Мушрикларни такфир қилиш ҳукми

Мушрикларни такфир қилиш ҳукми.

بسم الله الرحمن الرحيم

Маълумки, тавҳид калимаси икки рукндан иборатдир. «Лаа илааҳа» – инкор (барча тоғутларга куфр келтириш) «илла Аллоҳ» – исбот (барча ибодат турларини ёлғиз Аллоҳга исбот этиш)

Бунга ушбу оят далилдир:

(فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى لا انفِصَامَ لَهَا (البقرة

«Ким тоғутга кофир бўлиб ва Аллоҳга иймон келтирса, батаҳқиқ, мустаҳкам узилмайдиган тутқични маҳкам ушлабди». (Бақара: 256)

Мушрикларни такфир қилишлик, тоғутга кофир бўлишнинг ичига киради.

Шайх Муҳаммад ибн Абдулваҳҳоб роҳимаҳуллоҳ айтадилар:

لا يصح دين الإسلام إلا بالبراءة من هؤلاء وتكفيرهم كما قال تعالى: {فمن يكفر بالطاغوت ويؤمن بالله فقد استمسك بالعروة الوثقى} البقرة

Ҳеч кимни ислом дини саҳиҳ эмас, токи уларга (тоғут ва уни аҳлига) бароат ва такфир қилмагунга қадар, ҳудди Аллоҳ таъоло оятда айтганидай: «Ким тоғутга кофир бўлиб ва Аллоҳга иймон келтирса батаҳқиқ, мустаҳкам тутқични маҳкам ушлабди» .(Бақара:256) (Ар-Рисалатуш Шахсийя, 188)

Шайх яна айтадилар:

فأما صفة الكفر بالطاغوت: فأن تعتقد بطلان عبادة غير الله، وتتركها وتُبغضها وتكفر أهلها وتعاديهم.

Аммо, тоғутга кофир бўлиш сифатига келсак: Аллоҳдан бошқасига ибодатни ботил дея эътиқод қилишинг, унга ибодат қилишни тарк этишинг, унга нафрат қилишинг, аҳлини (мушрикларни) такфир қилишинг ва уларга адоват қилишингдир. (Ад-Дурорус-Санния, 1/161)

قال مسلم في صحيحه ( عَنْ أَبِي مَالِكٍ الأَشْجَعِيِّ سَعْدِ بْنِ طَارِقٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَقُولُ : مَنْ قَالَ : لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ ، وَكَفَرَ بِمَا يُعْبَدُ مِنْ دُونِ اللَّهِ ، حَرُمَ مَالُهُ ، وَدَمُهُ ، وَحِسَابُهُ عَلَى اللَّهِ ) و رواه أبو بكر بن أبي شيبة ، وغيره

Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: Ким лаа илааҳа илла Аллоҳ деса ва Аллоҳдан бошқа ибодат қилинадиган нарсаларга (тоғут, соҳта илоҳлар) кофир бўлса, унинг моли ва жони ҳаромдир, ҳисоби эса Аллоҳга ҳаволадир. (Саҳиҳул Муслим, Иймон Китоби)

قال عبد الرحمن بن حسن رحمه الله :« وهذا هو مقتضى لا إله إلا الله، كلمة الإخلاص؛ فلا يتم معناها إلا بتكفير من جعل لله شريكا في عبادته، كما في الحديث الصحيح: « من قال لا إله إلا الله، وكفر بما يعبد من دون الله، حرم ماله ودمه، وحسابه على الله » . فقوله: (وكفر بما يعبد من دون الله) : تأكيد للنفي، فلا يكون معصوم الدم والمال إلا بذلك، فلو شك أو تردد، لم يعصم دمه وماله» الدرر السنية 2/206

Абдур-Роҳман ибн Ҳасан роҳимаҳуллоҳ айтадилар: Бу ихлос калимаси, яъни лаа илааҳа илла Аллоҳнинг маъноси ҳеч кимда тўлиқ-саҳиҳ бўлмайди, магар Аллоҳга ибодатда шерик келтирган мушрикларни такфир қилишлик билангина тўлиқ-саҳиҳ бўлади, ҳудди саҳиҳ ҳадисда келганидай: «Ким Лаа илааҳа илла Аллоҳ деса ва Аллоҳдан бошқа ибодат қилинаётган нарсаларга (яъни тоғут ва уни аҳли бўлган мушрикларга) кофир бўлса, унинг қони ва моли ҳаром, ҳисоби эса Аллоҳга ҳаволадир». Ушбу: Аллоҳдан бошқа ибодат қилинаётган нарсаларга (яъни тоғут ва уни аҳли бўлган мушрикларга) кофир бўлса, деган сўз бу инкорни (нафийни) таъкидидир. Ҳеч кимни қони ва моли бу нарсани амалга оширмагунга қадар ҳаром (омонда) бўлиб қолмайди, кимда ким шак-шубҳа қилса ёки тараддудланса (иккиланса) унинг қони ва моли ҳаром (омонда) бўлмайди (яъни тоғут ва уни аҳли бўлган мушрикларни такфир қилмагунга қадар у одам кофир, унинг моли ва жони ҳалолдир. (Ад-Дурорус Санния, 2/206)

و جعل العلامة عبد الرحمن بن حسن رحمه الله الكفر بما يعبد من دون الله بمعنى التكفير لمن أشرك بالله و قال : من شك او تردد لم يحرم ماله و دمه و من لم يحرم ماله و دمه لا يكون مسلما. قال : لا يتم الا بتكفير المشرك كما في الحديث و أشار الى ان من لم يكفر المشرك هو الذي لم يكفر بما عبد من دون الله و هذا واضح من كلامه.

Аҳмад ибн Умар Ҳазимий айтади: Аллома Абдур-Роҳман ибн Ҳасан, мушрикларни тафкир қилишликни куфр бит тоғутнинг (тоғутга кофир бўлишликнинг) маъносидан санади ва айтди: кимда ким шак-шубҳа қилса ёки тараддудланса (иккиланса) унинг қони ва моли (ҳаром) омонда бўлмайди ва кимни қони ва моли ҳаром (омонда) бўлмаса, бас, у мусулмон эмасдир. Ва айтди: тўлиқ-саҳиҳ бўлмайди, магар Аллоҳга ибодатда шерик келтирган мушрикларни такфир қилишлик билангина тўлиқ-саҳиҳ бўлади, ҳудди саҳиҳ ҳадисда келганидай. Ва кимки мушрикларни такфир қилмаса, тоғутга кофир бўлмаганини ишора қилди. Ва бу унинг (Шайхнинг) сўзидан очиқ-ойдин кўриниб турибди.

قال عبد الرحمن بن حسن: «وهذا يبين حال هذا الرجل- المشار إليه عثمان بن منصور -: أنه لم يعرف لا إله إلا الله؛ ولو عرف معنى لا إله إلا الله، لعرف أن من شك أو تردد في كفر من أشرك مع الله غيره، أنه لم يكفر بالطاغوت. الدرر السنية 11/523

Усмон ибн Мансур қабрпарастларнинг такфирида таваққуф қилганида, Имом Абдур-Роҳман ибн Ҳасан айтдилар: Бу бизга Усмон ибн Мансурнинг лаа илааҳа илла Аллоҳнинг (маъносини) билмаслигини (яъни кофир эканлигини) баён қилади. Агарда, у лаа илааҳа илла Аллоҳнинг маъносини билганда эди, Аллоҳга бошқасини шерик қилган кишини куфрида шак-шубҳа қилган ёки иккинланган кишини (ҳали ҳам) тоғутга кофир бўлмаганини билган бўлар эди. (Ад-Дурорус Санния, 11/523)

قال الشيخ سليمان بن سحمان: فاعلم ان اعتقاد بطلان عبادة غير الله لا يكفى في النجاة وحده بل لابد مع ذلك من تكفيرهم و البراءة منهم و من دينهم. (تنبيه ذوي الالباب)

Шайх Сулаймон ибн Саҳмон айтади: Билгинки, Аллоҳдан ўзгага ибодатни ботил дея эътиқод қилишликнинг ўзигина, нажот топиш учун етарли эмасдир. Балки шу билан бирга, уларни такфир қилишлик, улардан ва уларни динларидан бароат қилишлик керакдир. (Танбиҳ Завил Албаб)

قال سليمان بن سحمان: بل تكفير الكافر مِنْ مسائلِ الأصولِ التي لا يسع الجهل بها وليس لأحدٍ عُذرٌ في ترك العمل بها, بل هي من واجباتِ الدّين وأُصولِه . (سبل السلام شرح نواقض الاسلام : حاشية ص 100/101)

Сулаймон ибн Саҳмон айтади: Аксинча, кофирни такфир қилишлик асосий-аслий масъалалардан бўлиб, унда жаҳолатга ҳеч қандай ўрин йўқдир. Бу амални тарк этишда ҳеч кимга узр йўқдир! Аксинча, бу диннинг асли-асоси ва фарзларидандир. (Субул Ас Салам Шарҳ Навоқизул Ислам, 100-101)

Шайх Абдур-Роҳман ибн Ҳасан айтади:

التكفير من معنى لا اله الا الله مطابقة

«Такфир, лаа илааҳа иллаллоҳнинг мутобиқ маъносидир». (Ад-Дурорус-Сания, 11/523)

Ибн Таймия айтади:

فدلالة المطابقة هي دلالة اللفظ على جميع المعنى

«Мутобақа далолати, бу лафз барча маъноларга далолат қилишлигидир». (Ад Дарут Таруд , 5 жилд 207-бет)

Мутобақо далолати лафз аслида нимага қурилган бўлса, айни шу маънога далолат қилишидир. Масалан, уй деганда деворлар ва шифтдан иборат бино тушунилгани каби. Демак, лаа илааҳа иллаллоҳнинг маъноси айнан такфирга далолат қилар экан.

Аллоҳ таъоло тоғутлардан аввал, мушриклардан четланишни муқоддам қўйди.

ُ إِذْ قَالُوا لِقَوْمِهِمْ إِنَّا بُرَآءُ مِنْكُمْ وَمِمَّا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ

Эслангиз, улар ўз қавмларига: Дарҳақиқат, бизлар сизлардан (сиз мушриклардан) бариймиз ва сизлар Аллоҳни қўйиб ибодат қилаётган (тоғутлардан ҳам) бариймиз». (Мумтаҳана: 4)

وَأَعْتَزِلُكُمْ وَمَا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَأَدْعُو رَبِّي عَسَىٰ أَلَّا أَكُونَ بِدُعَاءِ رَبِّي شَقِيًّا

Мен сизлардан ҳам (яъни сиз мушриклардан ҳам) ва Аллоҳдан ўзга илтижо қилаётган нарсангиздан ҳам (яъни тоғутиздан ҳам) четланаман ва Роббимга илтижо қиламан. Шоядки, Роббимга илтижо қилиш ила бадбахт бўлмасам», деди.

فَلَمَّا اعْتَزَلَهُمْ وَمَا يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ ۖ وَكُلًّا جَعَلْنَا نَبِيًّا

Бас, улардан (мушриклардан) ва улар Аллоҳдан ўзга ибодат қилаётган нарсадан (тоғутдан) четланганида, Биз унга Исъҳоқ ва Яъқубни ҳадя этдик ва барчаларини Пайғамбар қилдик. (Марям: 48-49)

وَإِذِ اعْتَزَلْتُمُوهُمْ وَمَا يَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ فَأْوُوا إِلَى الْكَهْفِ

Модомики улардан (мушриклардан) ва улар Аллоҳдан бошқа ибодат қилаётган нарсадан (тоғутдан) узоқлашмоқчи бўлсангиз, каҳфдан паноҳ жой олингиз. (Каҳф: 16)

قال العلامة الشيخ محمد بن علي بن عتيق: وهاهنا نكتة بديعة في قوله: {إنا برءاء منكم ومما تعبدون من دون الله}: وهي أن الله تعالى قدم البراءة من المشركين العابدين غير الله، على البراءة من الأوثان المعبودة من دون الله، لأن الأول أهم من الثاني، فإنه قد يتبرأ من الأوثان ولا يتبرأ ممن عبدها، فلا يكون آتياً بالواجب عليه، وأما إذا تبرأ من المشركين، فإن هذا يستلزم البراءة من معبوداتهم. وهذا كقوله تعالى: وأعتزلكم وما تدعون من دون الله وأدعو ربي عسى أن لا أكون بدعاء ربي شقيا فقدم اعتزالهم على اعتزال معبوداتهم وكذا قوله: فلما اعتزلهم وما يعبدون من دون الله وقوله: وإذ اعتزلتموهم وما يعبدون إلا الله فعليك بهذه النكتة، فإنها تفتح لك بابا إلى عداوة أعداء الله، فكم من إنسان لا يقع منه الشرك، ولكنه لا يعادي أهله!! فلا يكون مسلما بذلك، إذا ترك دين جميع المرسلين

Имом Ҳамд ибн Атийқ айтади: «Аллоҳнинг ушбу: Албатта, биз сизлардан ва сизлар Аллоҳни қўйиб ибодат қилаётган нарсалардан бариймиз, сўзларида сен учун муҳим бир қисми бордир, бу эса Аллоҳдан бошқасига ибодат қилинадиган тоғутлардан аввал, уларга ибодат қиладиган мушриклардан бароат қилишликни аввал қўйганидир. Чунки, биринчи иш иккинчисидан муҳимроқдир. Зеро ким тоғутлардан бароат қилиб, аммо уларга ибодат қилаётган мушриклардан бароат қилмаса, бас у ўзига вожиб қилинган нарсани якунига етказмабди. Бизнинг замондаги ўзининг диндорлигини ва аҳли илм эканлигини даъво қиладиганларнинг аксарини ҳолати ана шундайдир. Сен уларни ширкдан четланганларини кўрасан (айни пайтда эса) улар ширкни содир этаётганлардан четланмайдилар, ҳатто аксинча улар учун талашиб тортишадилар ҳам. СубҳанАллоҳ, улар қандай ҳам ўзларини ҳалок қиладилар-а! Аммо мушрикдан бароат қилган кишига келсак, албатта бу уларнинг маъбудидан бароат қилишликни келтириб чиқаради. Бу ҳудди Аллоҳнинг ушбу сўзи кабидир: Мен сиз (мушрик)лардан ҳам, Аллоҳдан ўзга илтижо қилаётган нарсангиздан ҳам (тоғутиздан) четланаман ва Роббимга илтижо қиламан. Шоядки, Роббимга илтижо қилиш ила бадбахт бўлмасам, деди. (Марям: 48) Аллоҳ таъоло бу ерда мушриклар ибодат қилаётган тоғутлардан аввал, мушрикларни айнан ўзларидан аввал четланишликни муқоддам-олдинга қўйди. Шунингдек Аллоҳнинг ушбу сўзида: Бас, улардан (мушриклардан) ва улар Аллоҳдан ўзга ибодат қилаётган (тоғутлардан) четланганида… (Марям: 49) Ва ушбу сўзида: Модомики улардан (мушриклардан) ва улар Аллоҳдан бошқа ибодат қилаётган (тоғутлардан) узоқлашмоқчи бўлсангиз, ғордан жой олингиз. (Каҳф: 16) Сенга ушбу лаҳза юклангандир. Чунки у сенга Аллоҳнинг душманларига адоват эшигини очиб беради. Қанча инсонлар борки, улар ширкка қўл урмайдилар. Лекин улар ширкка қўл урган мушрикларга адоват қилмайдилар! Бундай одамлар, барча пайғамбарларнинг динини тарк этгандирлар». (Сабийлун Нажа вал Фикак мин Мувалятил Муртаддин вал Атрок)

Мушрикларни такфир қилиб, улардан четланмаган киши тоғутдан ҳам четланмагандир.

Мушрикларни такфир қилишлик, барча анбиёларнинг дини ва суннатидир.

قال تعالى (قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ وَالَّذِينَ مَعَهُ إِذْ قَالُوا لِقَوْمِهِمْ إِنَّا بُرَآءُ مِنكُمْ وَمِمَّا تَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللَّهِ كَفَرْنَا بِكُمْ وَبَدَا بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةُ وَالْبَغْضَاءُ أَبَدًا حَتَّىٰ تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَحْدَهُ ) الممتحنة

«Ҳақиқатда, сизларга Иброҳим ва у билан бирга бўлганларда яхши ўрнак бор. Эслангиз, улар ўз қавмларига: биз сизлардан ва сизлар Аллоҳни қўйиб ибодат қилаётган нарсадан безормиз, сизларга куфр келтирдик, энди орамизда абадий адоват ва кучли нафрат пайдо бўлди, токи ягона Аллоҳга иймон келтиргунларингизга қадар, дедилар». (Мумтаҳана: 4)

قال بن جرير الطبري قوله: ( إِذْ قَالُوا لِقَوْمِهِمْ إِنَّا بُرَآءُ مِنْكُمْ وَمِمَّا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ) يقول: حين قالوا لقومهم الذين كفروا بالله، وعبدوا الطاغوت: أيها القوم إنا برآء منكم، ومن الذين تعبدون من دون الله من الآلهة والأنداد. وقوله: ( كَفَرْنَا بِكُمْ وَبَدَا بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةُ وَالْبَغْضَاءُ أَبَدًا حَتَّى تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَحْدَهُ ) يقول جلّ ثناؤه مخبرا عن قيل أنبيائه لقومهم الكفرة: كفرنا بكم، أنكرنا ما كنتم عليه من الكفر بالله وجحدنا عبادتكم ما تعبدون من دون الله أن تكون حقًّا، وظهر بيننا وبينكم العداوة والبغضاء أبدًا على كفركم بالله، وعبادتكم ما سواه، ولا صلح بيننا ولا هوادة، حتى تؤمنوا بالله وحده، يقول: حتى تصدّقوا بالله وحده، فتوحدوه، وتفردوه بالعبادة.

Имом Ибн Жарир Ат-Тобарий ўз тафсирида ушбу оятнинг тафсирида айтадики: Аллоҳнинг ушбу: Эслангиз, улар қавмларига: «Албатта, биз сизлардан ва сизлар Аллоҳни қўйиб ибодат қилаётган нарсадан безормиз», (бариймиз) сўзлари шуни билдиради: Вақтийки улар Аллоҳга кофир бўлган ва тоғутга ибодат қилган қавмларига (муфассирларнинг устози Ибн Жарир Ат Тобарий анбиёлар аввал қавмларини такфир қилиб, уларни кофирга чиқариб, кейингина душманлик ва нафратини изҳор қилганларини айтмоқда) дедилар: «Эй қавм, биз сизлардан ва сизлар Аллоҳ билан бирга бошқа ибодат қилаётган илоҳлар ва тенг қилиб олган нарсаларингиздан бариймиз» (бароат фақат кофирга қилинади, чунки у одам Аллоҳнинг душманидир, мусулмонга адоват, бароат ва нафрат жоиз эмас, сабаби у Аллоҳнинг дўстидир) Аллоҳнинг ушбу: «Сизларга куфр келтирдик ва орамизда абадий адоват ва кучли нафрат пайдо бўлди, токи ягона Аллоҳга иймон келтирмагунингизга қадар», сўзлари қуйидагиларни ифода этади: Аллоҳ Азза ва Жалла Ўз анбиёларининг кофир қавмларига айтган сўзларини хабарини беряпти: Жамийки анбиёлар қавмларига: Сизларга куфр келтирдик (сизларни кофир деб билдик), сизлар устида турган Аллоҳга бўлган куфрни инкор қилдик, сизлар Аллоҳдан бошқа ва У билан бирга ибодат қилаётган ибодатларингизни ҳақ эканлигини рад қилдик ва бизларнинг ва сизларнинг ўртамизда Аллоҳга бўлган куфрингиз туфайли ва Ундан бошқага қилган ибодатингиз туфайли абадий адоват ва кучли нафрат пайдо бўлди, токи ягона Аллоҳга иймон келтирмагунингизга қадар, яъни айтиладики: Аллоҳнинг ягоналигини тасдиқ қилмагунингизча, Уни ибодатда яккаламагунингизча, бизнинг ўртамизда ҳеч қандай сулҳ ва муроса йўқдир. (Тафсир Ат Тобарий)

كانت لكم-أيها المؤمنون- قدوة حسنة في إبراهيم عليه السلام والذين معه من المؤمنين، حين قالوا لقومهم الكافرين باللّه: إنا بريئون منكم وممَّا تعبدون من دون اللّه من الآلهة والأنداد، كفرنا بكم، وأنكرنا ما أنتم عليه من الكفر، وظهر بيننا وبينكم العداوة والبغضاء أبدًا ما دمتم على كفركم، حتى تؤمنوا باللّه وحده

Ибн Касир ушбу оятни тафсирида айтади: «Эй мўминлар, сизларга Иброҳим алайҳиссалом ва у билан бирга бўлган мўминларда чиройли ўрнак бор, вақтийки улар Аллоҳга кофир бўлган қавмларига (яъни аввал такфир қилиб ва уларни кофир санаб туриб) дедилар: «Албатта, биз сизлардан ва сизлар Аллоҳни қўйиб ибодат қилаётган санам ва Аллоҳга тенгдош қилган нарсаларингиздан бариймиз, биз сизларга куфр келтирдик ва сизлар куфрда бўлган нарсаларингизни биз инкор қилдик, токи сизлар куфрда экансизлар (албатта «куфрда экансиз» деб мусулмонга айтилмайди, фақатгина кофирга айтилади) бизлар билан сизларнинг орангизда абадий адоват ва кучли нафрат изҳор бўлди (адоват ва нафрат ҳам фақатгина кофирга қилинади, чунки у одам Аллоҳнинг душманидир, мусулмонга нафрат ва душманчилик жоиз эмас, сабаби у Аллоҳнинг дўстидир) (бу нарса) токи ягона Аллоҳга иймон келтирмагунингизга қадар (давом этади)» (Тафсир Ибн Касир)

قال الشيخ عبد الرحمن بن حسن: وهذا : هو توحيد العبادة، وهو دعوة الرسل، إذ قالوا لقومهم: {أن اعبدوا الله مالكم من إله غيره} [المؤمنون: 32] . فلا بد من نفى الشرك في العبادة رأسا ، والبراءة منه وممن فعله، كما قال تعالى عن خليله إبراهيم عليه السلام : { وإذ قال إبراهيم لأبيه وقومه إنني براء مما تعبدون . إلا الذي فطرني } [الزخرف: 26 27] فلا بد من البراءة من عبادة ما كان يعبد من دون الله وقال عنه عليه السلام : { وأعتزلكم وماتدعون من دون الله } [مريم: 48] فيجب اعتزال الشرك وأهله بالبراءة منهما ، كما صرح به في قوله تعالى : { قد كانت لكم أسوة حسنة في إبراهيم والذين معه إذ قالوا لقومهم إنا برآء منكم ومما تعبدون من دون الله كفرنا بكم وبدا بيننا وبينكم العداوة والبغضاء أبدا حتى تؤمنوا بالله وحده } [الممتحنة: 4] . والذين معه هم الرسل كما ذكره ابن جرير وهذه الآية تتضمن جميع ما ذكره شيخنا رحمه الله، من التحريض على التوحيد، ونفي الشرك، والموالاة لأهل التوحيد، وتكفير من تركه بفعل الشرك المنافى له، فإن من فعل الشرك، فقد ترك التوحيد ؛ فإنهما ضدان لا يجتمعان، فمتى وجد الشرك، انتفى التوحيد

Имом Абдур-Роҳман ибн Ҳасан айтадилар: Ва мана шу нарса ибодат тавҳидидир ва ушбу нарса барча росулларнинг даъватидир, вақтики улар ўз қавмларига қарата: «Аллоҳга ибодат қилинг. Сиз учун Ундан ўзга илоҳ йўқдир» (Мўминун: 32) деган эдилар. Шунинг учун бошидан ибодатда ширкни нафий (инкор) қилиш керак, ундан ва унга қўл урган (мушриклардан) бароат қилиш керак, ҳудди Аллоҳ таоло халили Иброҳим алайҳиссалом тўғрисида айтганидай: «Эсла, Иброҳим отасига ва қавмига: Мен, албатта, сиз ибодат қилаётган нарсадан воз кечгувчиман. Магар мени яратган зотдангина (воз кечмасман). Албатта, У зот мени ҳидоят қилади, деган эди» (Зухруф: 26-27). Аллоҳдан бошқасига ибодат қилишликдан барий бўлмоқлик керак. Ва бу тўғрисида алайҳиссалом айтганки: «Мен сизлардан ҳам, Аллоҳдан ўзга илтижо қилаётган нарсангиздан ҳам четланаман». (Марям: 48). Ширк ва унинг аҳлидан (мушриклардан) четланиш ва икковларидан ҳам барий бўлишлик керак, ҳудди Аллоҳ таолонинг сўзида очиқ келганидай: «Ҳақиқатда, сизларга Иброҳим ва у билан бирга бўлганларда яхши ўрнак бор. Эслангиз, улар ўз қавмларига: биз сизлардан ва сизлар Аллоҳни қўйиб ибодат қилаётган нарсадан безормиз, сизларга куфр келтирдик, энди орамизда абадий равишдаги адоват ва кучли нафрат пайдо бўлди, токи ягона Аллоҳга иймон келтиргунларингизга қадар, дедилар». (Мумтаҳана: 4) Ва улар (Иброҳим алайҳиссалом) билан бирга бўлганлар Ибн Жарийр зикр қилганидай росуллардир. Ва мазкур оятлар шайхимиз роҳимаҳуллоҳ зикр қилган барча нарсаларни ўз ичига мазмунан қамраб олади, тавҳидга тарғиб, ширкдан қайтариш, тавҳид аҳли билан дўст бўлиш, унинг зидди бўлган ширк амалини қилиб, тавҳидни тарк этган кишини кофир санашлик (такфир қилишлик). Ким ширк қилса, тавҳидни тарк этибди ва у иккиси бир-бирига зид бўлиб (бир жойда) жамланмас. Қачонки ширк топилса, тавҳид йўқолади. (Ад-Дурорус Cанния, 2/204)

قال العلامة الشيخ محمد بن علي بن عتيق رحمه الله : و بالجملة فأصل دين جميع الرسل هو القيام بالتوحيد و محبته و محبة أهله و موالاتهم وإنكار الشرك و تكفير أهله و عداوتهم و بغضهم كما قال تعالى : { قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ وَالَّذِينَ مَعَهُ إِذْ قَالُوا لِقَوْمِهِمْ إِنَّا بُرَآء مِنكُمْ وَمِمَّا تَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللَّهِ كَفَرْنَا بِكُمْ وَبَدَا بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةُ وَالْبَغْضَاء أَبَداً حَتَّى تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَحْدَهُ }. الدرر السنية ج 8 ص418.

Шайх Муҳаммад ибн Али ибн Атийқ айтади: Жамийки росулларнинг динининг асосининг йиғиндиси бу – тавҳидни қоим қилиш ва унга ва унинг аҳлига муҳаббат қилиш ва уларни дўст тутиш ва ширкни инкор қилиш ва уни аҳлини (мушрикларни) такфир қилиш ва уларга адоват қилиб нафрат қилишликдир. Ҳудди, Аллоҳ таъоло айтганидек: «Ҳақиқатда, сизларга Иброҳим ва у билан бирга бўлганларда яхши ўрнак бор. Эслангиз, улар ўз қавмларига: биз сизлардан ва сизлар Аллоҳни қўйиб ибодат қилаётган нарсадан безормиз, сизларга куфр келтирдик, энди орамизда абадий адоват ва кучли нафрат пайдо бўлди, токи ягона Аллоҳга иймон келтиргунларингизга қадар, дедилар». (Мумтаҳана: 4) (Ад-Дурорус сания, 8/418)

و يقول الإمام برهان الدين البقاعي: «فإنه لم يأت نبي إلا بتكفير المشركين – كما أشار إلى ذلك صلى الله عليه وسلم بقوله « الأنبياء أولاد علات ، أمهاتهم شتى ودينهم واحد » ».اهـ تفسير نظم الدرر (ج2،ص446)

Имом Бурҳониддин Биқоий айтади: Қайси пайғамбар келган бўлса, у албатта мушрикларни такфир қилиш (кофирга чиқариш) билан келгандир. Бунга пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам ўз сўзларида ишора қилганлар: Пайғамбарлар отаси бир оналари бошқа-бошқа фарзандлардир, динлари эса бирдир. (Тафсийр Назмуддурар, 2/446)

قال الشيخ سليمان بن سحمان في قصيدته: (و قد بعث الله النبي محمدا…بإخلاص هذا الدين للمتفرد و تكفير عباد القبور و من على..طريقتهم من كل غاو و معتد) الدرر١/٥٨٤

Шайх Сулаймон ибн Саҳмон ўзининг қосидасида айтадилар: Дарҳақиқат, Аллоҳ таъоло пайғамбар Муҳаммад алайҳиссаломни ягона бўлган Зотга ихлос билан ва қабрпарастларни ва барча уларнинг йўлидаги ҳаддидан ошганларни такфир қилиш билан жўнатди. (Ад-Дурор, 1/584)

Мушрикларни такфир қилмаган киши, анбиёларнинг динида эмас.

******************************

Мушрикларни такфир қилишлик Иброҳим алайҳиссаломнинг миллатидир.

قال تعالى (قُلْ صَدَقَ اللّهُ فَاتَّبِعُواْ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفاً وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ)

«Аллоҳ рост айтди. Иброҳимнинг ҳаниф (ширкдан четланиб, тавҳидга юзланган) миллатига эргашинг. У мушриклардан бўлмаган эди». (Оли Имрон: 95)

قال تعلى (قُلْ إِنَّنِي هَدَانِي رَبِّي إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ دِيناً قِيَماً مِّلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفاً وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ)

«Сен: Албатта, мени Роббим тўғри йўлга, рост динга, Иброҳимнинг ҳаниф миллатига ҳидоят қилди. У мушриклардан бўлмаган эди, деб айт!». (Анъом: 161)

قال تعالى (مَا كَانَ إِبْرَاهِيمُ يَهُودِيًّا وَلَا نَصْرَانِيًّا وَلَٰكِن كَانَ حَنِيفًا مُّسْلِمًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ ) ال عمران

«Иброҳим яҳудий ҳам, насроний ҳам бўлмаган эди. Лекин у ҳақ йўлдан тоймаган мусулмон эди. Ва мушриклардан ҳам бўлмаган (мушрик бўлмаганди дейилмаяпти, мушриклардан ҳам бўлмаган эди дейиляати, бу эса мушрик бўлмасдан туриб ва мушриклар билан ҳатто бир жамиятда яшамаган дегани (яъни улардан барий бўлган)». (Оли Имрон: 67)

و قال تعالى (إِنَّ إِبْرَاهِيمَ كَانَ أُمَّةً قَانِتًا لِّلَّهِ حَنِيفًا وَلَمْ يَكُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ ) النحل

«Албатта, Иброҳим Аллоҳнинг итоат қилгувчи, ҳаққа мойил уммати эди. Мушриклардан бўлган эмас». (Нахл: 120)

و قال تعالى (ثُمَّ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ أَنِ اتَّبِعْ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفاً وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِين) النحل

«Сўнгра сенга: Иброҳимнинг ҳаниф (ширкдан ва унинг аҳлидан четланган ва тавҳидга тўлиқ юзланган) миллатига эргаш. У мушриклардан бўлмаган эди, деб ваҳий қилдик». (Нахл: 123)

قال تعالى (إِنِّي وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ حَنِيفاً وَمَا أَنَاْ مِنَ الْمُشْرِكِينَ)

«Албатта, мен юзимни осмонлару ерни яратган Зотга, тўғри йўлга мойил бўлган ҳолимда юзлантирдим ва мен мушриклардан эмасман» (Анъом: 79).

Имом Тобарий ушбу оятни тафсирида айтади: Мен мушриклардан эмасман дегани: Яъни: эй мушриклар, мен сизнинг динингизни қабул қилган ва сизнинг йўлингизда юрганлардан эмасман, деган маънодадир. (Тафсир Тобарий, 11/487-488).

قال تعالى (قُلْ هَـذِهِ سَبِيلِي أَدْعُو إِلَى اللّهِ عَلَى بَصِيرَةٍ أَنَاْ وَمَنِ اتَّبَعَنِي وَسُبْحَانَ اللّهِ وَمَا أَنَاْ مِنَ الْمُشْرِكِينَ)

«Сен: Бу менинг йўлимдир. Мен Аллоҳга билиб ишонч ила чақираман ва менга эргашганлар ҳам. Аллоҳ покдир. Ва мен мушриклардан эмасман, деб айт». (Юсуф: 108).

Имом Тобарий ушбу оятни тафсирида айтади: Яъни: Мен ширк аҳлидан (мушриклардан) безорман ва мен улардан эмасман (улардан барийман). (Тафсир Тобарий, 16/291).

Мушрикларни такфир қилмаган ва улардан четланмаган киши, Иброҳим алайҳиссаломнинг миллатига хилоф қилган ва ундан юз ўгирган тентакдир.

قال تعالى (وَمَن يَرْغَبُ عَن مِّلَّةِ إِبْرَاهِيمَ إِلَّا مَن سَفِهَ نَفْسَهُ ) البقرة

«Ўзини эси паст тентак санаганларгина Иброҳимнинг миллатидан юз ўгиради» (Бақара:130)

*****************************

Кафирун сурасининг хар бир оятида такфир бор.

Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам сафарда саҳобаларга бомдод намозини ўқиб бериб, Айт: «У Аллоҳ ягонадир».. ва Айт: «Эй кофирлар!»

(Қул ҳуваллоҳу аҳад ва қул я айюҳал кафирун) сураларини ўқиб, мен сизларга Қуръонни учдан бирини (Қул ҳуваллоҳу аҳад) ва Қуръонни тўртдан бирини (қул я айюҳал кафирун) ўқиб бердим деганлар. (Муснад, 269-саҳифа). Бу гапларидан такфир исломда қандай ўрин тутганини кўришимиз мумкин.

Фарва ибн Навфал ривоят қилади, бир киши росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламдан маслаҳат беришларини сўрайди. Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Уйқудан олдин Айт: «Эй кофирлар!» сурасини ўқи, чунки бу сура албатта ширкдан бароатдир (безор бўлиш, тозаланиш, узоқлашиш)» дедилар. (Сунан Абу Довуд)

Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бу сурани маслаҳат сифатида танлаганликларининг ўзи бу мавзуни қанчалик аҳамиятга эга эканлигини кўрсатади. Шунингдек росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам мушрикларга бўлган бароатни ширкка бўлган бароат билан узлуксиз боғлиқлигини хабарини беряптилар. Ким мушрикларга бароат қилмаса, ширкка бароат қилмабди. Қуртубий ўз тафсирида, Ибн Аббос қуйидагиларни зикр қилганини нақл қилиб, шундай дейди: «Қуръонда бирорта сура Иблисни «Айт: «Эй кофирлар!» сураси каби дарғазаб қиладиган сура йўқ, чунки бу сура тавҳиддир ва ширкдан бароатдир (безорлик, узоқлашиш)». (Тафсирул Қуртубий)

Агарда яхшилаб ушбу сурага назар солсангиз, мазкур («Айт: «Эй, Кофирлар!») сурани ичида бирорта мен ширкдан барийман деган оят топа олмайсиз, ушбу оятларда, фақатгина такфирни топасиз ва бу мушрикларнинг такфири ширкдан бароат билан бир ўрин тутган динимиз аслиданлигига далолат қилади:

قال تعالى: قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُون

Айт: Эй кофирлар! (Такфир)

لَا أَعْبُدُ مَا تَعْبُدُون

َМен сизлар ибодат қилган нарсаларга ибодат қилмасман. (Яъни сизлар ширк қиляпсизлар, мен эса ягона Аллоҳга ибодат қиляпман – такфир)

وَلَا أَنْتُمْ عَابِدُونَ مَا أَعْبُد

Ва сизлар ҳам мен ибодат қиладиганга ибодат қилувчимассиз. (Яъни сизлар ширк қиляпсизлар, мен тавҳиддаман – яна такфир)

وَلَا أَنَا عَابِدٌ مَا عَبَدْتُم

Ва мен сизлар ибодат қилган нарсаларга ибодат қилувчимасман. (Яъни сизлар ширк қиляпсизлар, мен ширк қилмаган муваҳҳидман – такфир)

وَلَا أَنْتُمْ عَابِدُونَ مَا أَعْبُدُ

Ва сизлар ҳам мен ибодат қилганга ибодат қилувчимассиз. (Яъни сизлар ширк қилаётган мушриксизлар дегани — такфир)

لَكُمْ دِينُكُمْ وَلِيَ دِينِ

Сизларга ўз динингиз, менга ўз диним. (Яъни сизларнинг ва менинг диним бошқа бошқадир, сизлар менинг динимга кофирсиз дегани ва мен сизнинг динингизга кофирман – яна такфир)

Аммо, шунга қарамай ушбу сурани росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ширкдан бароат деб номладилар. Яъни юқоридаги ҳадисдан кўриниб турибдики, ширкдан бароат қилишликнинг ичига мушриклардан бароат қилишлик шаксиз ётади. Ҳудди уй деган сўзнинг ичида девор ётганидай, агарчи уни алоҳида айтмаса ҳам.

Ибн Аббоснинг сўзларига кўра, такфир қилмайдиган киши, тавҳидни амалга оширмаган ва ширкдан барий бўлмасдан Иблисни ҳурсанд қилган бўляпти. Аммо, кофир ва мушрикларни такфир қилган киши Иблисни ва мушрикларни дарғазаб қилаётган бўляпти. Мушрик ва уларни такфир қилмайдиган химоячилари бўлган жаҳмий кофирларга биз ҳам: «Ғазабинглардан ўлиб кетинглар», деймиз!

Ушбу сурада Аллоҳ таъоло кофирларга қандай хитоб қилиш кераклигини бизга баён қилиб берди.

Ибн Касир ушбу оятларнинг тафсирида айтади: Ушбу сура мушрикларнинг амалларига нисбатан бароатни кўрсатади, мазкур сура тавҳидни пок тутишга буюради. «Айт: «Эй кофирлар!» сўзи эса, бу ер юзидаги барча кофирларга қаратилган хитобдир. (Тафсир ибн Касир, 8/507)

*****************************

Ҳудҳуд қуши Сабаъ маликаси ва унинг ширк қилаётган қавмини такфир қилган эди.

( وَجَدتُّهَا وَقَوۡمَهَا يَسۡجُدُونَ لِلشَّمۡسِ مِن دُونِ ٱللَّهِ وَزَيَّنَ لَهُمُ ٱلشَّيۡطَٰنُ أَعۡمَٰلَهُمۡ فَصَدَّهُمۡ عَنِ ٱلسَّبِيلِ فَهُمۡ لَا يَهۡتَدُونَ) النمل

Мен уни (Сабаъ маликасини) ва қавмини Аллоҳни қўйиб, қуёшга сажда қилаётганларини топдим (такфир!) ва шайтон уларга амалларини зийнатлаб, йўлдан адаштираётганини кўрдим (улар куфр йўлидалар — такфир!). Бас, улар ҳидоят топмайдилар (ҳидоят топмаган кофирлардир — такфир!). (Намл: 24)

Ширк ва куфр қилаётган қавмни такфир қилмаган кишилар, Ҳудҳуд қушичалик ҳали тавҳидни тушунмаган жоҳиллардир. Уларга Ҳудҳуддан уч маротаба такфир!

***************************************

Ҳатто Иблис куфр қилган кишиларни такфир қилади.

قال البغدادي (أنا أَبُو الْحَسَنِ مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عُمَرَ الصَّابُونِيُّ ، أنا أَبُو سُلَيْمَانَ مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ الْحَرَّانِيُّ ، أَخْبَرَنَا أَبُو عَلِيٍّ أَحْمَدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ شُعَيْبٍ الْمَدَائِنِيُّ ، بِمِصْرَ ، قَالَ : قَالَ الْمُزَنِيُّ يَعْنِي أَبَا إِبْرَاهِيمَ إِسْمَاعِيلَ بْنَ يَحْيَى ، رُوِيَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنَّهُ قَالَ : » إِنَّ الشَّيَاطِينَ قَالُوا لإِبْلِيسَ : يَا سَيِّدَنَا مَا لَنَا نَرَاكَ تَفْرَحُ بِمَوْتِ الْعَالِمِ ، مَا لا تَفْرَحُ بِمَوْتِ الْعَابِدِ ، وَالْعَالِمُ لا تُصِيبُ مِنْهُ ، وَالْعَابِدُ تُصِيبُ مِنْهُ ؟ قَالَ : انْطَلِقُوا ، فَانْطَلَقُوا إِلَى عَابِدٍ فَأَتَوْهُ فِي عِبَادَتِهِ ، فَقَالُوا : إِنَّا نُرِيدُ أَنْ نَسْأَلَكَ فَانْصَرَفَ ، فَقَالَ لَهُ إِبْلِيسُ : هَلْ يَقْدِرُ رَبُّكَ أَنْ يَجْعَلَ الدُّنْيَا فِي جَوْفِ بَيْضَةٍ ، فَقَالَ : لا أَدْرِي ، فَقَالَ : أَتَرَوْنَهُ كَفَرَ فِي سَاعَةٍ ، ثُمَّ جَاءُوا إِلَى عَالِمٍ فِي حَلْقَتِهِ يُضَاحِكُ أَصْحَابَهُ وَيُحَدِّثُهُمْ ، فَقَالَ : إِنَّا نُرِيدُ أَنَّ نَسْأَلَكَ ، فَقَالَ : سَلْ ، فَقَالَ : هَلْ يَقْدِرُ رَبُّكَ أَنْ يَجْعَلَ الدُّنْيَا فِي جَوْفِ بَيْضَةٍ ؟ قَالَ : نَعَمْ ، قَالَ : وَكَيْفَ ؟ قَالَ : يَقُولُ : كُنْ فَيَكُونُ ، فَقَالَ : أَتَرَوْنَ ذَلِكَ لا يَعْدُو نَفْسَهُ ، وَهَذَا يُفْسِدُ عَلَيَّ عَالَمًا كَثِيرًا ) الفقيه و المتفقه الشاهد أنّه كفّر العابِد بمُجرد قوله (لا أدري) و عدم جزمه فالجهل كُفر و ليس عُذر

Ҳотибул Бағдодий айтади: Имом Музаний айтади: Ибн Аббос розиаллоҳу анҳудан ривоят қилинади, у киши айтади: Шайтонлар Иблисга: «Эй саййидимиз, нимага сени оддий ибодатгўй обид ўлганда хурсанд ҳолда кўрмаймизу, олим ўлса хурсанд ҳолда кўрамиз, олимдан сенга улуш йўқ-у, аммо обиддан улуш борми!? Шайтон уларга: Қани юринглар! деди. Ва улар бир обидни ибодат қилаётганда ёнига боришди ва бир нарса сўрашмоқчи эканлигини айтишди. Иблис деди: Роббинг бутун дунёни тухумнинг ичига жойлаштира оладими? (обид) деди: Билмайман! Иблис деди: Кўрдингларми шу ондаёқ кофир бўлди!!! Кейин улар ўз дўстлари билан кулиб гаплашиб ўтирган олимнинг тўгарагига келишди ва (Иблис) олимга ундан савол сўрамоқчи эканлигини айтди. Олим: Сўра! деди. Иблис: Роббинг бутун дунёни тухумнинг ичига жойлаштира оладими? деди. Олим: Ҳа деди. Иблис: Қандай қилиб? деди. Олим: (Аллоҳ) Бўл! дейди ва бўлади, деди. Иблис (шайтонларига қарата): Кўрдингларми уни, нафсининг ҳаддидан ошмади! Бу кўплаб одамларни (менинг йўлимдан) оздиради! деди. (Ал Фақиҳ вал Мутафаққиҳ)

Иблис обид кишини, Аллоҳнинг бир дона чексиз қудратга эга сифатини билмайман деган гапи учунгина муайян такфир қилди. У киши, агар бирор одам билмаса кофир бўладиган Аллоҳнинг рубубийятига тўғридан тўғри алоқадор бўлган Аллоҳ барча нарсага қодир сифатини билмаган эди. Ширк ва куфр содир этадиган кимсаларни такфир қилмаган киши, Иблисдан ашаддийроқ, баттарроқ залолатда бўлган кофирдир.

***************************************

Мушрикларни такфир қилишлик, Аллоҳ таъолонинг шариати исломийясининг ҳукмидир.

قال الله تعالى: (وَجَعَلَ لِلَّهِ أَندَادًا لِّيُضِلَّ عَن سَبِيلِهِ قُلْ تَمَتَّعْ بِكُفْرِكَ قَلِيلاً إِنَّكَ مِنْ أَصْحَابِ النَّار ) الزمر

«Ва Аллоҳга Унинг йўлидан адаштирмоқ учун тенгдошлар қилади. Сен: «Куфринг билан бир оз ҳузурланиб тур. Албатта, сен жаҳаннам эгаларидансан», деб айт. (Зумар: 8)

Аллоҳ таъоло ушбу оятда ширк келтиривчи кимсаларни ҳам мушрик ва ҳам кофир эканликларини хабарини бериб, бизга ҳам ширк ва куфр содир этадиган кимсаларни куфр ва ширкда эканликларини айтишга буюрди. Бу Аллоҳнинг ҳукмидир!

قال تعالى (وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلَا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْرًا أَنْ يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ ۗ وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا مُبِينًا)

«Ҳеч бир мўмин эркак ва ҳеч бир мўмина аёл учун Аллоҳ ва Унинг Расули бир ишга ҳукм қилганида, ўз ишларини ўзларича ихтиёр қилишлари йўқ. Ким Аллоҳга ва Унинг Расулига осий бўлса, бас, батаҳқиқ, очиқ адашиш билан адашибди». (Аҳзоб: 36)

Мўминлар Аллоҳ ва Унинг росулининг чиқарган ҳукмига фақатгина эшитдик ва итоат этдик деб бажаради холос.

قال تعالى (إِنَّمَا كَانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِينَ إِذَا دُعُوا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ أَنْ يَقُولُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا ۚ وَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ)

«Албатта, Аллоҳ ва Унинг пайғамбарига ўрталарида ҳукм чиқариш учун чақирилган вақтларида, мўминларнинг сўзлари: «эшитдик ва бўйинсундик», дейишларидир. Ана ўшаларгина нажот топгувчилардир». (Нур: 51)

Мушрикларни такфир қилмаган киши, Аллоҳнинг шариатдаги ҳукмига мухолифдир.

*****************************

Мушрикларни кофир санашлик фитрат билан билинадиган масъала бўлиб, бу нарсани билиш учун ваҳий олиб келувчига эҳтиёж йўқ

Мушрикларни кофир санашлик фитрат билан билинадиган масъала бўлиб, бу нарсани билиш учун ваҳий олиб келувчига эҳтиёж йўқ. Аксинча, кишининг ақли ва фитрати Аллоҳга ширк қилган киши кофир эканлигига етарлидир. Аҳли фатра даврида яшаган Пайғамбарлар, уларнинг эргашувчилари, ҳанифлар ўз қавмларининг ҳолатини билишарди, зеро улар билан бирга яшашган эди. Пайғамбарлар ўз қавмларини ҳолатини билиб, улардан четланган эдилар. Бизга уларда гўзал ўрнак бордир. Чунки, мушриклардан четланишлик шаҳодат калимасининг биринчи қисмидир.

قال تعالى (وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ لِأَبِيهِ وَقَوْمِهِ إِنَّنِي بَرَاءٌ مِمَّا تَعْبُدُونَ إِلَّا الَّذِي فَطَرَنِي فَإِنَّهُ سَيَهْدِين)

Эсла, Иброҳим отасига ва қавмига деган эди: «Мен, албатта, сизлар ибодат қилаётган нарсадан безорман. Магар мени яратган зотдангина безор бўлмасман. Албатта, У зот мени ҳидоят қилур». (Зухруф: 26-27)

Ғор соҳиблари оддий авом инсонлар эдилар, уларда на бир пайғамбар ва на бир китоб бор эди.

قال تعالى ( إِنَّهُمْ فِتْيَةٌ آمَنُوا بِرَبِّهِمْ وَزِدْنَاهُمْ هُدًى ) الكهف

«Албатта, улар Роббиларига иймон келтирган йигитлардир. Ва Биз уларга янада зиёда ҳидоят бердик» (Каҳф: 12)

Улар Аллоҳдан бошқага ибодатни ботил деб санадилар ва уни тарк этдилар ва Аллоҳни ёлғиз маъбуд деб эътиқод қилдилар.

قال تعالى (إِذْ قَامُوا فَقَالُوا رَبُّنَا رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ لَن نَّدْعُوَ مِن دُونِهِ إِلَٰهًا ۖ لَّقَدْ قُلْنَا إِذًا شَطَطًا ) الكهف

«Қачонки турдилар ва: Бизнинг Роббимиз осмонлару ернинг Роббидир. Ундан ўзгани ҳаргиз илоҳ дея дуо қилмаймиз. Агар шундай қилсак, ноҳақ сўзни айтган бўламиз» – дедилар. (Каҳф: 14)

Сўнгра улар, Аллоҳга шерик келтирган мушрик қавмларини, динларини ва ширкларини инкор қилдилар.

قال تعالى (هَؤُلَاء قَوْمُنَا اتَّخَذُوا مِن دُونِهِ آلِهَةً لَّوْلَا يَأْتُونَ عَلَيْهِم بِسُلْطَانٍ بَيِّنٍ فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبا)ً

«Анави қавмимиз Ундан ўзга илоҳлар тутдилар. Уларга равшан ҳужжатлар келтира олармиканлар?! Аллоҳга ёлғон уйдиргандан ҳам золимроқ ким бор». (Каҳф: 15)

Сўнгра уларни ҳажр қилдилар (ёлғиз қолдирдилар) ва мушрик қавмларидан улардан узоқлашдилар.

قال تعالى (وَإِذِ اعْتَزَلْتُمُوهُمْ وَمَا يَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ فَأْوُوا إِلَى الْكَهْفِ يَنشُرْ لَكُمْ رَبُّكُم مِّن رَّحْمَتِهِ وَيُهَيِّئْ لَكُم مِّنْ أَمْرِكُم مِّرْفَقًا) الكهف

«Модомики улардан ва улар Аллоҳдан бошқа ибодат қилаётган нарсадан узоқлашмоқчи бўлсангиз, ғордан паноҳ жой олингиз. Роббингиз сизга Ўз раҳматини таратур ва сизга ишингизда осонлик яратур». дедилар. (Каҳф: 16)

Бағовий тафсирида келади: Сўнгра баъзилари баъзиларига дедилар: «Модомики улардан узоқлашмоқчи бўлсангиз» яъни қавмларидан дегани. ( وما يعبدون إلا الله ) Ибн Масъуд وما يعبدون من دون الله машҳур бўлган қироатнинг маъноси эса улар Аллоҳга (ҳам) ибодат қилар эдилар (ва Унга ширк ҳам қилардилар). Айтадиларки: «Модомики улардан ва барча Аллоҳдан бошқа ибодат қилаётган нарсадан узоқлашмоқчи бўлсангиз» яъни бу дегани улар Аллоҳ билан бирга санамларга ҳам сиғинардилар, «ғордан жой олингиз. Роббингиз сизга Ўз раҳматини таратур ва сизга ишингизда осонлик яратур», дедилар. (Тафсир Бағовий)

Улар мушрик қавмларини кофир санадилар.

إِنَّهُمْ إِن يَظْهَرُوا عَلَيْكُمْ يَرْجُمُوكُمْ أَوْ يُعِيدُوكُمْ فِي مِلَّتِهِمْ وَلَن تُفْلِحُوا إِذًا أَبَدًا) الكهف)

«Чунки агар улар сизни қўлга олсалар, тошбўрон қиладилар ёки ўз миллатларига (куфрга) қайтарадилар. Ундай бўлса, зинҳор ва абадий нажот топмассиз, дейишди». (Каҳф: 20)

Бағовий тафсирида келади: «Чунки, агар улар сизни қўлга олсалар» яъни (беркинган) жойингизни билиб қолсалар. «Тошбўрон қиладилар» – Ибн Жарийж айтади: «Ҳақорат қиладилар, азият берадилар» яна айтилади: «ўлдирадилар» ва яна дейилади: «тошбўрон қилиб ўлдирадилар ва у энг жирканч қатлдир» ва яна айтилади: «урадилар» «Ёки ўз миллатларига қайтарурлар» – яъни куфрга қайтарурлар. «Ундай бўлса, зинҳор ва абадий нажот топмассиз» – яъни агарда қайтсангизлар. (Тафсир Бағовий)

Тафсирут Тобарийда келади: «Агар улар сизни қўлга олсалар, тошбўрон қиладилар» сўзларнинг таъвилида шундай дейди: «Бу ерда улар император Дакиянус ва унинг атболарини назарда тутяптилар ва айтадилар: «Агарда император Дакиянус ва унинг атболари маконингизни билиб қолиб, сизларни қўлга олсалар, ножўя сўзлар билан «тошбўрон қиладилар». Ҳудди Ибн Жарийж айтганидек: «Чунки агар улар сизни қўлга олсалар «тошбўрон қиладилар» яъни сўзлар билан ҳақорат қиладилар, азият етказадилар. «Ёки ўз миллатларига қайтарадилар» яъни сизларни ўз динларига қайтарадилар ва санамларга ибодат қиладиган кофир бўласизлар. «Ундай бўлса, зинҳор ва абадий нажот топмассиз» яъни нажотдан мурод, жаннатларда абадий қолмоқ, шундай экан агарда уларнинг миллатига-динига ҳаётингиз мобайнида қайтсангизлар «зинҳор ва абадий нажот топмассиз». (Тафсир Ат Тобарий)

Бағовий тафсирида келади: «Анави қавмимиз» яъни шаҳар аҳолиси, «Ундан ўзга илоҳлар тутдилар» яъни Аллоҳдан бошқа илоҳлар яъни ибодат қилинаётган санамлар, «Уларга равшан ҳужжатлар келтира олармиканлар?!» яъни қилаётган ибодатларига очиқ ойдин далиллар, «Аллоҳга ёлғон уйдиргандан ҳам золимроқ ким бор» яъни Аллоҳнинг шериги ва фарзанди бор деб иддао қилишдан кўра золимроқ ким бор. (Тафсир Бағовий)

Улар, ўзларининг қавмларини Аллоҳдан ўзга илоҳлар тутувчи мушрик эканлигини билган эдилар. Уларни мушрик санаганлари учун ҳам, улардан четланган эдилар.

Ибн Ҳишом сийрат китобида тўрт эркаклар ҳақида ҳабар беради — Варақа ибн Навфал, Убайдуллоҳ ибн Жаҳш, Усмон ибн Ҳувайрис ва Зайд ибн Амр. Улар нубувватдан илгари бирга эдилар. Улар бир бирларига шундай дедилар:

«تَعَلَّمُوا وَاَللَّهِ مَا قَوْمُكُمْ عَلَى شَيْءٍ! لَقَدْ أَخْطَئُوا دِينَ أَبِيهِمْ إبْرَاهِيمَ! مَا حَجَرٌ نُطِيفُ بِهِ، لَا يَسْمَعُ وَلَا يُبْصِرُ، وَلَا يَضُرُّ وَلَا يَنْفَعُ، يَا قَوْمِ الْتَمِسُوا لِأَنْفُسِكُمْ دِينًا، فَإِنَّكُمْ وَاَللَّهِ مَا أَنْتُمْ عَلَى شَيْءٍ»

Сизлар биласизларки, Аллоҳга қасам қавмингиз ҳеч нарсада эмасдир! Улар ўзларининг оталари Иброҳимнинг динидан аниқ адашдилар! Тозаланишга тош йўқ (бутлар назар тутилмоқда) улар эшитмайдилар, кўрмайдилар, фойда ҳам ва зарар ҳам келтирмайдилар. Эй қавм! Ўзингизга дин изланг! Аллоҳга қасамки, албатта сизлар ҳеч нарсада эмассизлар! (Сияр Ибн Хишам, 1/223)

Бу каби сўзни Муҳаммад ибн Абдулваҳҳобнинг даъватларини эшитган одамлар айтишган эди:

[إن كان ما يقوله هذا الإنسان حقًّا فالناس ليسوا على شيء]

Албатта, агар бу инсон айтаётган сўзлар ҳақ бўлса, у ҳолда одамлар (ҳозир) ҳеч нарсада эмаслар! (Тарихун Нажд, 1/10)

Шунингдек, Абдуллоҳ Қис ибн Саидул Ийадий арабларнинг холатини росул келишидан аввал билар эди. У қавмини Иброҳим алайҳиссаломнинг динида бўлмаган кофир эканликларини билар эди ва шу учун ҳам уларни ягона Аллоҳга ибодат қилишга ва ўлимдан кейин қайта тирилишга иймон келтиришликка даъват қиларди. Уккоз бозорида қилган хутбасида қавмига шундай деди:

اجْتَمِعُوا فَاسْمَعُوا، وَإِذَا سَمِعْتُمْ فَعُوا، وَإِذَا وَعَيْتُمْ فَانْتَفِعُوا، وَقُولُوا وَإِذَا قُلْتُمْ فَاصْدُقُوا، مَنْ عَاشَ مَاتَ، وَمَنْ مَاتَ فَاتَ، وَكُلُّ مَا هُوَ آتٍ آتٍ…أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ لِلَّهِ دِينًا هُوَ أَحَبُّ إِلَيْهِ مِنْ دِينِكُمْ

Йиғилинглар ва эшитинглар! Қачонки эшитсангиз, эслаб қолинглар! Қачонки эслаб қолсангизлар, бундан фойдани олинглар ва қачонки гапирсангизлар рост гапиринглар. Ким яшаса, у ўлади. Ким ўлган бўлса, у имкониятни қўлдан бой берибди. Бўлиши-келиши керак бўлган барча нарса яқиндир…. Эй одамлар! Албатта, Аллоҳнинг дини бордир ва Аллоҳ бу динни сизларнинг динингиздан кўпроқ яхши кўради.

Кейин деди:

مالى أَرَى النَّاسَ يَذْهَبُونَ فَلَا يَرْجِعُونَ، أَرَضُوا بِالْمُقَامِ فَأَقَامُوا؟ أَمْ تُرِكُوا فَنَامُوا…

فَقُلْتُ لَهُ: أَفَلَا تَلْحَقُ بِقَوْمِكَ فَتَكُونَ مَعَهُمْ فِي خَيْرِهِمْ وَتُبَايِنَهُمْ عَلَى شَرِّهِمْ؟ فَقَالَ لِي:ثكلتك أمك!أَو مَا عَلِمْتَ أَنَّ وَلَدَ إِسْمَاعِيلَ تَرَكُوا دِينَ أَبِيهِمْ وَاتَّبَعُوا الْأَضْدَادَ وَعَظَّمُوا الْأَنْدَادَ؟!»

Нега мен одамлар кетиб, қайтмиётганларини кўрмоқдаман? Наҳотки, улар у ердаги ўз мақомларига рози бўлиб, у ерда қолишга қарор қилган бўлсалар? Ёки тарк этиб, ҳалок бўлишдими? Мен унга айтдим: Нимага сен ўз қавмингга бормайсан, ахир улар билан яхшиликларида бирга бўласан ва уларнинг ёмонликларидан четланасан? У айтди: Онанг сени йўқотиб қўйсин! Исмоилнинг болалари душманларига эргашиб бутларни буюклаб ўз оталарининг динини тарк этганларини наҳотки сен билмасанг?! (Сийратун Набий ли Ибн Касир)

Шунингдек Зайд ибн Амр ибн Нуфайл ҳам Қурайшликларнинг холатини билганидан кейин уларни такфир қилган эди.

عن أسماء بنت أبي بكر رضي الله عنهما قالت رأيت زيد بن عمرو بن نفيل قائما مسندا ظهره إلى الكعبة يقول يا معاشر قريش والله ما منكم على دين إبراهيم غيري

Асмо бинт Абу Бакр розияллоҳу анҳо айтади: Мен Зайд ибн Амр ибн Нуфайлни орқаси билан Каъбага суянган ҳолда: «Эй Қурайш аҳли, Аллоҳга қасамки мендан бошқа сизлардан бирортангиз Иброҳим (алайҳиссалом) динида эмасдир», деганини кўрдим. (Фатҳул Борий, шарх Саҳиҳул Бухорий, 3616)

У даврда эса на бир китоб ва на бир пайғамбар бор эди. Муҳаммад алайҳиссаломга ваҳий ҳали тушмаган эди. Шунга қарамай, Зайд ибн Амр ибн Нуфайл Макка аҳлини баъзилар айтгандек Шомга сафар қилиб насроний ва яҳудийдан динни ўрганиб кейин Маккага келиб эмас, балки сафарга кетишдан олдин ўз фитрати билан такфир қилган эди, сабаби Зайд ибн Амр ибн Нуфайл Маккага қайтолмаганди, уни йўлда йўлтўсарлик ва талончилик билан машҳур бўлган Лаҳмий қабиласи ўлдиради. Шунингдек, Ибн Ҳишом сийратида келганидай Зайд ибн Амр, сафарга чиқишидан аввал Варақа ибн Навфал, Убайдуллоҳ ибн Жаҳш, Усмон ибн Ҳувайрислар билан бир бирларига ўз қавмларини Иброҳим динида эмас эканини айтган эдилар.

Шунингдек, Амр ибн Абаса Ас Силмий араблар ҳақида айтади:

« كُنْتُ وَأَنَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ أَظُنُّأَنَّ النَّاسَ عَلَى ضَلالَةٍ، وَأَنَّهُمْ لَيْسُوا عَلَى شَيْءٍ وَهُمْ يَعْبُدُونَ الأَوْثَانَ »

Мен жоҳилийят пайтимда, одамлар буд санамларга ибодат қилганларида уларни залолатда ва ҳеч нарсада эмаслар деб хисоблар эдим. (Имом Буҳорий ва Муслим ривояти)

Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам хам нубувватдан илгари ўз қавмларидаги куфрда эканликларини фитратлари билан билиб, уларни такфир қилганлар.

Жалолиддин ас-Суютий Шуро сурасининг 52 оятини: «Сиз Китоб нималигини ҳам, иймон нималигини ҳам идрок қилмас эдингиз», тафсирида айтади:

وَأخرج أَبُو نعيم فِي الدَّلَائِل وَابْن عَسَاكِر عَن عَليّ رَضِي الله عَنهُ قَالَ: قيل للنَّبِي صلى الله عَلَيْهِ وَسلم: هَل عبدت وثناً قطّ قَالَ: لَا قَالُوا: فَهَل شربت خمرًا قطّ قَالَ: لَا وَمَا زلت أعرف الَّذِي هم عَلَيْهِ كفر .

Абу Нуайм Ад-Далаил ва Ибн Аъсокирдан ривоят қилинади, Алий розиаллоҳу анҳу айтади: Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламдан сўрадик: Сиз бирон марта санамларга ибодат қилганмисиз? Йўқ, дедилар Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам. Я Росулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) сиз бирон марта хамр шарбатини истеъмол қилганмисиз? Йўқ, мен аввалдан уларни (Макка мушрикларини) куфрда эканлигини билар эдим, дедилар Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам. (Ад-Дуррул-Мансур Фит Тафсийр Бил Масур, 7/364)

Ушбу ҳадис иснод жиҳатдан заиф бўлсада, маъно жиҳатдан тўғридир. Чунки, ким агарда Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам мушрик қавмларини мусулмон деб эътиқод қилганлар деса, буюк куфрга қўл урган бўлади, сабаби пайғамбар алайҳиссаломга туҳмат қилиб, у зотни мушрикларнинг ҳимоячиси, оқловчиси деб, иймон билан куфрни ажрата олмайдиган киши деган бўлади. Ёки мусулмон ҳам эмас ва мушрик ҳам эмас деб эътиқод қилганлар деса, яна куфрга қўл урган бўлади, чунки Аллоҳ таъоло фақатгина мусулмон ва кофир бор дейди, учинчи қандайдир тоифа йўқ. «Аллоҳ сизларни яратган зотдир. Бас, баъзиларингиз кофир ва баъзиларингиз мўминдирдир». (Тағобун: 2) Ёки ким агар кофир билан мусулмонни ўртасидаги бир манзилда деб эътиқод қилганлар деса, яна буюк куфрга қўл урган бўлади, сабаби бу мўътазила фирқасининг эътиқоди бўлиб, пайғамбар алайҳиссаломни мўътазила эътиқодида деган бўлади. Шу сабабли ҳам юқоридаги ҳадис матн жиҳатдан саҳиҳдир.

Ушбу ҳаниф бўлган кишилар ўз қавмларини холатини билган эдилар, чунки улар орасида яшашган эди. Қавмларининг ҳолатларини кўришгандан сўнг, ҳанифлар ўз қавмларини исломда эмас эканликларини тушинган эди.

Имом Муҳаммад ибн Абдулваҳҳоб бир бадавий ўзини ва ўзини илм аҳлига нисбат берганларни такфир қилганида ундан рози бўлган эди. Шайх айтади:

[وما أحسن ما قال واحد من البوادي لما قدم علينا وسمع شيئا من اﻹسلام، قال:أشهد أننا كفار(أي هو وجميع البوادي) وأشهد أن المطوع الذي يسمينا أهل إسلام أنه كافر]

Бизнинг хузуримизга келган бир бадавийнинг сўзлари нақадар гўзал эди ва биздан исломдан нимадир эшитиб айтган эдики: Гувоҳлик бераманки, биз кофирмиз (барча бадавийлар) ва гувоҳлик бераманки, ким бизни мусулмон деб номлаган бўлса, у ҳам кофирдир. (Рисола шарҳус Ситта Мавади Минас Сира)

Мушрикларни такфир қилмаган кишининг фитрати бузилгандир.

*******************************

Мушрикларни такфир қилмаган (кофир санамаган) ёки уларнинг куфрда эканликларига шак-шубҳа қилган кишининг кофир эканлигининг сабаблари:

1) Аллоҳни қалбида улуғламагандир!

2) Шаҳодат калимасининг биринчи рукни, нафий-инкор рукнини бажармаган ва тоғутга кофир бўлмагандир!

3) Шаҳодат калимасининг иккинчи рукни бўлмиш, исбот рукнини бажармагандир, чунки исбот рукни фақатгина нафий-инкор рукнини бажаргандан сўнггина бажарилади!

4) Иброҳим алайҳиссалом миллатига мухолиф бўлган тентакдир!

5) Аллоҳнинг Китоби ва росулини ёлғончига чиқаргандир!

6) Очиқ ойдин бўлган матнларни рад қилган, шаръий аҳкомларга мухолиф бўлгандир!

7) Росуллар ва Набийлар устида иттифоқ бўлган ишга, яъни мушрикларни кофир санашликка мухолиф бўлган кишидир!

8) Бундай одамда шак-шубҳага зид бўлган яқийний комил ишонч шарти мавжуд эмасдир!

9) Бундай одамда рад қилишга зид бўлган қабул қилиш шарти мавжуд эмасдир!

10) Бундай одамда жаҳолатга зид бўлган илм шарти мавжуд эмасдир! Аллоҳу аълам.

Поделиться ссылкой: