Куфру бит тоғутни қандай қиламиз?

Аллоҳ азза ва жалла баён қилган тоғутга кофир бўлишнинг сифати.

بسم الله الرحمن الرحيم

أن تعتقد بطلان_عبادة_غير_الله: ودليلُ ذلك  قوله تعالى (وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ مِن رَّسُولٍ إِلاَّ نُوحِي إِلَيْهِ أَنَّهُ لا إِلَهَ إِلاَّ أَنَا فَاعْبُدُونِ) الانبياء

1) Аллоҳдан бошқасига ибодатни ботил деб эътиқод қилишлик. Бунга Аллоҳ таъолонинг ушбу сўзи далилдир: «Сендан илгари юборган ҳар бир Пайғамбарга: «Албатта, Мендан ўзга ибодатга ҳақли илоҳ йўқ. Бас, Менга ибодат қилинг», деб ваҳий қилганмиз.

وتتركها: ودليلُ ذلك قوله تعالى (والَّذِينَ اجْتَنَبُوا الطَّاغُوتَ أَن يَعْبُدُوهَا وَأَنَابُوا إِلَى اللَّهِ  لَهُمُ الْبُشْرَى فَبَشِّرْ عِبَاد) الزمر

2) Тоғутларни тарк қилишлик. Бунга Аллоҳ таъолонинг ушбу сўзи далилдир: Тоғутдан, унга ибодат қилишдан четда бўлганларга ва Аллоҳга қайтганларга хушхабар бор. Бас, бир бандаларимга хушхабар бер. (Зумар: 17)

وتبغضها: ودليلُ ذلك قوله تعالى(وَكَرَّهَ إِلَيْكُمُ الْكُفْرَ وَالْفُسُوقَ وَالْعِصْيَانَ) الحجرات

Тоғутларга нафрат қилишлик. Бунга Аллоҳ таъолонинг ушбу сўзи далилдир: «Ва сизларга куфрни, фисқни ва исённи ёмон кўрсатди». (Ҳужурот: 7)

وتكفر_أهلها: ودليلُ ذلك قوله تعالى(قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ   لَا أَعْبُدُ مَا تَعْبُدُونَ   وَلَا أَنتُمْ  عَابِدُونَ مَا أَعْبُدُ  وَلَا أَنَا عَابِدٌ مَّا عَبَدتُّمْ   وَلَا أَنتُمْ عَابِدُونَ مَا أَعْبُدُ   لَكُمْ دِينُكُمْ وَلِيَ دِينِ) الكافرون

Тоғутларни ва уларни аҳлини такфир қилишлик. Бунга Аллоҳ таъолонинг ушбу сўзи далилдир:

«Айт: Эй кофирлар! Мен сизлар ибодат қилган нарсаларга ибодат қилмасман. Ва сизлар ҳам мен ибодат қиладиганга ибодат қилувчимассиз. Ва мен сизлар ибодат қилган нарсага ибодат қилувчимасман. Ва сизлар ҳам мен ибодат қилганга ибодат қилувчимассизлар. Сизларга ўз динингиз, менга ўз диним». (Кафирун сураси)

وتعاديهم: ودليلُ ذلك قوله تعالى  (وبدا بيننا وبينكم العداوة والبغضاء أبدا حتى تؤمنوا بالله وحده) الممتحنة

Тоғутларга адоват қилишлик. Бунга Аллоҳ таъолонинг ушбу сўзи далилдир: «Сизлар билан бизнинг ўртамизда абадий адоват ва кучли нафрат пайдо бўлди, токи ёлғиз Аллоҳга иймон келтиргунларингизча». (Мумтаҳана: 4)

هذه: ملة إبراهيم التي سفِه نفسه من رغب عنها؛ وهذه: هي الأسوة التي أخبر الله بها في قوله: (  قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ  وَالَّذِينَ مَعَهُ إِذْ قَالُوا لِقَوْمِهِمْ إِنَّا بُرَآءُ مِنْكُمْ وَمِمَّا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ كَفَرْنَا بِكُمْ وَبَدَا بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةُ وَالْبَغْضَاءُ أَبَدًا حَتَّى تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَحْدَهُ ) الممتحنة

Бу, ким ундан воз кечса, ўзини тентак деб билган, миллату Иброҳимдир. Бу, Аллоҳ таъоло бизларга хабарини берган гўзал ўрнакдир: «Ҳақиқатда сизлар учун Иброҳим ва у билан бирга бўлган биродарларида  гўзал ўрнак бордир. Эслангиз, улар ўз қавмларига: «Дарҳақиқат, бизлар сизлардан ва сизлар Аллоҳни қўйиб ибодат қилаётган бутларингиздан (тоғутлардан) бариймиз. Бизлар сизларга куфр келтирдик. (Яъни кофир санадик). Сизлар билан бизнинг ўртамизда абадий адоват ва кучли нафрат пайдо бўлди, токи сизлар ёлғиз Аллоҳга иймон келтиргунларингизга қадар». (Мумтаҳана: 4)

 من صُوَر الكفر بالطاغوت عند أهل التوحيد

أهل  الكهف رحمهم الله

Аҳли тавҳидларнинг тоғутга кофир бўлиш сурати. Аллоҳ ғор эгаларини раҳмат қилсин, қуйдаги Каҳф сурасининг оятларида қай йўсинда йўл тутганларини Аллоҳ бизларга ибрат қилиб кўрсатяпти.

  قال تعالى ( إِنَّهُمْ فِتْيَةٌ آمَنُوا بِرَبِّهِمْ وَزِدْنَاهُمْ هُدًى ) الكهف

Албатта, улар Роббиларига иймон келтирган йигитлардир. Ва Биз уларга янада зиёда ҳидоят бердик. (Каҳф:12)

[[ اعتقدوا أن الله وحده هو المعبود و ابطلوا عبادة غيره و تركوها ]] ( إِذْ قَامُوا فَقَالُوا رَبُّنَا رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ لَن نَّدْعُوَ مِن دُونِهِ إِلَٰهًا ۖ لَّقَدْ قُلْنَا إِذًا شَطَطًا ) الكهف

Аллоҳдан бошқага ибодатни ботил деб санадилар ва уни тарк этдилар ва Аллоҳни ёлғиз маъбуд деб эътиқод қилдилар.

«Қачонки турдилар ва: Бизнинг Роббимиз осмонлару ернинг Роббидир. Ундан ўзгани ҳаргиз илоҳ дея дуо қилмаймиз. Агар шундай қилсак, ноҳақ сўзни айтган бўламиз» — дедилар. (Каҳф: 14)

[[ ثم أنكروا على قومهم دينهم  و شركهم ]]

( هَٰؤُلَاءِ قَوْمُنَا اتَّخَذُوا مِن دُونِهِ آلِهَةً ۖ لَّوْلَا يَأْتُونَ عَلَيْهِم بِسُلْطَانٍ بَيِّنٍ ۖ فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَىٰ عَلَى اللَّهِ كَذِبًا ) أي أظهروا المخالفة

Сўнгра уларни қавмларини, динларини ва ширкларини инкор қилдилар. «Ана у қавмимиз Ундан ўзга илоҳлар тутдилар. Уларга равшан ҳужжатлар келтира олармиканлар?! Аллоҳга ёлғон уйдиргандан ҳам золимроқ ким бор». Яъни зиддиятларни ошкор қилдилар.

[[ ثم هجروهم و اعتزلوهم و التبرءوا منهم ]]

(وَإِذِ اعْتَزَلْتُمُوهُمْ وَمَا يَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ فَأْوُوا إِلَى الْكَهْفِ يَنشُرْ لَكُمْ رَبُّكُم مِّن رَّحْمَتِهِ وَيُهَيِّئْ لَكُم  مِّنْ أَمْرِكُم مِّرْفَقًا ) الكهف

Сўнгра уларни ҳажр қилдилар (ёлғиз қолдирдилар) ва улардан узоқлашдилар. «Модомики улардан ва улар Аллоҳдан бошқа ибодат қилаётган нарсадан узоқлашмоқчи бўлсангиз, ғордан паноҳ жой олингиз. Роббингиз сизга Ўз раҳматини таратур ва сизга ишингизда осонлик яратур». дедилар.

[[ و تخفوا عنهم ]]

( فَابْعَثُوا أَحَدَكُم بِوَرِقِكُمْ هَٰذِهِ  إِلَى الْمَدِينَةِ فَلْيَنظُرْ أَيُّهَا أَزْكَىٰ طَعَامًا فَلْيَأْتِكُم بِرِزْقٍ مِّنْهُ وَلْيَتَلَطَّفْ وَلَا يُشْعِرَنَّ بِكُمْ أَحَدًا )  الكهف

Ва улардан яшириндилар. «Шаҳарга бирингизни ушбу пулингиз ила юборинг, назар солиб, яхши таомни танлаб, ундан ризқ келтирсин ва диққатли бўлсин, сизни бировга сездириб қўймасин». (Каҳф: 19)

[[ و كفروا قومهم ]]

( إِنَّهُمْ إِن يَظْهَرُوا عَلَيْكُمْ يَرْجُمُوكُمْ أَوْ يُعِيدُوكُمْ فِي مِلَّتِهِمْ وَلَن تُفْلِحُوا  إِذًا أَبَدًا) الكهف

Ва қавмларини кофир санадилар. «Чунки агар улар сизни қўлга олсалар, тошбўрон қиладилар ёки ўз миллатларига (кофирликка) қайтарурлар (яъни қавмини кофир деб билдилар). Ундай бўлса, зинҳор ва абадий нажот топмассиз, дейишди». (Каҳф: 20)

بُشرى_لمن_كفر_بالطواغيت

Тоғутга кофир бўлган кишига хушхабар

[[ يكون مستمسكا  بأوثق عروة  لا تنقطع أبداً ]]

«Урватул вусқо» яъни мустаҳкам тутқичга тирмашиб олган бўлади

قال تعالى (فمن يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِن بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَىٰ لَا انفِصَامَ لَهَا ۗ  وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ ) البقرة

Аллоҳ таоло айтади: “Ким тоғутга куфр келтириб, Аллоҳга иймон келтирса, батаҳқиқ, узилмайдиган мустаҳкам тутқични ушлаган бўлур”. (Бақара; 256)

[[ بشّر سبحانه من  اجتنب عبادة الطاغوت ]]

Аллоҳ таоло тоғутга ибодат қилишдан четланганларга хуш хабар берган:

قال تعالى (وَالَّذِينَ اجْتَنَبُوا الطَّاغُوتَ أَن يَعْبُدُوهَا وَأَنَابُوا إِلَى اللَّهِ لَهُمُ الْبُشْرَىٰ ۚ فَبَشِّرْ عِبَادِ ) الزمر

Тоғутдан, унга ибодат қилишдан четда бўлганларга ва Аллоҳга қайтганларга хушхабар бор. Бас, бир бандаларимга хушхабар бер. (Зумар; 17)

[[ عِصمةٌ للمال و دم ]]

Қони ва молининг дахлсизлигини кифоялайди:

قال مسلم في صحيحه (حدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ ، وَابْنُ أَبِي عُمَرَ ، قَالَا : حَدَّثَنَا مَرْوَانُ يَعْنِيَانِ الْفَزَارِيَّ ، عَنْ أَبِي مَالِكٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَقُولُ :  مَنْ قَالَ : لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ ، وَكَفَرَ بِمَا يُعْبَدُ مِنْ دُونِ اللَّهِ ، حَرُمَ مَالُهُ ، وَدَمُهُ ، وَحِسَابُهُ عَلَى  اللَّهِ ) كتاب الايمان

Абу Молик Ашжаий у эса отасидан ривоят қилади: “Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Ким лаа илааҳа илла Аллоҳ деса ва Аллоҳдан бошқа ибодат қилинадиган нарсаларга (тоғут, соҳта илоҳлар) кофир бўлса, унинг моли ва жони ҳаромдир, ҳисоби эса Аллоҳга ҳаволадир) (Саҳиҳ Муслим, Иймон Китоби)

[[ مصير من يكفر بالطاغوت  الى الجنة بعد موته باذن الله ]]

Тоғутга кофир бўлган кишининг ўлгандан кейин жойи Аллоҳнинг изни билан жаннатдир.

قال ابن كثير  ( وَقَالَ الْبَاغَنْدِيُّ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْأَشَجِّ عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ:  دَخَلْتُ الْجَنَّةَ فَرَأَيْتُ لِزَيْدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ نُفَيْلٍ دَوْحَتَيْنِ ) البداية والنهاية ج 3 ص  327

Ибн Касир айтади: “Бағандий Абу Саиддан, у Абу Муовиядан, у Ҳишомдан, у отасидан, у Оиша розиаллоҳу анҳодан, айтади: “Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Мен жаннатга кирганимда Зайд ибн Амр ибн Нуфайлни кўрдим” – дедилар” (Ал Бидая ва Ан Ниҳая 3/327)

{ فيا قومنا اكفروا بالطواغيت و من يعبدهما و يتحاكم لها من دون الله و اَمنوا بالله وحده  ربا خالقا  مشرعا و الهاً معبودا و تحاكموا اليه وحده }

Эй қовмим, тоғутга ва унга ибодат қиладиган кишиларга, ва Аллоҳни қўйиб туриб, тоғутдан ҳукм сўраб маҳкамасига борадиган кишиларга кофир бўлинг, фақатгина ягона ва шериги йўқ бўлган Аллоҳга иймон келтиринг, Унинг Ўзинигина яратувчи, ҳукм қўювчи, фақат Унинг Ўзигина ибодатга лойиқ деб билинг!

[[ لهذا خُلقنا و لأجل هذا أُرسِل الرسل ]]

Шу учун биз яралдик ва шу учун росуллар юборилди

قال تعالى (وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَّسُولاً أَنِ اعْبُدُواْ اللهَ وَاجْتَنِبُواْ الطَّاغُوتَ ) النحل

Аллоҳ таоло айтади: “Батаҳқиқ, Биз ҳар бир умматга: «Аллоҳга ибодат қилинг ва тоғутдан четланинг», деб Пайғамбар юборганмиз” (Наҳл; 36)

قال تعالى (وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ مِن رَّسُولٍ إِلَّا نُوحِي إِلَيْهِ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدُونِ ) الانبياء

Ва яна айтади: “Сендан илгари юборган ҳар бир Пайғамбарга: «Албатта, Мендан ўзга ибодатга сазовор илоҳ йўқ. Бас, Менга ибодат қилинг», деб ваҳий қилганмиз.” (Анбиё; 25)

Шайх Муҳаммад ибн Абдулваҳҳоб айтади:

فأما صفة الكفر بالطاغوت: فأن تعتقد بطلان عبادة غير الله، وتتركها وتُبغضها وتكفر أهلها وتعاديهم.

«Тоғутга кофир бўлишнинг сифати: Аллоҳдан бошқасига ибодатни ботил дея эътиқод қилишинг, тоғутларни тарк қилишинг, уларга нафрат қилишинг, уларни ва аҳлини такфир қилишинг (кофир деб билишинг), уларга душманлик қилишингдир». «Ад-Дурору ссания», 1 /161.

Аллома иккинчи мужаддид, шайх Абдур-Раҳмон ибн Ҳасан ибн Муҳаммад ибн Абдулваҳҳоб роҳимаҳуллоҳ айтади:

قال العلامة المجدد الثاني الشيخ عبد الرحمن بن حسن بن محمد بن عبد الوهاب :

ثم أمر تعالى بالتأسي بخليله -عليه السلام- وإخوانه من المرسلين بالعمل بدينه الذي بعثهم به فقال: {قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ وَالَّذِينَ مَعَهُ} ٧ أي: من إخوانه المرسلين: {إِِذْ قَالُوا لِقَوْمِهِمْ إِنَّا بُرَآءُ مِنْكُمْ وَمِمَّا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ كَفَرْنَا بِكُمْ وَبَدَا بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةُ وَالْبَغْضَاءُ أَبَداً حَتَّى تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَحْدَهُ} ٨. فذكر أمورا خمسة لا يقوم التوحيد إلا بها علما وعملا، وعند القيام بهذه الخمسة مَيَّزَ الله الناسَ لَمَّا ابْتَلاهم بعَدِّوهم، كما قال تعالى: {الم أَحَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لا يُفْتَنُونَ? وَلَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِينَ صَدَقُوا وَلَيَعْلَمَنَّ الْكَاذِبِينَ} ١.»

{المورد العذب الزلال في نقض شبه أهل الضلال ص٤}

“Аллоҳ таъоло ўз Халили бўлган Иброҳийм алайҳиссаломдан ибрат (яъни намуна) олишга буюрди ва кейин юборилган Иброҳимнинг биродарлари (пайғамбарлар) амалидан ва динидан намуна олишга буюриб деди: “Сизлар учун Иброҳим ва у билан бирга бўлган биродарларида (уларнинг кофирларга қилган муносабатларида) гўзал намуна бордир. Эслангиз, улар ўз қавмларига: Дарҳақиқат, бизлар сизлардан ва сизлар Аллоҳни қўйиб ибодат қилаётган бутларингиздан безормиз. Бизлар сизларга куфр келтирдик. Токи сизлар ёлғиз Аллоҳга иймон келтиргунларингизча сизлар билан бизнинг ўртамизда абадий адоват ва кучли нафрат пайдо бўлди, дедилар”. (Мумтаҳана: 4)  Аллоҳ таъоло ушбу оятда 5 нарсани зикр қилиб, буларни билиб амал қилмагунча тавҳид қоим бўлмаслигини айтди.

1 – чи ва 2 – чи: Мушриклар ва улар ибодат қилаётган тоғутлардан безор бўлмоқ.

3 – чи: Мушрикларни такфир қилмоқ.

4 – чи: Кофир мушрикларга душманлик қилмоқ.

5 – чи: Кофир мушрикларга нафрат қилмоқ.

Аллоҳ таъоло ана шу 5 нарса билан, одамларни уларни душмани орқалик имтиҳон қилиб (муваҳҳидларни мушриклардан) ажратди. Аллоҳ таъоло айтди: Алиф. Лам. Мим. Одамлар: “Иймон келтирдик”, дейишлари билангина, имтиҳон қилинмаган ҳолларида, қўйиб қўйилишларини ўйлайдиларми?! Ҳолбуки Биз аввалги (иймон келтирган барча) кишиларни имтиҳон қилган едик!!! Бас (шу имтиҳон воситасида) албатта Аллоҳ ( “Иймон келтирдик” деб) рост сўзлаган кишиларни ҳам, ёлғончи кимсаларни ҳам аниқ билади”. (Анкабут: 1-2-3)

Манбаъ: {المورد العذب الزلال في نقض شبه أهل الضلال ص٤}

Аллоҳ таъоло юқоридаги тоғутга кофир бўлишни 5та шартини келтириб, ана шу барча пайғамбарлардаги бўлган хислатлигини айтяпти, «Сизлар учун Иброҳим ва у билан бирга бўлган биродарларида (уларнинг кофирларга қилган муносабатларида) гўзал намуна бордир», яъни бутун пайғамбарларда. Пайғамбарлар эса одамлар орасида жаҳолат, ширк ёйилган пайт, мушрикларни тавҳидга даъват қилишга келганлар, демак пайғамбарларнинг ҳаммаси юқоридаги Иброҳим (а.с)га эргашган ҳолда даъват қилганлар, ҳамма пайғамбар умматининг куфру бит тоғут шартлари ҳам бир хил кўринишда бўлган.

Шайх Абдур-Роҳман Ибн Ҳасан бу оят ҳақида шундай дейди: «Бу оят шайхимиз (Муҳаммад Ибн Абдулваҳҳоб раҳимуллоҳ) зикр қилганларидек барчасини ўз ичига олади, булар: Инсонларни тавҳидга ва ширкни тарк этишга ва тавҳид аҳли билан дўстлашишга ва шунингдек тавҳидни тарк этганларни такфир қилишга даъват этиш. Чунки ким Аллоҳга шерик келтирса, автоматик тарзда тавҳидни тарк этади, чунки бу нарсалар бир-бирига зид ҳамда қарама-қаршидир. Ширк пайдо бўлган жойда тавҳид йўқолади. Аллоҳ таоло мушриклар ҳақида шундай дейди: «Аллоҳнинг йўлидан оздириш учун У зотга «тенг»ларни (ўйлаб) топур. (Эй Муҳаммад), айтинг: «Сен ўз куфринг билан озгина фойдаланиб қол! Шак-шубҳасиз сен дўзах эгаларидандирсан» (39/8). Ва унинг Аллоҳга нисбатан кофирлиги, Унга ибодат қилишида бутларни шерик олганидир ва бундай оятлар қуръонда кўп. Инсон ширкка қарши чиқиб ва ундан воз кечмагунча ҳамда уни содир этганларни такфир қилмагунча муваҳҳид бўлмайди. «Ад-Дурор ас-сания», 2/204

Абдуллоҳ Ибн Абдур-Роҳман Абу Батийн айтади: «Қуръон, суннат ва олимлар ижмоси шуни кўрсатадики, бундай куфр тури яъни Аллоҳга шерик келтириш, катта куфр ҳисобланади. Кимки буни билиб ёки билмай содир этса, ким бўлишидан қатъий назар кофирдир. Шунинг учун бу феълни қилган кишига: »Бу феъли туфайли кофир бўлганини« айтишга ҳеч қандай монелик йўқ (яъни ширки туфайли). Ва барча мусулмонларнинг ижмоси билан куфрнинг энг ёмон тури (шакли) бу ширкдир. Ва бу сифат эгаларини такфир қилиш учун ҳеч қандай монелик (тўсиқ) йўқ. Ва ҳудди шундай ким зино билан шуғулланса, зинокор деб номланади, рибо билан шуғулланса судхўр деб номланади». «Ад-Дурор ас-сания», 10/416/417.

Яъни фисқ қиладиган киши фосиқ деб номланади. Бидъат қиладиган киши бидъатчи деб номланади. Ширк/куфр қилган киши эса мушрик/кофир деб номланади. Ва бу ҳолларнинг барчасида, бу исмлар билан номлашда жаҳолат ҳисобга олинмайди. Жаҳолат фақатгина жазони қўллашда ҳисобга олинади.

Шунингдек шайх айтдиларки: «Кимки Аллоҳга ибодат қилувчилардан бўлмаса ва унинг мукаммал сифатларини тасдиқламаса ҳамда унинг буюклигини поклаб ёд этмаса, росуллар олиб келганига иймон келтирмаса, росуллар олиб келганига зид келувчи барча ширк ва тоғутларни тарк этмаса, демак уларга залолатда бўлиш белгилангандир, улар Аллоҳга иймон келтирганлар сафида эмас. Бундайларни такфир қилиш лозим (яъни шарт), шунингдек бу асосларни тарк этганларни такфир қилиш керак (яъни бундайларни такфир қилмайдиганларни) ва буларни мусулмонлар каби гапириш (яъни мусулмон санаш) мумкин эмас (чунки бу куфрдир). Ва бу Ислом ҳақида энг оз илмга эга бўлган ҳар бир киши биладиган диннинг энг муҳим устунларидан биридир». «Ад-Дурор ас-сания», 12/261.

Шайх Сулаймон Ибн Саҳман айтади: «Мушрикнинг кофирлиги ҳақида ҳукм чиқариш, яъни катта ширк қилган мушрикни такфир қилиш, диннинг машҳур асосидан ҳисобланади. Ва бунга фақат илмга эга бўлмаганлар қарши чиқади, бунинг сабаби одамлар ўз динларининг ушбу нуқтасида ғофилдирлар. Демак улар пайғамбар алайҳимуссаломлар нимага даъват этганларини билмайдилар. (Яъни улар Исломнинг асл-асосларини билмайдилар)».

Сўнгра шайх давом этиб айтади: «Аллоҳга шерик келтирган ва ундан ўзга (соҳта) илоҳларни (тоғутларни) унга тенг қилган ва уни ўзига ҳимоячи қилиб олган, кишини такфир қилишга қандай монеълик бўлиши мумкин ? Албатта, (ширк/куфр содир этадиганларни такфир қилмаслик) фақатгина Аллоҳ ва унинг росулига иймон келтирмаган, уни буйруқларини ҳурмат қилмайдиган ва унинг йўлидан юрмайдиган, Аллоҳ ва унинг росулини ва бу умматни олим ва имомларини ҳақиқий асл баҳоси билан қадрламайдиган кимса бунда эътиборсизлик қилади». «Дияу Шариқ», 161 163

Дарҳақиқат баъзи кишиларда шундай бир ақида борки, тоғутни такфир қилиш бу куфру бит тоғутдандир, аммо мушрикларни такфир қилиш эса куфру бит тоғутга кирмайдику дейдилар. Ажойиб гап эмасми?! Ахир тоғутни тоғут қилганлар мушриклар эмасми? Шу мушриклар бўлмаса Аллоҳ билан қонун чиқаришда, ҳалолни ҳаром ва ҳаромни ҳалол қилишда ким ўзарга ўйнаётган тоғутлар парламентларда мушрикларни овоз беришлари натижасида ўтирмасдан, балки бирор қишлоқда тракторчи бўлган бўлар эди.

Яна айтадиларки бу Мумтаҳана сурасининг 4 ояти буйруқ майлида келмаган, шунинг учун «Сизларни такфир қилдик» деган жойи бу қилса яхши, аммо қилмаса куфр бит тоғут қилмадинг деб айтолмаймиз дейдилар. Ундай бўлса бу оятда келган тоғутларга бароат қилиш, улардан нафратланиш ва (қўлдан келганча) душманчилик қилиш ҳам улар айтгандай ихтиёрий бўлиши керак бўлар эди. Яна айтсаларки, йўқ бошқа далиллар бор, аммо у ерда уларни такфир қилиш шарти келмаган, лекин бароат ва нафрат келган дейилса, биз айтамизки уларни такфир қилмай туриб мутлоқ бароат билан мутлоқ нафратни қандай қиламиз? Мусулмонга эса мутлоқ бароат билан мутлоқ нафрат қилинмайди, аммо гуноҳ ва бидъатлари учун қисман қилинади. Далилларда бароат ва нафрат деб келади, мусулмонга қилиб бўлмагандан кейин бундай мутлоқ бароатни, иккинчи дийн фақат куфр дийни бор, ислом билан куфрни ўртаси йўқ, бундан келиб чиқадики, бу турдаги бароатни ва нафратни кофирларга қилиш керак бўляпти, албатта олдин кофирни кофирлигини тан олиб, яъни такфир қилиб.

Қози Абу Бакр Бақиллоний айтади: «Оятлар, ҳадислар ва ижмо шуни тасдиқлайдики, улар (яъни ўзини жаҳолати туфайли куфр қилган кишилар, куфрга тушган) кофир ҳисобланадилар. Кимки бунда шубҳа қилса, қуръон ва ҳадисларни рад этган бўлади ёки уларга (қуръон ва ҳадисга) шубҳа қилган бўлади. Бу каби масъалаларда шубҳа, фақатгина кофирлардан чиқади». «аш-Шифа: 4 жилд, 3 боб»

Яъни бу масъаладаги шубҳа, бошқа бундан муҳимлиги камроқ бўлган масъалаларга ўхшамайди. Бу масъала Ислом асосларига таълуқли бўлгани учун ҳам, бу масъаладаги шубҳа кечирилмайди ва бу шубҳа фақат кофирдан келиб чиқиши мумкин. Исломни асосларига тўғридан-тўғри боғлиқ бўлмаган бошқа масъалалардаги шубҳа (яъни тафсилоти бор бўлган масъалалар) мусулмонлардан келиб чиқиши мумкин, агарда уларга далил таништирилмаган бўлса.