Куфрни танишлик, иймонни танишликдан муқаддам келади.

Куфрни танишлик, иймонни танишликдан муқаддам келади.

بسم الله الرحمن الرحيم

Ҳанафий олим Мулла Али Қори (1014/1606) «Ал Фиқҳул Акбар» китобига ёзган ўзини шархида айтади:

فيجبُ على كلِّ أحدٍ معرفةُ الكُفريّاتِ أقوى مِن معرفةِ الاعتقاديّاتِ , فإنَّ الثانيةَ يكفي فيها الإيمانُ الإجمالي بخلافِ الأولى , فإنه يتعيَّن العلمُ التفصيلي لا سِيَّما في مذهبِ إمامِنا الحنفيِّ . ولذا قيل : الدخولُ في الإسلامِ سَهْلٌ في تحصيلِ المَرامِ , وأما الثَّباتُ على الأحكامِ فصَعْبٌ على جميعِ الأنامِ . ويُشير إليه قوله تعالى : إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا

Ҳар бир кишига куфриётларни (яъни куфрга сабаб бўладиган нарсаларни) билиш, эътиқодиётларни (ақидага тегишли масъалалар) билишдан кўра кучлироқ вожиб бўлади. Чунки иккинчи масъалада (эътиқод масъаласида) биринчи масъалага (яъни куфрларни билишга) қараганда ижмолий (умумий) иймон кифоя қилади. Чунки биринчисини (яъни куфрга сабаб бўладиган нарсаларни) батафсил илмини билиш, ҳаммага фарз бўлади, хусусан бизни имом Ҳанафий мазҳабида. Шунинг учун ҳам айтилганки: Мақсад ҳосил бўлишлигида Исломга кириш осон, аммо аҳкомда собит туриш барча инсонларга қийн. Бунга ишора Аллоҳ таъолонинг сўзи: «Албатта «Роббимиз Аллоҳ деган, сўнгра» «мустақийм» бўлганларнинг..». «Шарх Китабул Фиқҳул Акбар», 269.

Бундан кўриниб турибдики, фақатгина иймонга таълуқли масъалаларни ўрганишнинг ўзи одамни тавҳид аҳлидан бўлиб қолишига кафолат бермайди. Аксинча куфр ва ширк масъаларини ўрганишлик эътиқодий масъалаларни ўрганишдан олдинроқ келяпти. Дарҳақиқат, исломга киришдан олдин ҳам, яъни фақатгина Аллоҳга ибодат қилиш учун ҳам, тоғутга кофир бўлиш керак ва унинг аҳлини кофир деб тан олиш керак бўлади. Ундан кейингина, яъни улардан ўзини тозалагандан кейин, одам ягона Аллоҳга ибодатини қила олади.

Ким тоғутга куфр келтириб, Аллоҳга иймон келтирса, батаҳқиқ, узилмайдиган мустаҳкам тутқични (тавҳидни) ушлаган бўлур. (Бақара 256)

Ҳақиқатда, сизларга Иброҳим ва у билан бирга бўлганлар (пайғамбарлар)да яхши ўрнак бор (яъни барча пайғамбарларда кейинги сатрларда келаётган нарсалар диннинг асли ҳисобланган). Улар, биз сиздан ва сиз ибодат қилаётган нарсадан безормиз, сизга (сиз ибодат қилаётган тоғут ва сиз мушрикларга) куфр келтирдик, энди токи ягона Аллоҳга иймон келтирмагунларингизча орамизда доимий адоват ва кучли нафрат пайдо бўлди, дедилар. (Мумтаҳана 4)

Нимага тоғутга кофир бўлиш, Аллоҳга иймон келтиришдан олдин бўлиши керак? Сабаби эса оддий, фараз қилайлик бир одам Аллоҳга иймон келтириш нималигини билди, ўз наздида исломга ҳам кирди, намоз, рўза, закот ва бошқа исломнинг шиорларини бажаряпти, ихлоси ҳам баланд, аммо тоғут, куфр, ширк масъалалрини билмаса, яъни тоғутга кофир бўлмаса бу нарсаларнинг унга фойдаси йўқ. У киши ҳали ҳам исломга кирмаган бўлади. Ҳамма нарсани шарти бўлганидай, мисол учун компьютерингизга бирор дастур ўрнатмоқчи бўлсангиз сиз АВВАЛ шу дастурга мос компьтерга эга бўлишингиз керак, ана шу нарса шарт деганидир, яъни бир нарсани қилиш учун олдиндан топилиши керак бўлган сабаблар. Исломга киришдан олдин ҳам одамда АВВАЛдан (кофир, мушриклик даврида) топилиши керак бўлган шартлар бор. Улардан баъзилари ИХЛОСдир, у эса ШИРКдан тозаланишдир дегани, одам исломга кирар экан олдин қилиб юрган ишлари, ширкни билмаслиги, тавҳидни тушунмаслиги, ҳаммаси ботил эканлигини билиб, тан олиб, ширкни ширк деб таниб, тушуниб етиб, ўзини кофир бўлганини тушуниб етгани учун ҳам исломга киради, бўлмаса исломда бўлиб юрган эканман, намоз ўқиганман (аммо ширк ва тавҳидни тушунмаган бўлган) дейдиган бўлса, у одам ҳали ҳам ислом ва куфрни орасини ажрата олмаган бўлади, кофир бўлиб юраверади. Ана шу Илм (Тоғутга кофир бўлишни билиш ва Аллоҳгагина иймон келтириш кераклигини билиш) ва Ихлос (Ўз қилган ширкларини ширк эканлигини тушуниб, ўзи ва ўзига ўхшаганларни кофир экан деб санашдир) шартларидир.

Шунинг учун тоғутга кофир бўлмасдан туриб (яъни тоғут ким, унинг аҳли ким, уларга қандай кофир бўлиш кераклигини билмасдан), Аллоҳга иймон келтириш, одамга фойда бермайди. Оддийгина қилиб айтганда, одам иймонни куфр устига қура олмайди, токи тоғутга кофир бўлмас экан иймонни қуруш учун ва пойдевор (фундамент) ясаш учун мустаҳкам заминга эга бўла олмайди. Исломнинг мустаҳкам пойдевори ва асоси эса иккитадир:

1. Тоғутга кофир бўлиш, бунинг ичига Мумтаҳана сурасининг 4 оятидаги айтилган: 1) тоғут ва унинг аҳли мушриклардан безор бўлиш, 2) тоғут ва унинг аҳли мушрикларни такфир қилиш, 3) уларга адоват қилиш (энг камида қалб билан, у  ҳам бўлмаса одам кофир бўлади), 4) улардан нафратланиш 5) ва буларнинг ҳаммаси то улар (тоғут ва унинг аҳлига кофир бўлиб) ягона Аллоҳга иймон келтиргунларига қадар, ёки қиёматга қадар давомий бўлиши лозим. Кимда юқоридаги бешта шартдан тўрттаси топилиб, аммо биттаси топилмаса ҳам у тоғутга кофир бўлган бўлмайди, ўз ўзидан исломга ҳали кирмаган ҳисобланади.
2. Аллоҳга иймон келтириш, буни эса кўпчилик нималигини билади, ҳозирда ҳали тоғутга кофир бўлмаган кўплаб ўзини исломга нисбатлаб келаяётган мушриклар ҳам Аллоҳга ибодат қилиб юрибдилар, ҳудди Аллоҳ таоло мушриклар ҳақида айтганидай: Кўплари эса, Аллоҳга мушрик бўлган ҳолларидагина иймон келтирадилар, холос. (Яъни, иймон келтирсалар ҳам, Унга ширк келтирган ҳолларида иймон келтирадилар. Холис тавҳид ила иймон келтирмайдилар. Яъни ширкдан покланиб, тоғутдан четланиб, унинг аҳлини кофирлардан деб билмайдилар) (Юсуф 106)

Аммо Аллоҳга иймон келтириш фақатгина тоғутга кофир бўлиш шартларини амалга оширгандан кейингина кучга киради. Бу эса юқоридаги ҳанафий олим Мулла Али Қори бу гапларни ўз ўзидан эмас, аксинча мустаҳкам далиллар устида қурилган асосга таяниб айтганига гувоҳ бўляпмиз. Бу каби сўзлар кўплаб уламолардан келган бўлиб, улар билан сизни бошқа мақолаларимизда таништириб ўтишга ҳаракат қиламиз.