Диёрлар ҳукми

Диёрлар ҳукми

بسم الله الرحمن الرحيم

إن الحمد لله نحمده و نستعينه و نستغفره و نعوذ بالله من شرور أنفسنا و سيئات أعمالنا من يهده الله فلا مضل له ومن يضلل فلا هادي له و أشهد أن لا إله إلا الله وحده لا شريك له و أشهد أن محمدا عبده و رسوله

أما بعد…

Имом Аҳмад роҳимаҳуллоҳ айтади:

لِأَنَّ الْأَصْلَ أَنَّ مَنْ كَانَ فِي دَارٍ ، فَهُوَ مِنْ أَهْلِهَا ، يَثْبُتُ لَهُ حُكْمُهُمْ مَا لَمْ يَقُمْ عَلَى خِلَافِهِ دَلِيلٌ

Чунки, асл бу ким бир дор (دار) (ўлкада, диёрда) мавжуд бўлса, у уларнинг аҳлидандир. Унга уларнинг ҳукми қўйилади, токи унинг хилофига (зиддига) (исбот) далил келмагунга қадар.

Бу ердаги «асл» сўзи остида, диннинг асли назарда тутилмайди, бу ерда одамдаги асли деб, қайси қавмнинг ичида мавжуд бўлса, у уларга нисбат берилади ва бу ҳам фақат ҳукмий кўриниши холос, ҳақиқати эмас, сабаби у ердаги ҳар бир инсоннинг ҳолати маълум эмас. Энг муҳими Имом Аҳмаднинг «Токи унга қарши исбот келмагунга қадар» сўзидир. Исбот (далил) сўзига эътибор беринг. Унинг зиддига ҳукм қилишлик учун далил керак экан. Яъни: бир одамга хос ва жамиатдан фарқли ўлароқ ҳукм бериш учун далил керак экан. Мана шу Аллоҳнинг ҳукми билан ҳукм қилиш демакдир. Лекин, биз кофирлар жамиатидаги номаълум шахс тўғрисида гаплашаётган эканмиз, унинг ҳукми жамиат ҳукмидан фарқли эканлигини далилсиз таъкидлаш эса, Аллоҳнинг ҳукмлари ила ҳукм қилмасликдир ва тавҳид ва унинг аҳлини билмаслик бўлиб, бундай одам ҳеч қандай далилсиз бу гапни айтган бўлса кофир эканлигида шубҳа йўқ. Яъни куфрни иймон дейиш, мушрикни эса муваҳҳид дейишлик бу куфрдир. Ва бу динда билишлик зарур бўлган қоидалардандир (ким кофирни мусулмон санаса, ўзи кофир бўлади, мушрикларни такфир қилмаганлиги учун, бу эса «Лаа иллаҳа илла Аллоҳнинг» шартларидандир).

Номаълум шахсни мусулмон дейиш мумкин эмасликнинг асосий далили эса, инсон туғилар экан, унинг ҳеч нима билмаслиги унинг аслидир:

«Аллоҳ сизни оналарингиз қорнидан ҳеч нарса билмайдиган ҳолингизда чиқарди» (Наҳл: 78).

Бир инсонга мувваҳид (муслим) ҳукмини беришлик эса – бу, у инсон тавҳидни билади деб таъкидлаб туришликдир. Ислом дини эса далиллар билан қурилади. Далилларсиз эса бир шахсга, тавҳидни билади ёки билмайди деб, аниқ ҳукм чиқара олмаймиз. Дарул Исламда (Аллоҳнинг ҳукмлари ила ҳукм қилинадиган ўлка, диёрда) номаълум шахсни кофир санашлик учун, унинг куфрига исбот-далил олиб келиш керак. Дарул Куфрда эса (Аллоҳнинг ҳукмлари ила ҳукм қилинмайдиган ўлка) унинг мусулмонлигини тасдиқлайдиган ва у шахсга ислом ҳукмини беришлик учун далил зарурдир.

Имом Аҳмаднинг сўзларини Ибн Қудома Ал-Муғнийда 4/24 ҳам келтиради.

فَصْلٌ : وَإِنْ وُجِدَ مَيِّتٌ ، فَلَمْ يُعْلَمْ أَمُسْلِمٌ هُوَ أَمْ كَافِرٌ ، نُظِرَ إلَى الْعَلَامَاتِ ، مِنْ الْخِتَانِ ، وَالثِّيَابِ ، وَالْخِضَابِ ، فَإِنْ لَمْ يَكُنْ عَلَيْهِ عَلَامَةٌ ، وَكَانَ فِي دَارِ الْإِسْلَامِ ، غُسِّلَ ، وَصُلِّيَ عَلَيْهِ ، وَإِنْ كَانَ فِي دَارِ الْكُفْرِ ، لَمْ يُغَسَّلْ ، وَلَمْ يُصَلَّ عَلَيْهِ .نَصَّ عَلَيْهِ أَحْمَدُ ؛ لِأَنَّ الْأَصْلَ أَنَّ مَنْ كَانَ فِي دَارٍ ، فَهُوَ مِنْ أَهْلِهَا ، يَثْبُتُ لَهُ حُكْمُهُمْ مَا لَمْ يَقُمْ عَلَى خِلَافِهِ دَلِيلٌ .» المغني : ج4 ص24

Фасл: «Агарда бир ўлик топилса, унинг мусулмонлиги ҳам, кофирлиги ҳам маълум бўлмаса, хатна қилинганлик, ёки бошқа шунга ўхшаш аломатларига қаралади. Агарда унда ҳеч қандай аломат кўринмаса ва дарул исломда бўлса, ювиб, унинг жанозаси ўқилади. Агарда дарул куфрда бўлса ювилмайди ҳам, жанозаси ҳам ўқилмайди. Сабаби, ким қайси дарда (ўлкада) бўлса, ўша ўлка унинг аслидир ва у киши, ўша дар аҳлидандир. Унга ўша дарнинг ҳукми билан ҳукм қилинади, токи унинг зиддига далил келмагунга қадар» – дейди Имом Аҳмад.

Имом Аҳмад роҳимаҳуллоҳ яна айтади: «Агарда сен инсонларда ислом дини қай даражада ўрин эгаллаганини билмоқчи бўлсанг, масжидлар эшиклари олдида кўплаб тўпланиб туриб, баланд овозда: «Аллоҳим мана сенинг ҳузурингдаман, Эй Аллоҳ…» каби сўзларга аҳамият берма. Аммо, уларнинг шариат душманларига нисбатан қандай муносабатда эканликларига аҳамият бер» (Адаб аш-Шариаъ, 255 бет)

Савол туғилади, нимага инсонлар масжидларда тўпланадилар?! Албатта, энг асосийси НАМОЗ ўқиш учун ва ундан сўнг бошқа ибодатларни адо қилиш учун!

«Исломнинг одамлар орасидаги ўрни»…… уларни мусулмон дея оладими?!?! Чунки, мусулмонлар «шариат душманларига» нисбатан «вало» (дўстлик) ҳис қилмайдилар.

Имом Аҳмад агарда сен исломни бир жамиатдаги ўрнини билмоқчи бўлсанг, намоз ўқийдиларми ёки йўқми деб қара демаяпти, аксинча, у шариат душманларига қандай алоқада бўляптилар деб қарагин деган эдилар. Ҳозирда бутун дунё учун дор (ўлка) масъаласидаги ҳукм – ширкка ботиб кетган жоҳилият ҳукмидир, яъни ер юзи ҳозир кофирлар сайёраси ҳукмида!

Саид Қутб дейди: «Бизнинг давримизда бутун дунё Ислом илк пайдо бўлгани каби жоҳилиятда яшаяпти. Атрофимиздаги барча нарса жоҳилиятдир» (Маъалим фит-ториқ, 11-23)

Шунингдек яна дейдики: «Мусулмон умматининг борлигига кўп асрлар муқаддам якун ясалган эди» (Маъалим фи-тториқ, 6)

«Бизнинг давримизда ер юзида на бир мусулмонлар ўлкаси бор ва на бир мусулмонлар жамиати бор» (Фий зилали Ал-Қуръан, 4/2122)

Ҳудди шундай биздан олдинги умматларда ҳам шундай бўлган, бу бир синовдир. Иброҳим алайҳиссалом қиссасини эсланг, қачонки улар ўша золим ҳоким шаҳрига кирар эканлар, Иброҳим алайҳиссалом Сора исмли аёлига деди: «Ҳозир ер юзида мен ва сендан бошқа мусулмон йўқдир!» Ал-Бухорий ва Муслим.

Аллоҳ таъоло пайғамбари Мусо алайҳиссаломга деди: «Энди сизларга фосиқларнинг диёрини кўрсатаман» (ал-Аъроф 7: 145). Бу ернинг бундай номланиши, уша ерда яшаб турган аҳоли сабабли эди, аммо сўнгра у мусулмонлар юртига айланди – Мусо алайҳиссалом ва унинг қавми ерига.

Бу масъалада энг тўғри (рожиҳ) бўлган қовлни шайхул ислам Ибн Таймия айтган: «Бирор бир ҳудудни дарул-куфр, дарул-ислам, ёки дарул фасиқийн дейиш, бу бирор бир ўзгармас нарса эмас. Бундай нисбат бериш тўғридан тўғри у ҳудудда яшаб турган одамларга боғлиқдир. Агар у ерда тақволи ва иймонли инсонлар яшаса, шу даврда ушбу ерлар Аллоҳга яқин бўлган инсонлар ери деб ҳисобланади. Агарда фосиқлар яшаб турган бўлса, ушбу ерлар фосиқлар ери дейилади. Агарда у ерларни бирор бир бошқа турдаги одамлар эгаллаб олса, бу ўша турдаги одамлар диёри ҳисобланади. Бунинг мисоли масжид кабидир, агарда у ер ароқхонага, ёки фоҳишахонага айлантирилса, зулм ва ифлосликлар тарқатиладиган ерга, ёки черковга айлатирилса, ушбу ҳолатда масжид ҳукмидан соқит бўлади, сабаби уни эгаллаб турган одамлар уни ўзгартирганликлари учундир. Аксинча, ҳар қайси ароқхона, фоҳишахона ва шунга ўхшаш муассасалар ягона Аллоҳгагина ибодат қилинадиган ерга яъни масжидга айлантирилса, уни ҳукми ҳам ўзгартиришларга мувофиқ ўзгаради» (Мажмуал Фатава, 18/281)

Юқоридаги Ибн Таймияниниг гапларига бугунги кунимиздаги ўзига хос “масжид” деб номланиб олган, аммо ҳақиқатда эса тавҳидга чақирмайдиган, аксинча Аллоҳнинг қонунларини ўзгартирган, ёки СССРдан мерос қолган кофир коммунистлар қонуни, ёки АҚШ кофирлари тўқиб чиқарган демократия билан ҳукм юритадиган, тоғут-кофир-президентга бориб сайловда овоз беришга, ёки унинг куфрий тузумини ҳимоя қилиш учун армияга боришга ва шу билан кофир бўлишга зимдан даъват қиладилар. Шунинг учун ҳам ҳозирда бу муассасалар масжид бўлмай қолган, имомлари эса кофир ва мушрикдирлар ҳаттоки азон айтиб, намоз ўқиб, қуръон ўқисалар ҳам. Ширк билан тавҳид бир одамда жамланмас, ширк бор жойда тавҳидга ўрин йўқ!

Ёлғон аломатлар асосидаги Ислом ҳукми тўғрисида: Аш-Шайбоний (Имом Абу Ҳанифа) шогирди айтади:«Хуллас, қоида шундай: Инсон қачон мусулмон ҳисобланади, қачонки ўзининг олдинги фасод ақидасининг зиддини тан олса. Сабаби, уни ҳозир қандай ақидада эканлигини билишга бизда иложи йўқ. Шунинг учун бизлар далил ўлароқ уни ақидадаги эътирофларини қабул қиламиз. Агарда у ўзининг маълум бўлган ақийдасига зид нарсаларни эътироф қилса, у холда биз мазкур одам ўз фикридан қайтди деб санаймиз». (Шарх Сарахсий Аъла Китабис Сиярил Кабир ли Имам Муҳаммад ибн Ҳасан Аш-Шайбаний)

Мисол: Бирор бир киши ёки қавм қайсидир маълум бўлган куфрий эътиқодда бўлсалар, бизнинг давримиздагидек масалан:

-Тоғутнинг маҳкамасига мурожат қилишлик жоизлиги;

-Такфирни йўқлиги;

-Сайловларда иштирок этиш;

-Тоғутларнинг қуролли кучларида хизмат қилиш (1 йиллик, 1 ойлик армия каби)

-Ширкга жаҳолат билан узр беришлиги;

-Мушрикларни дўст тутиш;

-Ўлган инсонлардан дуо қилиб сўраш ва уларга нидо қилиш;

-Тоғутларни такфир қилмаслик;

-Аллоҳ билан ўзининг ўртасида васила олиш ва улардан шафоат сўраш ва бошқа кўп масъалалар;

Одамни ёки бирор бир қавмни исломга ҳукман мансуб қилиш учун, албатта шу юқоридаги ёки ўша ҳудудда машҳур бўлиб тарқалган куфрий эътиқоддан бароатини (пок-безор эканликларини) эълон қилишларини эшитишлик шартдир.

Ана шунинг устида саҳобалар ижмоъ қилганлар. Зеро, саҳобалар Маккадаги мушрик қавмга улар ўзларини Иброҳим алайҳиссалом динига мансуб қилсалар ҳам ва Исломнинг ва иймоннинг баъзи аломатларини изҳор қилсалар ҳам уларни Исломга мансуб қилмаган эдилар.

Мушриклар Аллоҳнинг рубубиятини яъни робблигини тан олар эдилар. Тобеъинлардан бўлган Ибн Аббоснинг шогирди Мужаҳид айтади: «Уларнинг иймонлари – бу уларнинг «Аллоҳ бизни яратди, Аллоҳ бизга ризқ беради, Аллоҳ бизларни жонимизни олади деган сўзлари эди. Бу мушрикларда иймон ҳисобланар эди» (Тафсир Мужаҳид, 401 бет)

Икримадан ривоят қилади: «Агарда сен улардан сўрасанг: «Ким сизларни яратди? Ким осмонлар ва ерни яратди?» Улар албатта:«Аллоҳ!» – дейдилар. Ана шу уларда Аллоҳга бўлган иймон эди, аммо шу билан бирга улар Аллоҳдан бошқа илоҳларга ибодат қилар эдилар» (Тобарий 13 жилд, 373 бет)

Қатода ривоят қилади: «Уларнинг иймонларига келсак, улардан бирор бири билан учрашиб қолсанг, улар Аллоҳ ушбу Роббимиз ва фақатгина У одамларни яратиб ризқ беради, дейишарди. Аммо, ўша вақтнинг ўзида Аллоҳга ибодатда ширк қилар эдилар» (Тобарий 13 жилд, 375 бет)

Ал-Фарро айтади: «Аллоҳнинг: «Уларнинг кўплари фақатгина мушрик бўлган холларида иймон келтирадилар холос» сўзи – бу ерда Аллоҳ айтадики: қачонки улардан сўрасанг – «Ким сизларни яратган?» деб, улар айтадилар:– «Аллоҳ», ёки сўрасанг: «Ким сизларни ризқлантиради?», улар «Аллоҳ» дейдилар. Аммо, шу билан бирга улар ширк қиладилар ва сохта илоҳларга сиғинадилар, мана шу Аллохнинг: «Уларнинг кўплари фақатгина мушрик бўлган холларида иймон келтирадилар холос», деган сўзининг маъносидир. (Маъани ал-Қуръан 2 жилд, 55 бет)

Шунингдек салафлар имоми Ибн Қутайба (213 276 ҳ.й) айтади: «Араблар Иброҳим алайҳиссалом ўғли Исмоил фарзандларидан бўлган, Яманлик араблардан бошқа ҳаммалари Иброҳим алайҳиссалом динидан қолган нарсаларда маҳкам эдилар. Масалан: Иброҳим алайҳиссалом динидан қолган нарсалардан, улар Байтуллоҳга қилинадиган Ҳаж, хатна (болаларни суннат қилдириш), никоҳ, уч марта айтиладиган талоқ, биринчи ва иккинчи талоқда эрнинг аёлини қайтариб олиб келишга ҳаққи борлиги, ноҳақдан ўлдирилган инсоннинг дият жаримаси юзта туя бериши, аёли билан ҳайз кўрган маҳали қўшилмаслиги, хунасаларга ҳукмни қайси жинсий аъзоси билан бавл қилса, ўша жинсий аъзога асосан унга қиз ёки ўғил ҳукмини бериш, яқин қариндошларга никоҳни ҳаромлиги кабилар мавжуд бўлган» (Таъвил мухталиф ал ҳадис,176 бет).

Салафлардан бўлган яна бошқа қавллар келтириб, айтади: «Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ўз қавмининг динида эди, деган гап шуни билдирадики: у киши улар каби Аллоҳга иймон келтирган эдилар, уларнинг шариатлари бўйича – хатна қилиш, ғусл олиш, ҳажж қилиш, қиёматга ишониш каби маълум ҳукмларга иймон келтирган эдилар. Аммо, шу билан бирга улардан фарқли равишда сохта илоҳларга, будларга, яқинлашмас эдилар, уларни маломат қилар эдилар ва ҳатто: «Мен уларга нисбатан нафрат ҳис этадиган қилиндим» деган эдилар. Аммо, Росулулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам у пайт ўзлари орқали Аллоҳ қулларига юборилган кўплаб вожиботлар ва шаръий ҳукмларни билмас эдилар. Токи Аллоҳ улар тўғрисида баён қилмагунга қадар уларни билмаган эдилар. Аллоҳнинг элчиси иймоннинг дақиқ тавсифини билмас эдилар. Бу дегани иймонни умуман эмас, яъни: у киши Аллоҳни борлигини билар эдилар, уни ҳатто ота-боболари ҳам билган эди, аждодлари У Зотга иймон келтирган эдилар, Аллоҳ учун ҳаж қилган эдилар, аммо шу билан бирга (ота-боболари ва қолган мушриклар) Аллоҳдан ўзга маъбудларга сиғинар эдилар, улар орқали Аллоҳга яқинлашамиз деб ўйлар эдилар. Улар бировга зулм қилишдан қўрқардилар, уни оқибатини билардилар, ҳатто ҳеч кимга зулм қилиб қўймаслик учун сулҳлар тузардилар. (Таъвил мухталиф ал ҳадис, 178 бет)

Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам уларнинг динида эдилар, яъни ўзларини Иброҳим алайҳиссалом дийнига мансуб қилар эдилар, у одамнинг фиқҳи ва суннатига эргашар эдилар, фақат бир дона фарқ билан, Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам мушриклар ва уларнинг ширкидан безор эдилар, уларни Аллоҳнинг душмани деб билардилар, бинобарин уларни залолатда деб эътиқод қилиб, уларни кофир санардилар ва ўз қавмларининг ширкидан нафрат қилар эдилар. Ўз қавмларига элчи бўлиб юборилганларидан сўнг, уларга тўғридан тўғри шундай дедилар: «Эй, кофирлар! Мен сизлар ибодат этаётган нарсаларга ибодат қилмайман… «сизларнинг динингиз ўзларингиз учун, менинг диним ўзим учун» сўзларига қадар. (Кафирун – сураси)

Шунингдек Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам билан бирга саҳобалар ҳам иймоннинг бу аломатларини Ислом динига киришлик учун етарли санамаган эдилар, бу иймоннинг аломатларидан, Аллоҳнинг Робблигига иймон, хатна, ғусл, ҳаж, никоҳ, ҳайз вақтида аёли билан бирга бўлмаслик, талоқ, фақатгина тилларидаги: «Бизлар иймон келтирамизки, фақатгина Аллоҳ осмонлар ва ерни ва унинг орасидаги барча нарсаларни яратган, бизларни зулматдан ва қуруқликда Ундан бошқа ҳеч ким қутқара олмас, фақатгина Аллоҳ жон ато этади ва жон олади, фақатгина У зот ризқ беради ва барча ишларни бошқариб боради, барча қудрат унинг қўлидадир, қачонки менга бир азият келса, мен фақатгина У зотга дуо қиламан» каби исломда ҳам мавжуд бўлган сўзлар, исломга кирганлиги аломати деб санамас эдилар.

Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам даъватлари бошланган даврда, у киши ушбу даъватда «Аллоҳдан бошқа ибодатга ҳақли маъбуд йўқ» деган калима билан фарқланиб турар эдилар. Ва қавмларини тўғридан тўғри уларни мушрик дея атадилар, токи улар Аллоҳни ибодатда яккалаб, қолган ширкларидан тавба қилиб, Аллоҳ билан биргаликда ибодат қилаётган маъбудларидан четланмагунларича. Ва ушбу сўз мушриклар ва уларнинг динларидан юз ўгирганларнинг аломатига айланиб қолди, ҳамма тушуниб етдики, кимки бу сўзни айтса, у киши ўзининг динини ташлаб, Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам динига ўтганини англата бошлади. Шунинг учун саҳобалар бу сўзни айтган одамни исломга кирди дея ҳукм қилар эдилар, сабаби бу сўз у даврда фақатгина исломга хос сўз бўлиб, шунингдек Ислом динининг буюк аломати ва уни изҳор этишлик эди, мушриклардан бирортаси УШБУ СЎЗни гапирмас эди, бу фақат ва фақатгина Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламни саҳобаларининг аломатларидан, яъни мусулмонлар аломатларидан эди. Бу нарса токи Мадинага ҳижрат қилинмагунга қадар давом этди, у ерда яҳудийлар яшар эдилар, улар ҳам «лаа иллаҳа илла Аллоҳ» дер эдилар ва на саҳобалардан ҳеч бири ва на Росулуллоҳнинг ўзлари, Маккадаги бир дона «лаа иллаҳа илла Аллоҳ» сўзи билан мусулмон санашлик қоидасини уларга татбиқ қилмаган эдилар, улар «лаа иллаҳа илла Аллоҳ» га қўшимча «Муҳаммадур Росулуллоҳ» сўзини айтмагунларига қадар. Шунингдек ушбу қоида насронийларни Исломга киришиликка кифоя қилмай қўйди, токи улар бу сўзга қўшимча ўлароқ Ийсо алайҳиссаломни Аллоҳнинг қули ва росули деб тан олмагунларигача. Кечроқ Ироқда яҳудийлар пайдо бўлдилар, улар «Ла иллаҳа илла Аллоҳ, Муҳаммадур Росулуллоҳ» дер эдилар, аммо Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам фақатгина арабларга жўнатилган деганликалари учун, ушбу сўз билан уларни Исломга кирган дея ҳеч ким ҳисобламаган эди, токи Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва салламни бутун оламларга юборилган Элчи деб айтмагунларича.

Саҳиҳул Бухорийда келган, Асмо бинти Абу Бакрдан ривоят қилинади, Зайд ибн Амр ибн Нуфайл қурайшийларга қарата: «Эй, Қурайш аҳли, мендан бошқа ҳеч ким сизлардан Иброҳим алайҳиссалом динида эмас (яъни кофирсизлар дегани)», деган эди.

Бу яна пайғамбарликдан олдин эди ва шу сўзи учун Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам у одамни ҳаниф деб тан олган эдилар. Зайд фиқҳдан ҳеч нарса билмас эди, у киши олим ҳам эмас эди, фақатгина тоза фитратда эди ва ўз қавмининг аҳволини кўриб турарди – дарҳақиқат, қалбида Ислом ва иймонни мужассам қилган инсон, мувваҳидлар ва мушрикларни орасини ажрата олади, ўзининг динини уларнинг динларидан ажрата олади – акс ҳолда, у кишида иймон йўқ ҳисобланади.

На Росулуллоҳни, на Зайдни ва на саҳобаларни уларнинг қавмлари баъзи бир ислом динида мавжуд бўлган аломатларни бажариши уларни кофир санашдан тўсмаган эди. Қуръон очиқчасига уларни кофирлигига ҳукм қилди. Бутун Қуръон аслида ким тавҳидни изҳор қилса, шу инсонни дўст тутиш лозимлиги билан келди, суннат ҳам тўлалигича шунинг устида, саҳобаларнинг ижмоъси, ҳамда соф фитрат ва ақл ҳам шунга мойилдир.

Куфр ва ширк ботқоғида ботиб кетаётган жамиятдаги баъзи бир Исломнинг аломатларини изҳор қилиб келаётган инсонларга ислом ҳукмини беришликнинг мисоли, ҳудди пайғамбар алайҳиссалом давридаги мушрикларни мусулмон санашлик каби нарсадир. Уларда ҳам айтганимиздай Исломнинг баъзи кўринишлари мавжуд бўлган. «Кимки лаа иллаҳа илла Аллоҳ деб гувохлик берса, жаннатга кирибди» деган ҳадисларни олиб, ушбу ҳозирдаги мушриклар жамиятига татбиқ қилишнинг мисоли: ҳудди мазкур ҳадисни олиб, ўша даврдаги Мадинада яшаб келаётган яҳудийларга татбиқ қилиш билан тенгдир. Ёки икки шаҳодат калимасини олиб туриб, ушбу ширкий жамиятга татбиқ қилиш, ҳудди юқорида айтганимиздай Ироқдаги яҳудийларга татбиқ қилиш билан тенгдир.

Имом Бағовий айтади: «Ким тавҳидга иймон келтириб, аммо рисолатга (пайғамбарликка) иймон келтирмаса, бас, у киши ёлғиз тавҳид калимаси туфайли мусулмон деб саналмайди, токи «Муҳаммадур Росулуллоҳ» демагунига қадар. Бу сўзни айтса кейингина исломга киради. Агарда у киши, Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва салламни фақатгина арабларга жўнатилган дейдиганлардан бўлса, у киши икки шаҳодат калимасини айтиб турган бўлса ҳам мусулмон саналмайди, токи Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва салламни барчага юборилган деб тан олмагунга қадар. Шундан сўнг, уни ўлимдан кейин кайта тирилишга ва бошқа динлардан воз кечганлигини билиш учун имтиҳон қилиш мустаҳабдир. Шундай кўрининишда, муртад ҳам фақатгина шу йўл билан (қайси исломни бузувчи амал билан кофир бўлган бўлса, ушбу қилган ишидан тавба қилиб чиққан эшигидан қайтиб кириши керак) исломга қайтади» (Шарҳ сунна ли имам Бағовий)

Имом Қози Иёз айтади: «Тавҳидни тан олиб, аммо «Лаа иллаҳа илла Аллоҳ» деб куфр иш қилиб юрганларга келсак, ушбу сўз иймон келтиришликнинг бир қисми бўлгани учун мазкур: «Лаа иллаҳа илла Аллоҳ» сўзи уларнинг моли ва қонини ҳаром бўлиши учун кифоя қилмайди. (Фатҳул Борий)

Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: «Кимда ким «Лаа иллаҳа илла Аллоҳ» деб, Аллоҳдан бошқа ибодат қилинаётган ҳар қандай нарса-маъбуддан (динни, маъбудни, ҳозирги замонимиз тили билан айтсак, атеистлик, демократия, коммунизм, капитализм, инсонларни тўқима қонунлари, БМТ ташкилоти, ЮНЕСКО ташкилоти) юз ўгирса, унинг моли ва қони ҳаром бўлади ва унинг ҳисоби эса Аллоҳ ҳузуридадир (яъни агарда у динини изҳор этса ва жамийки юқорида санаб ўтилган каби куфрлардан воз кечса, зоҳирида биз уни мусулмон дея санаймиз, қони ва моли бизга ҳаромдир, ҳаттоки у ичидан мунофиқ ва зиндиқ бўлиб юрса ҳам, токи у амали зоҳир бўлмагунга қадар, ичидагисини эса Аллоҳга ҳавола этамиз, чунки биз зоҳири билан ҳукм қилишликка буюрилганмиз)» (Муслим, Аҳмад, Ибн Ҳиббон)

Намози туфайли дарул куфрда (куфр қонунлари ила бошқариладиган диёрда) нотаниш одамга ислом ҳукмини берамиз дейдиганларга энг яхши жавоб: Ушбу сатрлар Ливиялик биродарларнинг «Мафкураларнинг тамомий сўниши» деган илмий ишдан олинган.

Мусулмонлар билан кофирларнинг (ўзини исломга нисбатлаётган куфр амални қилаётганларнинг) ҳозирги замонда умумий бўлиб қолган аломатлари билан, куфр ва ширки кўрилмаган одамни исломга нисбат бераётганларни мусулмон санайдиганлар, ушбу қарашларида бардавом бўлишлари керак аслида. Аммо, ушбу қараш соҳиблари шундай дейдилар: «Биз унинг мусулмонлигига ишонамиз, лекин унинг куфрини кўрсак ёки билиб қолсак, уни такфир қиламиз ва бу ислом аломатларини инобатга олмаймиз, ҳатто агар у одам мазкур аломатларни очиқ изҳор қилса ҳам»

Биз айтамиз: Қаердан биласиз? Балки, у тавба қилган бўлсачи, сизнинг қарашингиз у одам доим қачонки исломнинг аломатларидан бир аломатни қилса, унга ислом ҳукмини беришга тақозо қилади ва сиз доим уни куфрига қачонки у бир куфр ишни қилаётганида яна кофир деб санашингиз керак бўлади. Агарда бир киши намоз ўқиса, сиз уни мусулмон санашингиз керак бўлади, агар шундан сўнг у одам Аллоҳдан бошқасига дуо қилса, сиз уни кофир санашингиз керак бўлади. Агарда яна у намоз ўқиб турганини кўрсангиз яна уни мусулмон деб аташингиз керак бўлади ва охиригача шундай кетаверади.

Агарда сизлар: «Иккинчи марттасида биз уни исломдан ҳеч нарсани англамабди ва ундан юз ўгирган деб ҳисоблаймиз» – десангиз.

Биз айтамиз: «Бу шарт эмас, чунки сизнинг қарашингиз бўйича, қачонки одамни ислом аломатларидан бир аломатни бажараётганини кўрсангиз, уни сиз тавба қилган деб ўйлашингиз лозим бўлади, сабаби, сиз айтишингиз бўйича шаръий матнлар зоҳирига қараб олинади, ҳудди ҳадисда (Кимки бизнинг намозимизни ўқиса, бизнинг қиблага юзланса ва бизнинг сўйган жонлиқларимиздан еса, у мусулмондир) келганидай.

Аҳолисининг кўп қисми мушрик ва зиндиқлардан иборат бўлган ўлкаларда, исломнинг ажралиб турувчи аломатларини изҳор этувчи мусулмонларга қандай ҳукм қилинади?”

Биринчидан: Ислом ҳукмини биз зоҳирига қараб берамиз.

Иккинчидан: Ислом аломатлари – бу исломнинг қисмларидан (сифатларидан). Аммо, кўп инсонлар исломнинг аломатлари ила исломнинг ажралиб турувчи (яққол) аломатлари орасини адаштирадилар. Булар иккиси ҳам бир нарса эмас. Масалан: соқол ва калта иштон исломни аломатларидан, аммо шу вақтнинг ўзида исломнинг яққол аломати эмас. Яъни, бугунда у яққол аломат ҳисобланмайди, соқол билан у одамни, бас, уни мусулмон (ақийдаси тўғри, муваҳҳид) деб ҳукм қила олмаймиз. Одамнинг ислом аломатлари, исломнинг яққол аломатлари дея қабул қилинмайди. Шунинг учун биз қайсидир бир одамни унда ислом аломатлари бор дея мусулмон деб гувоҳлик бера олмаймиз, токи унда исломнинг яққол аломатини кўрмагунимизга қадар.

Бунинг сабаби эса, қачонки бир аломат ҳам мусулмонларда, ҳам мушрикларда мавжуд бўлса, у аломат ҳаттоки ислом аломати бўлса ҳам аломат сифатида кучини йўқотади. Ҳаттоки бундай аломатларнинг сони кўп бўлса ҳам, чунки уларнинг умумий йиғиндиси охир оқибат бир дона исломнинг (тавҳиднинг) ЯҚҚОЛ аломатига тенг келмайди. Бу дегани бир соқолли киши келиб дарул куфрда икки шаҳодатни айтса, ёки салом берса, қуролни кўтариб олиб жиҳод деб қичқирса, мисвоқ олиб юргани кўринса, таҳорат қилиб, намоз ўқиса – агарда ҳатто шуларнинг ҳаммасини бири бирининг устига қўшсангиз ҳам, бир дона исломнинг яққол аломатини бермайди, сабаби буларнинг ҳаммаси ҳозирги кунимизда энг пасткаш зиндиқ-мушрик ҳам (ўзини мусулмонман деб ўйлаб) қилиб юрибди.

Дарул исломда эса, бизга нотаниш бўлган ҳаммани мусулмон деб санаймиз, зиммийлар эса у ерда зуннар (қизил белбоғ)ни белига боғлаб юрадилар (яққол ажралиш учун), мусулмонлар билан ҳеч ким уларни адаштирмасликлари учун. Яъни дарул исломда кўчада боғлаб қўйилган отни (уловни) кўриб, биз бемалол ушбу от мусулмон кишига тегишли деб айта оламиз, чунки зиммийлар фақат эшакка мина оладилар.

Энди дарул куфрга ва бояги исломнинг баъзи аломатларини изҳор этиб, аммо бирор бир исломнинг яққол ажратиб турувчи аломатини изҳор этмаётган кишига қайтсак. Шу билан бирга куфрни ҳам бирор бир аломатини изҳор этмаяпти. Унинг ҳукми қандай? Бу шунақанги бир лаҳзаки, одамнинг ҳукмини ажрата олишни иложи йўқ, мисол учун: дарул куфрда бегона одамлар ўтиб кетяптилар, улар кимлар? Улар на куфр аломатларини изҳор этдилар ва на ширк аломатини биз кўрдик, ким энди улар?

Аллоҳ Қуръонда инсонларни фақат икки қисмга бўлганини айтади – мўминлар ва кофирларга.

«У сизларни яратган зотдир. Бас, баъзиларингиз кофир ва баъзиларингиз мўминдир.. » (Тағобун:2)

«Ҳақдан сўнг нима бўлади? Факат залолат бўлади. Бас, қаёққа бурилиб кетмоқдасиз?» (Юнус:32) Шу оятни тафсирида имом Қуртубий айтади: «Баъзи муфассирлар айтишганки: «Бу иймон ва куфр масъаласидир, аммо амал масъаласида эмас…» Уламолар айтишганки: «Бу оят ҳақ ва ботил орасида учинчи манзилат (тоифа) йўқ эканлигини билдиради». (Тафсирул Қуртубий) Марвазий роҳимаҳуллоҳ айтади: «Иймон ва куфр орасида учинчи манзилат йўқдир». (Таъзими Қодрис-Солат, 2/575)

Бутун ислом ана шу икки тоифа одамларига қилинадиган муомилалар устига қурилган, бу ишнинг учинчиси йўқ. Бир инсонга «ҳеч ким» деган ном бера олмаймиз, сабаби бундай қиладиган бўлсак дарахтлар ва тошларга қилинадиган ҳукм билан муомила қилиш керак бўлиб қолади.

Шунинг учун Усулул Фиқҳдаги шаръий далиллар бобида ал-истисҳаб деган бўлим бор. Асосий далиллар (Қуръон, Суннат, Ижмоъ ва Қиёс) дан ташқари, ал-истисҳаб ҳам истиҳсан, масолиҳул мурсала, урф, қовлус соҳаба, саддуз зариаъ, шаръу мин қоблина (биздан олдинги умматлар шариати) каби далиллар туркумига киради.

Истисҳоб бу илк бошланғич нуқта, ёки асл дегани, дор (ўлка) асосида ҳукм қилиш ҳам айнан шу жумладандир. Ва бу фақатгина ҳукмий, бошқачасига амалий, ёки яна бошқачасига айтганда умумий ҳукмдир, бу ҳукмга фақатгина бир одамни бошқа йўл билан унинг ҳолатини очиқ билишни имконияти бўлмаганда, истисҳоб ҳукми билан ҳукм қилинади.

Бу ҳукмлар ичида энг кучсиз (кучсиз деганда заиф ҳадис каби тушинилмасин! Фақатгина бошқа иложи йўқ пайт ишлатилади) ҳукмдир, чунки у фақатгина дунёвий ҳукм бўлиб (дунёвий муомилада ишлатиладиган ҳукм бўлиб), аслида эса сенинг ёнингдан дарул куфрда ўтиб кетаётган нотаниш шахс (сен муомила жиҳатдан ҳукмий кофир деб билган шахс) ҳақиқати мусулмон бўлиши мумкин. Ва бизлар, бизга нотаниш бўлганларга дор (ўлка) туфайли ҳукмий такфир қилдик деб сўралмаймиз, чунки Аллоҳнинг шариати бизга шундай қилишни буюради, биз ушбу нарсани аниқ билиб олишимиз керак, сабаби бутун Ислом шунинг устига қурилган, ҳаммаси Ал Вало вал Баро устига. Фиқҳда ҳам жуда кўп фатволар мавжуд убшу дор (ўлка) масъаласида, у ерда олимлар ҳар хил турдаги одамларнинг ҳукмлари тўғрисида баҳс қилганлар.

Аҳамиятли ўрни шуки, агарда бир киши дарул куфрда бизнинг олдимизга «яққол ажралиб турувчи аломатлар» билан келса, биз уни автоматик равишда мусулмонлардан деб санаймиз. Аммо, агарда ушбу аломатлар «яққол ажралувчи» бўлмаса, биз уни мусулмон деб атай олмаймиз ва уни қай ҳолатда бўлса ўша дор (ўлкани хукмига) (истисҳоб) ҳолатига қайтарамиз. Чунки, агарда аломатлар мусулмонлар ва мушрикларда бир хил бўлса, бу пайт аломатлар кучга эга бўлмайди ва шу вақт дор (истисҳоб) ҳукми кучли ҳисобланади. Ҳаттоки бундай турдаги аломатлар бир нечта бўлса ҳам кучга эга эмасдир, сабаби буларнинг ҳаммасини йиғиндисининг жами «яққол ажралиб турувчи аломатларнинг» бир донасига ҳам тенг эмасдир.

Шунинг учун:

حُكْمَ الدَّارِ أَقْوَى مِنْ دَعْوَى مُحْتَمَلَةٍ

«Дорнинг (диёрнинг) ҳукми, эҳтимолли даъводан кучлидир», деган алқоваидул фиқҳияда қоида мавжуд. (Имам Маваридий, «Ал-Ҳавил Кабир фий фиқҳи мазҳаби имам аш Шафиий» 8/56)

 Ибн Таймия “Мажмуъул Фатава” 1/267 268 да айтадики: «Абу Амр ибн Марзуқ Миср ерларига келганида, у замонлар у ернинг ҳокимлари шиалар эди ва ботиний кофирлардан эдилар, шунинг учун Миср ерларида бидъатлар тарқалиб кучайиб кетган эди, шу сабабли ибн Марзуқ ўзининг асхобларига ҳеч қандай бегона кишининг орқасидан намоз ўқимасликка ва фақатгина ўзлари яхши танийдиган (муваҳҳид) ақийдасини билган одамнинг орқасидан намоз ўқишликка буюради. Унинг ўлимидан сўнг, у ерларни сунний ҳокимлар эгалладилар, Салоҳуддин Айюбий каби ва у ерларда шиаларга қарши ўлароқ сунний даъват ва суннатни билишлик ва унга амал қилишлик тарқалди»

Имом Муҳаммад ибн Ҳасан Аш-Шайбоний (Абу Ҳанифа шогирди) айтади: «Агарда мусулмонлар бир шаҳарга куч (уруш) билан кирсалар, учраган эркакни ўлдиришга ҳеч қандай монеълик йўқдир».

Бу сўзларнинг шархида яна бошқа ҳанафий олим Имом Сарахсий айтади:

«Сабаби, у ер ҳарб (уруш) ерлари ҳисобланади ва у ерда биз учратган одамнинг зоҳирий ҳукми – жангчидир. Ҳукм эса зоҳирига қараб олинади, токи унинг зиддига далил келмагунга қадар. Аммо, агарда мусулмонлар у ерда (баъзи) аломатлари бор инсонни кўриб қолсалар, ёки аҳлу зиммани аломатлари кўрилса, ушбу ҳолатда унинг ишини ўрганиб чиқилади, токи уларга уни (яққол ажралиб турувчи аломатлари кўрилмагунга қадар) ҳолати маълум бўлмагунга қадар. Чунки, аломатлар бўйича ҳукм қилиш фақатгина бошқа йўл билан унинг ҳукмини билиш имкони йўқ масъалаларда ва унинг ҳақиқий ҳукмини билиш қийин ёки имкони йўқ маҳал қилинади. Аллоҳ таъоло айтади: «Уларнинг сиймолари юзларида» (Фатҳ: 29), яна айтади: «Уларнинг сиймоларидан танийсан» (Бақара: 273), яна дейди: «Жиноятчилар сиймоларидан билинур…» (Ар Роҳман: 41). (Абу Бакр Ас-Сарахсий «Шарх Ас Сиярул Кабир» 4 жилд, 206 бет)

Имом Сарахсий айтмоқчики, масалан: агар биз бир кофирлар ўлкасига ҳужум қилсак ва у ерда бир ҳижобдаги аёлни кўрсак, биз уни жория қилиб олишдан олдин уни ҳолатини ўрганмоғимиз лозим. Сабаби, у бизларга исломнинг бир маълум аломатини изҳор этди, шу билан бирга ушбу аломат ҳозирда хос муваҳҳидлар аломати эмас, ҳозирда зиндиқ-кофирлар ҳам ўзини исломга нисбатлайдиган мушриклар ҳам бундай (ҳижобда) юрадилар. Қараб турсанг, у аёл ўша мушриклар билан бир хил аломатни изҳор этяпти, шу билан бирга бу исломнинг ҳам аломатларидандир. Яъни: аниқ билиб бўлмайди ким у: мушрика-зиндиқми ёки муваҳҳидаларданми!? Шунинг учун биз унинг ҳолини ўрганишимиз керак ва бирдан такфир (такфир деганда бу ерда жазо, ҳадлар бериш маъносида) қилмаслигимиз керак, шошилмасдан нафсимизни жиловлашимиз керак, тезроқ жория қилиб олай демай. Бу дегани: унга мусулмон деган ҳукмни ҳам берамиз дегани эмас, баъзилар ўйлагандай, албатта йўқ, унинг ҳоли ҳали ҳам истисхаб, яъни дорул ҳукмдаги каби ҳукмий куфр ҳукмида. Агар уни биз мусулмон деб санасак эди, биз мусулмон кишини кофирми, ёки мусулмонми деб суруштирмасдик. Шунинг учун токи бизлар унинг ишини кўриб чиқмагунимизга қадар унинг ҳолати ўша ҳолатда бўлиб туради биз учун. Уни ҳолатини ўрганиб чиққанимизда у одам бизларга «исломнинг яққол ажралиб турувчи» аломатларини изҳор қилса, биз уни мусулмонлардан санаймиз, агарда кофирларни аломатларини изҳор қилса, ушбу куфрини юқоридаги ҳукмий такфирга қўшиб қўямиз ва бу охирги ниҳояли ҳукм бўлади унга нисбатан.

Нисо сураси 94 оятдаги воқеада ҳам айнан шу нарсани таъкидлаб келинган, саҳобалар у ерда бир одам уларга салом берса ҳам, ғаниматга эга бўлайлик деб ўлдириб қўйган эдилар, у замонда салом умумий аломат эди, шу билан бирга ислом аломатларидан ҳам эди. Аммо, саҳобалар буни инобатга олмадилар, тўхтатиб суриштирмадилар. Аллоҳ ушбу хатолари тўғрисида хабар беради: «Эй иймон келтирганлар! Аллоҳнинг йўлида жиҳодга чиқсангиз, аниқлаб олинглар ва сизга салом берган кимсага, мўмин эмассан, деманглар. Бу дунё ҳаётининг ўткинчи ўлжасини истайсизлар, Аллоҳнинг ҳузурида эса кўплаб ўлжалар бор. Авваллари сиз ҳам шундай эдингиз, Аллоҳ сизга неъмат берди. Бас, аниқлаб олинг….» (Нисо: 94)

Ушбу ояти кариманинг нозил бўлиш сабаби ҳақида Имом Аҳмад ибн Ханбал ҳазрати Абдуллоҳ ибн Аббосдан розиаллоҳу анҳу ривоят қилинган ҳадисда қуйидагилар айтилади: «Бану Салим қабиласидан бир одам бир гуруҳ саҳобанинг олдидан қўйларини боқиб ўтиб қолди ва уларга салом берди. Саҳобалар: «Биздан қўрққанидан салом берди, бўлмаса, бермас эди», дедилар-да, уни ўлдириб қўйларини Пайғамбарнинг соллаллоҳу алайҳи ва саллам  ҳузурларига ҳайдаб бордилар. Шунда Аллоҳ таоло: «Эй иймон келтирганлар! Аллоҳнинг йўлида жиҳодга чиқадиган бўлсангиз, аниқлаб олинглар…» оятини нозил қилди.

Имом Бағовий ўзининг тафсирида: “аниқлаб олинглар” дегани, яъни кофирлар орасидан мусулмон кишини аниқлаштириб олгмагунча бирор бир ҳаракатга қўл уришдан тийилинг дегани.

Имом Ат Тобарий айтади: “Оятдаги “Авваллари сиз ҳам шундай эдингиз” (Нисо, 94) дегани “Сизларга салом берган сизлар эса уни, сизлар сен кофирсан, деб ўлдирган киши каби, сизлар ҳам бир пайтлар ана шундай эдингиз. Яъни қачонки Аллоҳ ўзининг динини унга эргашганлар билан олий қилгунига қадар, сизлар ҳам ўзингизнин динга бўлган алоқангизни махфий тутар эдингиз, ҳудди сизлар ўлдириб туриб, молини олиб қўйган одам каби… Аллоҳ таолонинг: “аниқлаб олинглар” сўзи бу дегани яъни, бир одамнинг ҳолати МУСУЛМОН ЭКАНЛИГИ (!!!) (Аҳамият беринг кофир эканлиги деб айтилмаяпти) шубҳа остида бўлиб турса, у одамни ўлдиришга шошилманг деганини билдиради.

Агарда ҳам мушрикларда ҳам мусулмонларда бор бир аломат ислом аломати деб ҳисобланганда эди, мисол учун: соқол исломни яққол аломатларидан деб ҳисобланганда эди, ҳудди шундай соқол Юсуф алайҳиссаломда ҳам бор эди, аммо акалари дорул куфрга келганларида, у кишини шу билан мусулмон деб санамаган эдилар». «Юсуфнинг оға-инилари келдилар ва унинг ҳузурига кирдилар. Бас, у уларни таниди. Улар эса, уни танимадилар». (Юсуф: 58).

Имом Қуртубий ўзларининг тафсирлари (9 жилд, 220 бет) да дейдилар: «Улар (яъни акалари), у кишини (яъни Юсуф алайҳиссаломни) танимаганларини сабаби, акалари (Юсуф алайҳиссаломни) ушбу ҳоким кофир деб эътиқод қилган эдилар».

Ибн Таймия «Мажмуул Фатава» 7 жилд, 630 бетда айтади: «Шу (шартлар) сабабли Юсуф алайҳиссалом акалари у киши билан (яъни Юсуф алайҳиссалом билан) муомила қилгандилар, улар (акалари) Юсуф алайҳиссаломни танигунга қадар у кишини Фиръавн оиласидан деб эътиқод қилган эдилар».

Ҳозирги кунимиздаги халқларнинг замонавий ширклари.

Бизлар ҳозирги баъзи ўзларини исломга нисбатлайдиган тоифаларга ажабланамиз, ушбу исломнинг асл ва асосларини билмаган, ўрганмаган ва ҳатто ўрганишдан юз ўгирган халқни ҳимоя қиладилар. Бу дегани, ҳали ана ўша тоифаларнинг ўзлари ҳатто Ислом ҳидини ҳам ҳидламаганлар. Демократияни хоҳлайдиган халқни бу тоифалар Исломга нисбатлайдилар. Бу «халқ» тоғутлар остида босимда бўлган дейдилар. Яна бу тоифалар буларни мусулмон санаб, ушбу халқни тоғутга куфр келтириб, Аллоҳнинг қонунларини хоҳлайди демоқчилар.

Хозирда мана бу халқнинг ҳақиқий юзини очиб берадиган ишлар содир бўлди. Бу халқ нафақат кофир халқлиги маълум бўлди, балки ўзлари тоғутлигини ҳам исбот қиляптилар. Агарда ушбу халқда Аллоҳга тавҳид бўлганида эди, улар чиқиб Аллоҳдан бошқага ибодат қилинаётган қабрлар ва будларни синдирган бўлар эдилар.

Ва бундай қабрларни ва будларни синдираётганларни хаворижлар деб атамас эдилар. Агарда ушбу халқда Аллоҳнинг шариатларидаги тавҳид бўлганда эди, унинг ҳукмларида ва қонунларида, улар чиқиб жоҳилиятни ҳар қандай ҳукмлари ва қонунларидан бароатини эълон қилган бўлар эди.

Аммо, ушбу халқларни кўриб туриммиз, хоссатан Туркиянинг тоғути Эрдоғон «демократияни ҳимоя қилинглар!» деб чақирганда, лаббайка Эрдоғон деб миллионлаб кўчаларга ёғилдилар, уларга Аллоҳнинг қонунлари ўрнига бошқа қонунлар билан ҳукм қилаётган, Инжирлик каби ҳарбий ҳаво базаларни Ироқ ва Шомдаги оддий аҳолини бомбалаши учун АҚШга тақдим қилаётган, Ҳалаб ва бошқа чегара ҳудудига яқин жойлардан қишлоқларни, у ердагиларни замбараклар билан урдираётган, зоҳиридан мусулмон кўринганларни ўз ўлкалари тоғутларига топшириб юбораётган, НАТО, БМТ каби куфрий тизимларга аъзо бўлган ва уларнинг қонунларига беками кўз бўйинсунаётган ТОҒУТНИ ўз қўллари билан ширкий сайловларда овоз бериб-танлаб, уни бир оғиз гапларига кўчаларга чиқиб танкларни тагига ётиб олиб уни ҳимоя қилмаган бўлар эдилар. Аллоҳнинг калимаси олий бўлиш учун шу кўчага чиққан халқнинг агарда ўн фоизи шундай кофирларга қарши туриб берса эди, аҳвол бошқачароқ кўринишга эга бўлиши мумкин эди. Аммо Аллоҳ шуни хоҳлаган экан. Агарда Эрдоғонни Туркия халқи шунчалар яхши кўрса, ушбу давлатини шариат билан бошқаришига нима тўсқинлик қилади? Бир оғиз айтса халқи рози бўлиши керак ахир! Агарда халқи норози бўлса, мазкур халқ, тоғут эканига даъвоимиз исботи янада қарор топади! Бу юқоридаги мисол қолган куфр диёрларига ҳам тегишлидир.

Бу шундай халқки, ўзларининг сайловда сайлаган тоғутлари орқали ҳокимият (уларга) халққа тегишли дейдилар, агарда ҳокимият Аллоҳга тегишлилигини кўриб қолсалар, улар кўчаларга чиқиб ушбу нарсага қарши намойишлар қиладилар. Конституция деган бир замонавий будни, уларнинг янги ҳаётларини ташкиллаштириб берадиган олий қомус деб санайдилар. Аммо, шариат, қуръон ва суннат, бу эскичадан қолган сарқитлар фақатгина ўликларда ва маросимларда ишлатиладиган бир унсур каби қарайдилар. Агарда қуръон ва суннат уларнинг ишларини ташкиллаштириб бериши керак деган тоифа чиқиб, шу учун жидду жаҳд қилса, уларнинг исмлари ваҳҳобий, террорист, экстримист, ақийдапараст бўлиб, ўзларини намойиш қилиб телевизорларда гапирганларидан ташқари, болаларини тоғутнинг аскари қилиб 1 йиллик, 1 ойлик муқобил хизматга юборадилар, бундан ҳам баттари, кўпчилиги давлатлари «терроризмга қарши кураш» деб ҳар йили БМТга товон тўлайдиган давлатларга солиқ тўлашдан ҳам хижолат бўлмайдилар, баъзи ўзларини салафийман деган жаҳмийлар ҳатто солиқдан қочса бир одам, мусулмон валиюл амрга хиёнат қилма деб койиб ҳам қўядилар, ҳа, ана шундай тоғутларни мусулмонларнинг амири деганлар ҳам кўпгина. Аммо, у амирлари уларни қаерда кўрса қамоқларга ва зиндонларга тиқиш билан овора. Хорлик устига хорлик.

Бу халқ қандай исломий халқ бўлсинки, агарда ўзларини Аллоҳнинг ўрнига қонун чиқарамиз деб тоғут бўлиб олиб, ўзларини номидан бир бошқа тоғут тайинласалар? Қандай бу халқ исломий халқ бўлсинки, агарда кофирларни дўст тутиб, Аллоҳнинг калимасини олий қиламан деган муваҳҳидларга душманчилик қилсалар? Бу халқ қандай исломий халқ бўлсинки, агарда жиҳодни терроризм, тавҳидни ақийдапарастлик, такфирни эса фитна жиноят десалар, аммо қабрпарастлик эса Аллоҳга яқинлик ҳосил қилишни йўли деб, Аллоҳнинг қонунларини жорий қилиниб жазолари қўлланилса ваҳшийлик, жоҳиллик ва қолоқлик десалар!? Қандай қилиб бу халқ исломий бўлсинки, Аллоҳга ширк келтириб турса? Ёки фақатгина қуруқдан қуруқ, ҳаж қилиб, намоз ўқиб, қуруқдан-қуруқ мусулмонмиз дегани учун исломий халқ дейилиши керакми?!

Токи ушбу халқларда диннинг асослари мавжуд бўлмас экан, бу халқлар яҳуд ва насоролардан ҳеч қандай фарқи бўлмайди. Бу халқлар мушрик халқ бўлиб, ширк унинг яққол аломатлари бўлиб келади. Бу халқлар исломдан фақатгина исмини олган холос, қуръондан эса фақатгина расмини олгандир. Уларнинг масжидлари тўла бўлса ҳам, Аллоҳнинг шариати қоим эмас. Уларнинг уламолари эса осмон остидаги энг ёмон одамлардир, улардан фитна чиқади ва уларга яна қайтади.

Ва шу халққа сиз қандай муносабатда бўласиз? Нимага юқорида келтирилган ширк ва куфрларга кўз юмасиз?! Шунча очиқ куфр ва очиқ ширкдан кейин ҳам ушбу халққа такфирни шартларини келтира олмаяпсизми? Ёки диннинг асосларини билмаслигига узр бериб таъвил қиляпсизми? Биласизки, таъвил (нотўғри талқин қилиш) диннинг асосларидан пастроқ даражадаги масъалаларда ўринлидир! Бизлар бир сўзда жамланишимиз кераклиги келмаганми? Бу халқларда ширк ва куфр аниқ ва равшан бўлмадими!? «Лаа иллаҳа илла Аллоҳ» калимаси улар ширк ва куфр қилиб турса ҳам қабул қилиниши керакми? Бир халқ ичида тарқалган куфр ва ширкдан бароат эълон қилишлик, улардан бир одамни ислом билан ҳукм қилишлик шарти эмасми? Тавҳиднинг маъносини ва ҳозирги кундаги халқларнинг ҳақиқатига боғласакгина, ушбу оламлар Роббисининг динидан қўрқадиган жамиятда ал вало (дўст тутиш) вал баро (душман тутиш)ни уддасидан чиқа оламиз.

Дор (Диёр) билан ҳукм қилишлик.

Ҳамд бин Атийқ «Макка бугунги кунимизда Дарул Исломми ёки Дорул Куфрми?» деган саволга жавоб берар экан шундай дейди: «Агарда, сени уларнинг намоз ўқиётганлари, ҳаж қилаётганлари, закот бераётганлари иккилантирётган бўлса, сенга ҳамма нарсани бошидан тушунтирмоқ лозим. Маккада бир пайтлар Исмоил ибн Иброҳим алайҳимассалом даъвати сабабли тавҳид бор эди. Макка аҳли кўп вақт мобайнида тавҳидда яшадилар. Шундан сўнг Амр ибн Луҳай улар орасида ширк тарқата бошлади, натижада Макка аҳли ширкка қараб кетди. Иброҳим алайҳиссалом динларининг қолган амаллари сақланиб қолган бўлса ҳам, у ерлар ширк ерларига айланди. У ерларда одамлар ҳаж қилсалар ҳам, закот берсалар ҳам ширк ерлари эди. Шунингдек бизларга Абдулмуттолибнинг «Фил қиссаси»ни баён қилган шер ҳам етиб келган. (Кашфуш Шубуҳат) Уларда Иброҳим алайҳиссалом динидан қолган бошқа урф-одатлар ҳам бор эди, аммо буларнинг ҳеч қайсиси улар куфрда эканликларига ва Аллоҳнинг душмани эканликларидан тўсувчи нарса деб ҳисобланмас эди. Бизнинг фикримизча ва бошқа уламоларнинг фикрича бугунги кундаги мушрикларнинг ширклари, у замондаги мушрикларнинг ширкларидан оғирроқдир. Яна шуни айтиб ўтиш керакки, Маккаликлардан ҳам олдин, Одам алайҳиссаломдан кейин ўн аср мобайнида одамлар муваҳҳид ҳолда яшадилар. Бу нарса одамлар токи ўзларидан олдин ўтган солиҳ одамларни улуғлаб, уларга ибодат қилишни бошлагунга қадар давом этди. Шундан сўнг Аллоҳ Нуҳ алайҳиссаломни тавҳидга даъват қилишлари учун жўнатди. Бундай ҳолат Ҳуд алайҳиссаломда ҳам бўлган. У киши қавмларини ягона Аллоҳгагина ибодат қилиш учун даъват қилган эдилар, уларнинг қавмлари ушбу даъватни батамом рад этмадилар, улар Аллоҳ ягона илоҳлигига ва Унга ибодат қилишга иймон келтирган эдилар, аммо уларга ҳамма ибодат турларини фақатгина ягона Аллоҳга йўналтириш ёқмаган эди. Иброҳим алайҳиссалом ҳам қавмини ягона Аллоҳга ибодат қилишга чақирган эдилар, улар (қавмлари) шундоқ ҳам Аллоҳга ибодат қилар эдилар, аммо Аллоҳ билан бирга бошқа сохта илоҳларга ҳам ибодат қилар эдилар. Яъни: ҳар бир қавмда ислом (аломатлари)дан бирор нима бор эди, аммо ушбу аломатлар уларни мушрик деб ҳисобланишларига тўсқинлик қилмас эди. Юқорида келганларни таҳлил қилар эканмиз, шуни хулоса қила оламизки, агарда ширк ва унинг ҳосилалари бир ерда зоҳир бўлса ва унинг аҳолиси унга амал қилаётган бўлса, у учун мужодала қилиб, тавҳид аҳлига душманлик қилса, ёки у ердагилар исломий таълимотлардан юз ўгирсалар, бундай ерга куфр ери деб ҳукм қилмай қандай бошқа ҳукм берса бўлади? Агарда у ердагилар ўзларини кофир деб санамасаларда, шу билан бирга муваҳҳидларни маломат қилсалар, уларни динни нотўғри тушуняпти деб айбласалар ва хавориж ёки кофир деган тамға боссалар, албатта, бу куфр ерлари деб ҳисобланади. Энди шуларнинг ҳаммаси бир ерда мужассам бўлса қандай бўлади?! (Мажмуатур росаил ва масаилун Наждия, 1 жилд, 742-746)

Уламолар айтадиларки: «Озчиликка кўпчиликнинг ҳукми берилади».

«Нодир нарсанинг ҳукми кўпликка тарқамайди».

Имом Сарахсий айтади: «Дарул ҳарбда (душманлар ерида)ги инсоннинг ҳолини (ҳукмини) билмасак, унга дарул ҳарб ҳукми билан ҳукм қилишлигимизни (уни кофир санашлигимизни) кўрмадингми!? Ислом диёрида унинг зиддидир. Биз ундай одамни мусулмонлардан деб санаб турамиз, токи унинг зиддини билмагунимизга қадар!». (Мабсут, 3 жилд, 76 бет)

Имом Абу Бакр Жассос Ал Ҳанафий айтади: «Наҳотки сен кўрмайсанки, ҳар бир дарул исламдаги ва дарул ҳарбдаги ҳукм умумий аксарига (яъни кўпчиликка) боғланади, хос баъзи камчиликка эмас. Ҳаттоки, дарул исламдаги кишиларни ўлдириш мумкин эмас бўлади. Аслида дарул исламда ҳам қатлга ҳақдор бўлган муртад, мулҳид (атеист) ва душман инсонлар бўлиши ҳам мумкин. (Улар ислом диёрида бўлганликлари учун уларни кофир эканлигига далил келмагунча, яъни куфри зоҳир бўлмагунча, уларга ҳукмий шу диёрнинг ҳукми берилади). Ва дарул ҳарбдаги инсонларни эса қатли мустаҳаб бўлади. Аслида у ерда мусулмонлар, тожирлар ва асир тушиб қолган инсонлар бўлиши ҳам мумкин. (Бу ерда юқоридагини акси, яъни модомийки уларни мусулмон эканлигига далил келмагунча, уларга уша диёрнинг ҳукми берилади)». (Аҳкамул Қуръан лил Жассос, жилд, 157 бет)

«Чунки эътибор кўпчиликка қаратилган, бунга далил Дорул ислом (мусулмонлар) диёри унда мусулмонлар кўп бўлганлиги учун зоҳиридан Ислом дейилади. Уни акси, (яъни Дорул куфрда) унда кофирлар кўп бўлганлиги учун дарул ҳарб дейилади». (Ал-Муғний, 4/24)

Имом Куртубий айтади: «Улар (Юсуф алайҳиссалом акалари) у кишини танимадилар, чунки улар ҳоким кофир деб эътиқод қилган эдилар!» (Тафсирул Қуртубий)

Ибн Таймия айтади: «Шунинг учун Юсуф алайҳиссаломни акалари, у кишини Фиръавн оиласидан дея шунга қараб алоқада бўлдилар» (Мажмуал фатава, 7 жилд, 630 бет).

Ибн Таймия шунингдек: «Баъзан мусулмон киши бирор бир қавм билан жанг қилар экан, улар орасида иймонини яширган мўминлар ҳам бўлиши мумкин. Масалан: ҳижрат қилишга имкони бўлмай ҳижрат қила олмаганлар, икроҳ ҳолатида жангга зўрлаб олиб чиқилганлар, ундай инсонлар қиёмат куни нийятига мувофиқ тириладилар (аммо бу дунёда уни кофир деб санайдилар)» – дейди. (Мажмуал фатава, 4 жилд, 209 бет)

Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтадилар: «Бир лашкар Каъабани бузиш нийятида йўлга чиқади, улар оппоқ саҳро ерларига келганда, уларни ҳаммасини ер ютиб кетади». Оиша розиаллоҳу анҳо айтадилар: «Эй Аллоҳнинг росули, улар орасида икроҳдагилар бўлиши мумкинку?». Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: «Улар нийятларига мувофиқ тириладилар».

Аббос розияллоҳи анҳу Бадр куни асрга тушганларида дедилар: «Эй Аллоҳнинг росули, мен икроҳ ҳолатда эдим». Росулуллоҳ дедилар: «Сенинг зоҳиринг бизларнинг зиддимизга эди (яъни мушрик ҳукмида), энди қалбингдаги нарсага келсак, уни Аллоҳнинг ҳузурига қолдирамиз».

Ибн Таймия айтади: «Кофирлар диёрида иймонини яшириб юрган одам бўлиб, мусулмонларга унинг ҳолати номаълум бўлиши мумкин. Кофирлар қавмига уруш бошланиб кетган маҳал, мусулмонлар ушбу инсонни ўлдириб қўйишлари мумкин. Унинг орқасидан намоз ўқилмайди, мушриклар билан кўмилади, охиратда эса мўминлар қаторида бўлади. Ҳудди, бу дунёда мунофиқларга ислом ҳукми берилиб, охиратда улар жаҳаннамнинг энг тубида бўлгани каби. Охират ҳукми, бу дунёнинг ҳукми бўлмайди». (Дара атаъарут, 4 жилд, 309 бет)

Ибн Умар Ал Либий ўзининг «Халқимиз ҳукмининг таҳлили» китобида шундай дейди: «Диндор кишилар деб танилган сўфийлар, шиалар, иҳвонлар, таблиғчилар, талафийлар (сарой муржиалари) жаҳолат билан қилинган катта ширкни оқлаб, уни ҳимояси учун баҳслар олиб борадилар. Уларнинг мисоли ҳудди исломнинг урф-одатларини олиб борган ва суннатга эргашган, аммо шу вақтнинг ўзида исломнинг АСОСлари бузулган киши кабидирилар. Уларнинг ичида (ал-баро) деб фақатгина ҳокимларга нисбатан ишлатиб, аммо ораларида ширк-куфр ва мулҳидлик (динсизлик), тарқаб унга итоат қилганларга бароат қилмайдилар. Шунингдек улар ҳатто ораларида ширк жаҳолат билан узр бўладими ёки йўқми деб тортишаётганини кўришинг мумкин. Уларнинг ораларида назарий тарафдан жаҳолат билан қилинган ширкка узр йўқ деб туриб, аммо амалда оқлаб турганини кўрасан. Баъзилари одамлар ушбу куфрни куфрлигини моҳиятини тушиниб етмадилар деб оқлайдилар. Уларнинг ораларида шундайлар борки, улар осмондаги қуёш каби очиқ бўлгани каби, ёйилиб кетган куфрни кўрмай, намоз, рўза ва саломни ёйилганини кўрадилар. Яъни: одамларга ҳукм чиқарар экан, уларнинг орасида ёйилган куфрни кўрмай, намоз, рўз каби ишларни кўриб уларга мусулмон деган ҳукм берадилар. Ҳуддики биз ушбу аҳоли мушрик эмас, мулҳид бўлиб кетди деяётгандаймиз».

Тушунарли бўлган бўлса, ушбу жоҳилий жамиятдаги асл ширкдир, энди ким токи ширкдан барий экани маълум бўлиб ва исломга киргани очиқ бўлмагунча ҳеч кимга мусулмон деб ҳукм қилинмайди. Куфрнинг асли бу иймоннинг йўқлигидир. Ким мусулмон бўлишни истаса, у ширкдан ва мушриклардан безорлигини билдириши-кўрсатиши лозим.

Имом Ҳамд бин Атийқ Ан Наждий: «Билгинки, куфрнинг ҳар хил турлари мавжуддир… ва ҳар бир кофир тоифа ўзининг куфрига эгадир. Ва ҳеч ким мусулмон деб ҳисобланмайди ва динини изҳор қиляпти деб айтилмайди токи, ўзи яшаб турган жойнинг куфрига зид иш қилиб, ўзини бароати ва душман экинини кўрсатмагунга қадар. Агарда қайси бир жамият ширк билан танилган бўлса ва у улар билан яшаётган бўлса, у ердаги динни изҳор этиш дегани: бу тавҳидни изҳор этиши ва уни ҳаётда қўллаши, уни устига ширкдан тўсиши ва ундан одамларни қайтариши деганидир. Агарда қайсидир бир жамият Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам рисолатини ва пайғамбарлигини инкор қилаётган бўлса, у ерда динни изҳор этиш Росулуллоҳни Аллоҳнинг элчилигига ва унга эргашишликка даъват қилиш бўлади. Яна бошқа бир жамият агар намозни тарк этишлик билан куфрда айбланаётган бўлса, у ерда диннинг изҳори намоз ўқиш ва уни ўқишликка чақиришдир. Бир жамият мушриклар билан дўст тутилаётгани билан ва уларга итоат қилаётгани билан танилган бўлса, у ерда динни изҳор қилиш мушриклардан бароат қилиб, уларни ёмон кўриб, қўлдан келгунча душманчилик қилиш бўлади. Хуллас динини очиқ изҳор қилаётган деб, фақатгина атрофида яшаётган кофирларга улардан безорлигини очиқ айта олган кишигина ҳисобланади». (Сабилун Нажат вал фикак мин мувалатил муртаддийн вал атрок, 44 46)

Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ва саҳобалар Макка аҳлини улар ичида ўз иймонларини яширган мўминлар борлигини билмас эдилар ва шунга қарамай такфир қилишларига далил: «Улар (Макка мушриклари) кофир бўлган ва сизларни Масжид-ал-Ҳаромдан, ҳадя (қурбонлиқ қилиш учун олган ҳайвонларингиз)ни эса маҳбус бўлган ҳолида, ўз жойига етишдан тўсган кимсалардир. Агар (Маккада) сизлар билмаган мўмин кишилар ва мўмина аёллар бўлмаса эди — сизлар уларни билмаган ҳолингизда (мушриклардан деб ўйлаб) бостириб — ҳалок қилиб қўйиб, улар сабабли сизларга ор-гуноҳ етмаса эди. (Аллоҳ сизларни Маккага юриш қилишдан тўсмаган бўлар эди). Аллоҳ Ўзи хоҳлаган кишиларни Ўз раҳматига дохил қилиш учун (яъни уларни мушриклар қаторида ҳалок бўлиб кетишларидан асраш учун сизларни жанг қилишдан тўсди). Агар (мўминлар) ажралиб олганларида, албатта улардан (яъни Макка аҳлидан) кофир бўлган кимсаларни аламли азоб билан азоблаган бўлар эдик». (Маккаи Мукаррамада кофирлардан қўрқиб иймонини яшириб юрган мўмин ва мўминалар бор. Агар урушга рухсат берилганда, мусулмонлар билмасдан ўша дин қардошларини ҳам ўлдириб юборишлари мумкин. Айни чоқда, кофирларнинг ичида ҳам кейинчалик Исломга келиб, ҳидоят йўлига кириши мумкин бўлган кишилар кўпчилик эдилар) (Фатҳ: 25)

Дарул Куфрда (яққол) ажралиб турувчи аломатлар тўғрисида:

حُكْمَ الدَّارِ أَقْوَى مِنْ دَعْوَى مُحْتَمَلَةٍ

«Агарда даъво эҳтимолли/шубҳали бўлса, дорнинг (диёрнинг) ҳукми бу даъводан кучлироқдир». (“Имом Маваридий, «Ал-Ҳавил Кабир фий фиқҳи мазҳаби имам Аш Шафиий» 8/56)

Ибн Таймия «Мажмуул Фатаванинг 1/267 268 бетларида» ва «Қоидату аҳлу сунна вал жамоа»да айтади: «Абу Амр ибн Марзуқ Миср ерларига келган маҳал, у ердаги ҳокимлар шиа эътиқодида бўлиб ботиний ақидада эдилар, шунинг учун у (Миср) ерларда бидъатлар тарқалиб кучайиб кетган эди, шу сабабли Абу Амр ибн Марзуқ саҳобаларига фақатгина ўзлари (муваҳҳид деб) таниган одамнинг орқасидан намоз ўқишликни буюрган эди. Унинг ўлимидан сўнг у ерларни Солаҳуддин Айюбий каби аҳлу сунна ҳокимлари эгаллаганларидан кейин, у ерларда илм ва суннатга эргашишлик кучайди».

Муҳаммад ибн Ҳасан Аш Шайбоний айтади: «Мусулмонлар бир шаҳарга куч билан кирар эканлар (уруш билан) улар (кўчаларда) кўринган ҳар қандай эркакни ўлдиришида ҳеч қандай монеълик йўқ»

Бу сўзларнинг шархида яна бошқа ҳанафий олим Имом Сарахсий айтади:

«Сабаби, у ер ҳарб (уруш) ерлари ҳисобланади ва у ерда биз учратган одамнинг зоҳирий ҳукми – жангчидир. Ҳукм эса зоҳирига қараб олинади, токи унинг зиддига далил келмагунга қадар. Аммо, агарда мусулмонлар у ерда (баъзи) аломатлари бор инсонни кўриб қолсалар, ёки аҳлу зиммани аломатлари кўрилса, ушбу ҳолатда унинг ишини ўрганиб чиқилади, токи уларга уни (яққол ажралиб турувчи аломатлари кўрилмагунга қадар) ҳолати маълум бўлмагунга қадар. Чунки, аломатлар бўйича ҳукм қилиш фақатгина бошқа йўл билан унинг ҳукмини билиш имкони йўқ масъалаларда ва унинг ҳақиқий ҳукмини билиш қийин ёки имкони йўқ маҳал қилинади. Аллоҳ таъоло айтади: «Уларнинг сиймолари юзларида» (Фатҳ: 29), яна айтади: «Уларнинг сиймоларидан танийсан» (Бақара: 273), яна дейди: «Жиноятчилар сиймоларидан билинур…» (Ар Роҳман: 41). (Абу Бакр Ас-Сарахсий «Шарх Ас Сиярул Кабир» 4 жилд, 206 бет)

Имом Сарахсий айтмоқчики, масалан: агар биз бир кофирлар ўлкасига ҳужум қилсак ва у ерда бир ҳижобдаги аёлни кўрсак, биз уни жория қилиб олишдан олдин уни ҳолатини ўрганмоғимиз лозим. Сабаби, у бизларга исломнинг бир маълум аломатини изҳор этди, шу билан бирга ушбу аломат ҳозирда хос муваҳҳидлар аломати эмас, ҳозирда зиндиқ-кофирлар ҳам ўзини исломга нисбатлайдиган мушриклар ҳам бундай юрадилар. Қараб турсанг, у аёл ўша мушриклар билан бир хил аломатни изҳор этяпти, шу билан бирга бу исломнинг аломатларидандир. Яъни: аниқ билиб бўлмайди ким у: мушрика-зиндиқми ёки муваҳҳидаларданми!? Шунинг учун биз унинг ҳолини ўрганишимиз керак ва бирдан такфир (такфир деганда бу ерда жазо, ҳадлар бериш маъносида) қилмаслигимиз керак, шошилмасдан нафсимизни жиловлашимиз керак, тезроқ жория қилиб олай демай. Бу дегани: унга мусулмон деган ҳукмни ҳам берамиз дегани эмас, баъзилар ўйлагандай, албатта йўқ, унинг ҳоли ҳали ҳам истисхаб, яъни дорул ҳукмдаги каби ҳукмий куфр ҳукмида. Токи бизлар унинг ишини кўриб чиқмагунимизга қадар унинг ҳолати ўша ҳолатда бўлиб туради биз учун. Уни ҳолатини ўрганиб чиққанимизда у одам бизларга «исломнинг яққол ажралиб турувчи» аломатларини изҳор қилса, биз уни мусулмонлардан санаймиз, агарда кофирларни аломатларини изҳор қилса, ушбу куфрини юқоридаги ҳукмий такфирга қўшиб қўямиз ва бу охирги ниҳояли ҳукм бўлади унга нисбатан.

Нисо сураси 94 оятдаги воқеада ҳам айнан шу нарсани таъкидлаб келинган, саҳобалар у ерда бир одам уларга салом берса ҳам, ғаниматга эга бўлайлик деб ўлдириб қўйган эдилар, у замонда салом умумий аломат эди, шу билан бирга ислом аломатларидан ҳам эди. Аммо, саҳобалар буни инобатга олмадилар, тўхтатиб суриштирмадилар. Аллоҳ ушбу хатолари тўғрисида хабар беради: «Эй иймон келтирганлар! Аллоҳнинг йўлида жиҳодга чиқсангиз, аниқлаб олинглар ва сизга салом берган кимсага, мўмин эмассан, деманглар. Бу дунё ҳаётининг ўткинчи ўлжасини истайсизлар, Аллоҳнинг ҳузурида эса кўплаб ўлжалар бор. Авваллари сиз ҳам шундай эдингиз, Аллоҳ сизга неъмат берди. Бас, аниқлаб олинг….» (Нисо: 94)

Имом Ат Тобарий айтади: “Оятдаги “Авваллари сиз ҳам шундай эдингиз” (Нисо, 94) дегани “Сизларга салом берган сизлар эса уни, сизлар сен кофирсан, деб ўлдирган киши каби, сизлар ҳам бир пайтлар ана шундай эдингиз. Яъни қачонки Аллоҳ ўзининг динини унга эргашганлар билан олий қилгунига қадар, сизлар ҳам ўзингизнин динга бўлган алоқангизни махфий тутар эдингиз, ҳудди сизлар ўлдириб туриб, молини олиб қўйган одам каби… Аллоҳ таолонинг: “аниқлаб олинглар” сўзи бу дегани яъни, бир одамнинг ҳолати МУСУЛМОН ЭКАНЛИГИ (!!!) (Аҳамият беринг кофир эканлиги деб айтилмаяпти) шубҳа остида бўлиб турса, у одамни ўлдиришга шошилманг деганини билдиради.

Агар, ҳам мушрикларда ҳам мусулмонларда бор бир аломат ислом аломати деб ҳисобланганда эди, мисол учун: соқол исломни яққол аломатларидан деб ҳисобланганда эди, ҳудди шундай соқол Юсуф алайҳиссаломда ҳам бор эди, аммо акалари дорул куфрга келганларида, у кишини шу билан мусулмон деб санамаган эдилар». «Юсуфнинг оға-инилари келдилар ва унинг ҳузурига кирдилар. Бас, у уларни таниди. Улар эса, уни танимадилар». (Юсуф: 58).

Имом Қуртубий ўзларининг тафсирлари (9 жилд, 220 бет) да дейдилар: «Улар (яъни акалари), у кишини (яъни Юсуф алайҳиссаломни) танимаганларини сабаби, акалари (Юсуф алайҳиссаломни) ушбу ҳоким кофир деб эътиқод қилган эдилар».

Ибн Таймия («Мажмуул Фатава» 7 жилд, 630 бетда) айтади: «Шу (шартлар) сабабли Юсуф алайҳиссалом акалари у киши билан (яъни Юсуф алайҳиссалом билан) муомила қилгандилар, улар (акалари) Юсуф алайҳиссаломни танигунга қадар, у кишини Фиръавн оиласидан деб эътиқод қилган эдилар»

Сўзимизнинг охирида Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга ва уларнинг оила аъзоларига ва асхобларига салоту саломлар бўлсин!