар улар билан курашишдир. Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг Макка халқига қарши жиҳодга турмаганликларининг сабаби имконсизликдир. Аммо заифлик босқичининг энг юқори пайтида ҳам Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам мушрикларга шундай хитоб қилгандилар: “Мени хоҳлайсизми эй Қурайшликлар, мен сизларга сўйиш билан жўнатилдим.” (Ҳадис имом Аҳмаднинг муснадидандир. “ Завоид” да Ҳайсамий шундай дейди: “Аҳмад ривоят этар, Ибн Исъҳоқ истаганини очиқча ифода этар. Санадда қолган ровийларнинг барчаси соғломдир. Яна ҳадисни Абу Яло ва Табароний ривоят этар. Санадида Муҳаммад бин Амр ибн Алқама бордир ҳадиси ҳасандир, қолган ровийлар эса саҳиҳдир. Аҳмад Шокир, имом Аҳмаднинг муснадининг текширувида “санади саҳиҳдир” дер.”) Яна бошқа ҳадисда: “Мен, Қиёматнинг лабида барча ширкларни йўқ қилиб ва ибодат холис Аллоҳга бўлгунга қадар қилич билан жўнатилдим”, деб марҳамат қилганлар. Тоғут ер юзида фақатгина Аллоҳга қилиниши керак бўлган ибодатларни ўзига қилинган ва қилдирган махлуқлардир. Буларни йўқ бўлиши ва инсонларнинг фақатгина Аллоҳга қуллик қилишлари учун Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам жўнатилгандир. Аллоҳнинг йўлида Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга тобеъ бўлган бу умматнинг масъулияти тоғутларга қарши мужодала (сиёсий, ижтимоий, маънавий, ҳарбий, иқтисодий кураш) ларида қўлидаги қуроли ила ер юзидан уларни йўқ қилишликдир. Агар ҳарбий мужодалага имкониятлари бўлмаса, бошқа соҳаларда уларга қаршилик қилсинлар, ҳарбий жиҳодни кундалик мақсад қилсинлар ва ҳаёти давомида шу мақсадларига етишишга ҳаракат қилсинлар.
СЎЗ МУЖОДАЛАСИ
“Ҳақиқатда, сизларга Иброҳим ва у билан бирга бўлганларда яхши ўрнак бор. Улар, биз сиздан ва сиз ибодат қилаётган нарсадан безормиз, сизга куфр келтирдик, энди токи ягона Аллоҳга иймон келтирмагунларингизча орамизда доимий адоват ва кучли нафрат пайдо бўлди, дедилар” (Мумтаҳана:4). Аллоҳ оят аввалида: Иброҳим ва улар билан бирга бўлганларда сиз учун гўзал ўрнаклар бордир, дея бизнинг диққатимизни тортмоқда, кейин эса, уларнинг ўз қавмларига қилган сўзли мужодаласини бизга англатмоқда. Тавҳид аҳлининг тоғут ва унга ишонган инсонларга қарши жамоалар ташкил этиб, қандай ҳаракат қилиш лозимлиги ҳақида мана шу оят орқали бизга хабар бермоқда. Тоғут ва тоғутга ибодат этганлардан узоқ туришлик.
Бу қисм тоғут, тоғутнинг масканлари ва тоғутнинг ёнида унинг сафидан жой олган инсонлардан узоқ туришлик кераклигининг далилидир. Диққат этилса, Иброҳим халилуллоҳ тоғутдан олдин унинг тарафдорлари, хизматчилари, шу жумладан, тоғутнинг ҳам, шариатнинг ҳам ҳукмига бепарво инсонлардан узоқ турмоқликка эътибор берилгандир. Чунки, инсонлар умумий ўзининг қавм-қариндошларидан узоқлашиш нуқтасида муаммо ясамоқдалар. Қариндошлик, қўшничилик каби боғлиқликлар бўлган инсонларни такфир қилиш, улардан узоқлашиш қийин бўлганидан, Иброҳим (а.с) айнан тоғут, ёки тоғутнинг қули бўлган қариндошларидан воз кечиш билан бошлаганлар. Қуръони Карим бу нуқтага шундай диққат қилади. «Эй иймон келтирганлар! Агар куфрни иймондан устун кўрсалар, ота-онангиз ва ака-укаларингизни дўст тутманг. Сиздан ким уларни дўст тутса, бас, ана ўшалар, ўзлари золимлардир” (Тавба:23). Ундан кейин тоғутдан узоқ туришлик, бу такфирнинг ўта қатъий билан устида туриш шарт бўлган асосидир. Тавҳидни таниган баъзи инсонлар мусулмоннинг тоғутга қарши масъулиятини фақатгина уни такфир этмоқ деб ўйламоқдалар. Аммо бу оятда Иброҳим (а.с) ундан узоқ туришни онгли равишда қатъий айтган. Тоғутни фақатгина такфир қилиш кишининг ажралмаган мустаҳкам тутқич бўлган калимайи тавҳидда яшаши учун етарли эмасдир. Уни такфир этиш билан бирга ундан ва унинг лашкарларидан, ҳамтовоқларидан, ташкилотларидан йироқ туришдир. Қуръон мусулмонларга тоғутга қарши икки масъулият ва вазифалар юклайди: уни такфир этишлари ва ундан узоқ туришлари. “Батаҳқиқ, Биз ҳар бир умматга: “Аллоҳга ибодат қилинг ва тоғутдан четланинг”, деб Пайғамбар юборганмиз. Бас, улардан баъзиларини Аллоҳ ҳидоят қилди. Баъзиларига эса, залолат ҳақ бўлди. Бас, ер юзида сайр қилиб юриб ёлғонга чиқарувчиларнинг оқибати қандай бўлганига назар солинг” (Наҳл:36). Оят диннинг асли, усиз иймон бўлмайдиган “Тоғутни инкор (такфир) этмоқлик” ни пайғамбарлар ўз қавмларига қандай етказганларини тушунтиряпти. Росуллар (а.с) ўз қавмларига энг аввал тоғутдан узоқ турмоқликни буюргандирлар. Демак, тоғутдан ва унинг тасарруфидаги маконларидан, тоғут хизматидаги диний назорат, ҳарбий ва ички ишлар каби давлатга ёрдамчи муассасаларидан ва бу маконларда ишловчи инсонлардан узоқ турмоқликни тақозо этади. Яъни, мусулмон бўлишга тоғутни тил билан такфир қилишнинг ўзи кифоя қилмайди. Такфир этмоқ Тоғут ва унга ибодат, итоат, иймон келтирган қулларнинг такфир этилиши ва буни уларнинг юзига очиқ айтишликдир. Баъзи маслаҳат жарчи (мухбир, журналист) ларни ва марҳамат обида (мақбара ва ҳайкал) ларини такфир масъаласи кундалик режанинг биринчисига айланиб турган пайтда, ҳаво ва ҳавасларни ўртага қўшиб қўйишяпти. Муваҳҳид мусулмонлар ўз ҳою ҳавасларига алданмасликлари керак. Чунки, бу: Аллоҳ бизга эргашишлигимизни амр этган, пайғамбарларнинг йўлидир. Аллоҳ буюрган йўлга (барча мавзуда) ёрдамчи бўлиб қўшилмоқчи бўлган йўллар қайси сабаб билан бўлса бўлсин, улар ҳою ҳавасдандир. Бу йўлларнинг асосчилари яхши ният ва марҳаматлари билан кўринсалар ҳам қуръон уларни ёлғонлайди. “Сўнгра Биз сени (дин) ишида бир шариатга йўлладик. Бас, унга эргаш, билмайдиганларнинг ҳавойи нафсларига эргашма” (Жосия:18).
Тоғутларни ва уларнинг тобеъларини такфир этилиши оят ва буйруқ билан собит бўлса, бунинг қаршисидаги барча йўллар: билмаганларнинг ҳою ҳавасидир. Иброҳим (а.с) бошқа оятларда ширк аҳлига қарши очиқ такфирни эълон қилгандир. “Иброҳимнинг отаси Озарга: “Санамларни илоҳлар қилиб оласанми? Мен сени ва сенинг қавмингни, албатта, очиқ-ойдин адашувда кўрмоқдаман”, деганини эсла” (Анъом:74). “У: “Батаҳқиқ, сиз ҳам, ота-боболарингиз ҳам очиқ-ойдин залолатдасизлар”, деди” (Анбиё:54).
Мушриклар ва тоғутларнинг такфир этилиши, бузуқ одамлар қила олмаётганлари аслида пайғамбарларнинг усулларидир. Баъзилари “Тоғутларни такфир қилиниши сизга нима фойда келтиради?” каби шайтоннинг безатиб қўйган, ҳою ҳавасларга хуш келган шубҳалар билан муваҳҳидларни чалғитарлар. Биз ҳам буларга жавоблар берамизки: юқорида айтганимиз оятлар ва бошқа оятларда Аллоҳ мўминлардан тоғутларни такфир этилишига, улардан бутунлай воз кечилишига, уларга қарши адоват ва душманликни очиқ қилишликка буюргандир, аммо бундай қилмаганларни иймонсизлардан санади нима сабадан қилолмаган фарқсиз. Яна “Сизлар учун гўзал ўрнаклар бордир” деб рози бўлган ва ўрнак бўлароқ тақдим этилган йўл будир. Аллоҳ бир нарсани амр этса мўминлар фақатгина бажаради. Аллоҳнинг амрларини сўроқлаш, ёки хоҳлаганига бўйинсуниб хоҳламаганига таслим бўлмаслик мусулмонликка тўғри келмайди. “Албатта, мўминларнинг Аллоҳга ва Унинг Пайғамбарига ораларида ҳукм чиқариш учун чорлаганларидаги гаплари: “Эшитдик ва итоат қилдик”, демоқларидир. Ана ўшаларнинг ўзларигина нажот топгувчилардир” (Нур:51). “Ҳеч бир мўмин эркак ва ҳеч бир мўмина аёл учун Аллоҳ ва Унинг Росули бир ишга ҳукм қилганида, ўз ишларини ўзларича ихтиёр қилмоқ йўқ. Ким Аллоҳга ва Унинг Росулига осий бўлса, бас, батаҳқиқ, очиқ адашиш-ла адашибди” (Ахзоб:36).
Аллоҳ бир нарсани амр этса ва биз уни ҳаётимизга тадбиқ қила олсак, дунё ва охиратда бу фақат бизнинг фойдамизгадир. Усул олимлари иттифоқ билан шу иборани ишлатади. “Аллоҳнинг бутун амр ва қайтариқлари фақат қулларнинг фойдасигадир. ”Мусулмон киши барча тоғутларнинг ҳукмини билиши зарур токи у унга кўра ҳаракат қилсин. энг аввал бошқарувчилар мусулмонми, кофирми буни ажратмоқ шарт. Бошқарувчи мусулмон бўлса унга итоат ва байъат қилмоқ фарздир. Агар мушрик, кофир ёки мусулмон бўлиб куфр яъни диндан чиқарадиган амални қилган бўлса бошқарувчи билан курашмоқлик фарз бўлади. Имом Ғаззолий: “Бошқарувчиларнинг бошқарув ҳукмини (нима билан ҳукм қилаётганини) билиш вожибдир,” дер. ( “Мустасфа” 2/390. Мавзу боши: халқдан бўлган оми фақатгина илмини ва адолатини билиш учун фатво сўрайди). Имом Нававий саҳиҳ Муслимга ёзган шарҳида Қози Иёздан шуни нақл қилади. “Олимлар ижмо этдики, кофир, имом бўлмайди, агар кейин куфр майдонга келса (янги бошқарувчи келгандан кейин халқ орасида куфр кўпайишни бошласа), вазифасидан олинади.” Аллоҳ инсонларни яратаётганда икки гуруҳга ажратган. Уларга иймон ва куфр билан ҳукм этгандир.
“У сизларни яратган зотдир. Бас, баъзиларингиз кофир ва баъзиларингиз мўминдир. Аллоҳ нима қилаётганингизни кўриб тургувчидир” (Тағобун:2). Аллоҳ яратган пайтда инсонларни икки гуруҳга айирди. Мўминларни ҳидоят устида бўлганлар, кофирларни залолат устида бўлганлар деб номлаган. “…Бас, улардан баъзиларини Аллоҳ ҳидоят қилди. Баъзиларига эса, залолат ҳақ бўлди. Бас, ер юзида сайр қилиб юриб ёлғонга чиқарувчиларнинг оқибати қандай бўлганига назар солинг” (Наҳл:36).
Инсонларнинг яхшилари ёмонларидан ажралиши Аллоҳга хуш ёққан амалдир. Мўминлар покиза, кофирларлар эса нажасдир. Ундай бўлса бу икки гуруҳ ажралиши керакдир. “Аллоҳ покдан нопокни айириш учун ва нопокнинг баъзиси устига баъзисини тахлаб, ҳаммасини жаҳаннамга ташлаш учун. Ана ўшалар зиён кўргувчилардир” (Анфол:37). “Мусулмонларни жинояткорларга ўхшатиб қўярмидик?! Сизларга нима бўлди, қандай ҳукм чиқаряпсизлар?” (Қалам:35-36).
“Дўзах эгалари ва Жаннат эгалари тенг бўлмаслар. Жаннат эгалари, ўшалар ютуққа эришувчилардир” (Ҳашр:20).
Диққат этилса, Аллоҳ доим яхши билан ёмонни, мўминлар ва кофирларни, Жаннат аҳли билан Жаҳаннам аҳлини ажратгандир. Ва ажратмаган кишиларга ҳам: “Сизга нима бўляпти, сиз қандай ҳукм қиляпсиз?” деб эътироз қилгандир. Қуръони Карим очиқ бир китобдир. Аллоҳ Китобининг кўп жойида Қуръонни ошкоралигини урғулаган. Ёпиқ бўлмаган, очиқ ва аниқ бўлган бу Китобни шундай очиқ бўлишидаги ҳикматни буюк Аллоҳ шундай баён этади:
“Шундай қилиб, жиноятчиларнинг йўли ошкор бўлиши учун оятларни муфассал баён қиламиз” (Анъом:55). Саид Қутуб роҳимаҳуллоҳ бу оятнинг тафсирида шу мукаммал жумлаларни қайд этади: “Жудаям қизиқ бир нарса… Бу, Қуръон усулининг ишонч ва ишонч билан ҳаракат қилишига алоқадор стратегиясини билдирмоқдадир. Шубҳасиз бу усул, фақат солиҳ мўминларнинг йўлини очиқча билиниши учун ҳақиқатни ошкор ўртага қўйишини мақсад қилмас. Балки, бунинг ёнида, гуноҳкор жиноятчиларнинг йўли очиқча билиниши учун, ботилини ошкор этиб ўртага қўйишини ҳам мақсадламоқдадир. Чунки, гуноҳкорларнинг йўлини ошкор бўлмаслиги, мўминларнинг йўлини очиқ-сочиқ билиниши учун бир тўсиқдир. Бу қурол, йўлнинг ажралишини аниқлаган бир чизғи ўрнидадир. Куфрнинг, ёмонликнинг ва жиноятнинг ошкор қилиниши иймоннинг, хайрнинг ва яхшиликнинг аниқланиши учун мажбурийдир (яъни ёмонинг ёмонлигини кўрмагунимизча унинг ёмонлигини билмасликка ўҳшаш каби).
Гуноҳкорларнинг йўлини очиқдан очиқ билиниши оятларнинг қўшимча илоҳий мақсадларидан биридир. Чунки, гуноҳкорларнинг аҳволи ва йўллари бўлган ҳар қандай бир қоронғулик нуқта ва шубҳа, мўминларнинг ҳолати ва йўлларига таъсир қилади. Чунки, булар бир-бирларига қарши турган икки саҳифа, бир-бирларига қарама қарши икки йўлдадирлар. Шу сабабли ранглари ва чизиғлари қовушмаслар. Демак, ҳар исломий ҳаракатдан аввал мўминларнинг йўлини ва гуноҳкорларнинг йўлини белгилаб олиш керакдир. Мўминларнинг йўлини ва гуноҳкорларнинг йўлини ва мўминларнинг алоҳида сифатлари билан гуноҳкорларнинг алоҳида белгиларини таништиришдан бошламоқлик зарурдир. Аммо реалистлар (фақат кўрганига ишонувчилар) дунёсида, теористлар (ақлини илоҳ тутиб олганлар яъни теория-ақлдан фикр келтириш) дунёсида эмас. Бундан кўринадики, ислом даъвосини қилаётганлар йўллари бир-бирига ўхшамайдиган, мўминлар билан гуноҳкорларнинг орасидаги ишоратлар ва чизғилар бир-бирига уйғунлашмайдиган ҳолатда мўминларнинг йўли, ҳаракат усули белгилари билан кофирларнинг йўли, ҳаракат усули ва белгиларини аниқлагандан кейин, атрофидаги инсонлардан қай бирини гуноҳкор мушрик бўлганини билган бўладилар. Ҳақиқий исломнинг йўлини ширк, бутпарастлик, Аллоҳни танимаслик, самовий бир жисмларга таянмоқлик каби куфрий динларнинг башорат тафсилотлари билан қиёслаб, ўзлари томонидан алмаштириб бузилган тўқима динларига тенглаштирилган пайтда… Ҳа, исломнинг бу гуруҳлар ва оқимларга тенглаштирилган пайтда, солиҳ мўминларнинг йўли билан кофир мушрикларнинг йўли очиқ-ойдин кўз олдиларида эди. Бир-бирига аралаштиришга имкон йўқ эди. Аммо бугун инсонлар ҳақиқий исломий аҳкомларга қарама-қарши бўлиб қолгани муаммо, лекин муаммонинг келиб чиқиш асоси-мусулмон сулолаларининг авлоди бўлган миллатларнинг, қачонлардир Аллоҳнинг динига эгалик қилиб ва Унинг шариати билан ҳукм қилиб, ислом юрти бўлган ўлкаларда топилмоқда. Яъни бу ўлкалар ва миллатларни ҳақиқий исломий ҳаётдан узоқлаштириб, номига ислом давлати деб еълон қиляптилар. Тасдиқ билан исломни дин бўлароқ менсимаганлари етмагандай, аниқ ва равшан бўлган исломнингасосларини инкор этарлар. Чунки, ислом Аллоҳдан бошқа ҳақ илоҳ йўқлигига гувоҳлик бермоқликдир. Аллоҳдан бошқа ҳақ илоҳ йўқлигига гувоҳлик эса, буюк Аллоҳнинг якка Ўзи оламларнинг яратувчиси ва истаганидай уни тасарруф этишига ҳамда қулларнинг ибодат қасди бўлган ҳаракатларига ва ҳаётга боғлиқ барча нарсаларини холис Унга қилишларига, барча муамммоларини ечимини фақатгина Ундан ўтинишларига, ҳаётларига боғлиқлик мавзуларда якка Унинг ҳукмларига бўйин эгишларига ишониб, ҳис қилиб, амал қилишдир. Ким юқоридаги тушунча билан Аллоҳдан бошқа ҳақ илоҳ йўқлигига гувоҳлик бермаса, умуман шаҳодат келтирмаган ва исломга кирмагандир. Исми, лақаби ва насаби қандай бўлса бўлсин… қаерда бўлса ҳам, бу тушунчада Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқлигига гувоҳлик қилиш моҳияти ҳақиқатга айланмаса, у маконда ҳеч бир замон Аллоҳнинг динини дин қилинмаган ва асло исломга кирилмаган бўлади. Бугун ер юзида исмлари мусулмон исми, ўзлари ҳам мусулмон бир сулоладан келган миллатлар бордир. Яна бир замонлар ислом юрти бўлган бир қанча ўлкалар бордир. Бу миллатлар кунимизда бу тушинчада Аллоҳдан бошқа илоҳ қилмаганларига гувоҳлик бермаганлари каби, бу ўлкалар ҳам бу тушунчани ҳақиқати бўлган кунимизда Аллоҳнинг динини дин қилмаяптилар…Мана ҳақиқат, ҳақ исломий аҳкомлар бу ўлкаларда бу миллатлар қаршисига келган пайтда чиққан буюк муаммо қуйидагидир. Бир томондан “Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқдир” асосини ва исломнинг тушунчасини ўрганмасликлари, бошқа томондан ширк ва жоҳилият тушунчаларини воз кеча олмасликлари ва уларни қуршаган ота боболаридан қолган билимсизлик дини, ғафлат ва аралаш-қуралашликдир.
Иймон ва куфрни ажратолмасликларига сабаб, солиҳ мусулмонларнинг йўли билан гуноҳкор мушрикларнинг йўлини масжид имомлари орқали осонгина билиб бўлмаслиги, соф ислом ва тўқима исломнинг феъл, сифат ва исмларининг аралаштирилгани, қўштирноқ ичидаги тинч ҳаётига бўлган муҳаббатларидан йўлларнинг айрилиш нуқтасини танлай олмай, довдираб, ҳайрон қолишларидир. Ислом душманлари бу келтирганларимизни жуда ҳам яхши биладилар. Шу сабабли аралашишларнинг яна ҳам кенгайиши, саволнинг жавобланмаслиги, бир-бирига аралашиб кетиши учун анча ҳаракат қилмоқдалар ва бу ҳаракатларнинг натижаси ўлароқ ҳаттоки, ҳақиқат сўзини очиқ айтишлик, инсонни пешона ва оёқларидан боғлаган бир туҳматга туширмоқда. Яъни, “Мусулмонларни такфир қиляптилар” туҳматига… Ислом ва куфр мавзусида ҳукм бериш ва бу мавзуда инсонларни урф ва одатларига таянишига олиб бормоқда, аслида эса буюк Аллоҳнинг ва унинг пайғамбарининг соллаллоҳу алайҳи ва саллам сўзларига таяниш шарт эди. Мана энг буюк муаммо будир. Бу ҳар наслдан Аллоҳ даъвосига тарафдорларнинг ўтиши қийин бўлган бир тўсиқдир. Инсонларни Аллоҳнинг йўлида даъват этганлар, ҳақиқий, аниқ сўзни айтиш асносида юзлашганда, тилёғламачилик қилишлари керак эмас. Ичларида бир қўрқув ва андиша ҳис қилиши керак эмас. Кинояга олиб айтишса, ёки “Қаранг, мусулмонларни такфир қилмоқдалар”, деб ҳайқиришларини эътиборга олишлари керак эмас. (“Физ Зилол”дан қисқача олинди) Саид Қутуб муаммони жуда чиройли тушунгандир. Ҳақ даъватнинг тўлиқ бўлиши учун, инсонларнинг такфирчи каби лақабларига парво қилмасликка доир тавсиялар қилгандир. Аллоҳ ўз раҳматига олсин. Бошқача қилиб айтганда, фиқҳ билан узоқ-яқиндан алоқаси бўлган ҳамма биладики: Инсоннинг кофир бўлиши меросга, намозга, жанозага, валийликка, байъатга, кийим кийиш одоби аҳкомига ва яна бир қанча ҳукмга таъсир қилади. Бунга қарамай, юқоридаги “Тоғутларни такфир этиш сизга нима беради?” деганларга ажабланмаслик мумкин эмасдир. Яна буларнинг ичида илмни талаб қилган инсонлари бўлиши ва Аллоҳнинг ўта очиқ ва аниқ оятига қарши бундай лоқайд бўлишлари яна ҳам ажаблантиради. Аслида буларнинг бундай гаплашишларига ва бу тур шубҳаларда ёшларнинг бошларини айлантиришни истаганлар тоғутлардир. Бу исломдаги жиҳод руҳини ва муваҳҳид наслини пассивлаштириш учун қурилган бир тузоқдир. Тоғут, куфрга кирганларни такфир этилиши каби, жиҳод билан яқиндан алоқали бўлган тушунчаларга бегона бўлган бир наслни, такфир ва жиҳод руҳига эга бўлишини хоҳламайди. Такрор оятга қайтадиган бўлсак: “Улар Аллоҳнинг нурини оғизлари билан ўчирмоқчи бўлурлар. Аллоҳ эса, гарчи кофирлар ёқтирмаса ҳам, ўз нурини батамом қилишдан бошқа ҳар нарсадан бош тортадир” (Тавба:32).
АБАДИЙ БИР КУН ВА ДУШМАНЛИК
Яна кейин тавҳид аҳлида буларга қарши туганмас нафрат ва душманлик доимий давом этади. Оятнинг аслида (яъни мумтаҳана сурасининг 4 оятида) “бадаъа” калимаси ишлатилгандир. Яъни юзага чиқариш ва белгилаш. Яна оятда нафрат ва душманликни ажратгандир. Чунки, нафрат қалбда бўлади, душманлик эса ташқарида бўладиган намойишдир. Яъни муваҳҳид бўлган инсон буларга қалби билан нафрат сақлаб, ёмон кўриш билан чегараланмайди. Айни пайтда буларга очиқ амалда душманлик ҳам қилади. Бу нафрат ва душманликнинг сабаби дунёвий, ёки шахсий муаммолар бўлмайди. Бу намойиш фақатгина иймон ва куфр чизиғида бўлади. Токи, у мушриклар ягона Аллоҳга иймон келтириб, Унга қилинаётган ибодатда шерик қўшмайдиган бўлишгунига қадар. Мўмин Аллоҳга иймон келтирган пайтдан бошлаб, ўзининг дунёвий боғланган ришталарини узиб, фақатгина иймон ва куфр ришталарига кўра ҳаракат қилган шахсдир. Унинг севгиси иймон асоси устида, нафрати ва душманлиги эса, куфр ва ширк устидадир.
TAVHID SAHIFASI 