Бешинчи рукн: Охират кунига иймон келтириш

Бешинчи рукн: Охират кунига иймон келтириш.

بسم الله الرحمن الرحيم

“Аҳлуссунна вал-жамоа” охират кунининг бор эканига эътиқод қилиб, иймон келтирадилар. Бунинг маъноси эса, Қиёмат кунини тўла тасдиқ этиш хамда Аллоҳ таоло Қуръонида ва Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам хабар берган ўлимдан сўнг бўладиган, жаннат аҳллари жаннатга, жаҳаннам аҳллари жаҳаннамга киргунига кадар бўладиган барча нарсаларга иймон келтириш, демакдир.

Аллоҳ таоло охират кунини ўз китобида кўп зикр қилди. Балки, ҳар бир муносабат ва ҳар бир ўринда у ҳақда сўз юритди, унинг бўлишини таъкидлаб, уни кўп зикр қилди. Охират кунига бўлган иймонни Аллоҳга иймон келтиришга боғлади. Аллоҳ таоло деди: “Улар (Аллоҳ таолодан тақво қилувчи кимсалар) сизга нозил қилинган нарса (Қуръон) ва сиздан аввал туширилган нарсалар (китоблар) га иймон келтирадилар ва Охират кунига аниқ ишонадилар ” (Бақара: 4). “Аҳлуссунна вал-жамоа”: “Қиёмат кунининг қачон бўлишининг илми Аллоҳ таоло олдида ва уни Аллоҳдан бошка ҳеч ким билмайди”— деб иймон келтирадилар. Аллоҳ таоло деди: “Дарҳақиқат, Қиёмат (куни қачон бўлиши)нинг илми Аллоҳ таолонинг ҳузуридадир” (Луқмон: 34).

Аллоҳ таоло қиёмат кунининг қачон бўлишини бандаларидан сир тутган бўлса-да, унинг яқинлашганини билдирадиган белги ва аломатларни қилиб кўйди. “Аҳлуссунна вал-жамоа” қиёмат кунининг белгилари бўлмиш катта ва кичик аломатларга иймон келтирадилар. Чунки булар охират кунига бўлган иймон ичига киради.

Қиёматнинг кичик аломатлари

Қиёматнинг кичик аломатлари қиёмат бўлишидан анча аввал бўлиб, унинг кўринишлари одатдаги ишлар каби бўлади. У гоҳо қиёматнинг катта белгилари билан ҳамоҳанг бўлади. Қиёматнинг кичик белгилари жуда ҳам кўп бўлиб, биз уларнинг ишончли ривоятлар билан етиб келганларинигина эслатиб ўтмоқчимиз. Улар куйидагилардир: Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг пайғамбар қилиб юборилишлари, пайғамбарлик ва рисолатнинг тугаши, расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг вафот этишлари, “Байтул-мақдис” нинг фатҳ этилиши, фитналарнинг пайдо бўлиши, ўтган қавмлардан саналмиш яҳудий ва насронийларнинг йўлларига эргашиш, дажжоллар ва сохта пайғамбарларнинг чиқиши.

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам номидан сохта ҳадисларни тўқиш, расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг суннатларини рад этиш, ёлғоннинг кўпайиши, хабарларни нақл қилишда уларнинг тўғри ёки нотўғрилигини текширишнинг йўқолиши, илмнинг кўтарилиши ва илмни кичиклардан ўрганиш, жаҳолат ва бузғунчиликнинг пайдо бўлиши, солиҳ одамларнинг камайиши, Ислом ҳалқаларининг бирма-бир узилиши, халқларнинг Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг умматларига биргалашиб ҳамла қилишлари хамда Ислом ва ислом аҳлининг ғариблиги.

Қотилликнинг кўпайиши, балонинг қаттиқлигидан ўлимни умид қилиш, балоларнинг қаттиқлигидан қабрда ётган одамнинг ўрнида бўлишни орзу қилиш, зилзила ва касалликлар туфайли ўлиш ва қўққисдан ўлишнинг кўпайиши, эркаклар сони озайиб аёлларнинг кўпайиши, аёлларнинг ярим яланғоч кийинишлари, кўчаларда очик-ойдин зино қилишнинг ёйилиши, одамларни савалайдиган ва золимларга ёрдамчи бўлган миршабларнинг пайдо бўлиши.

Чолғу асбоблари, хамр (маст қилувчи ичимликлар), зино, судхўрлик, ипак, эркакларнинг ипак кийимларни ҳалол санаб кийишлари, ер ютиш, отиш  ва одамларнинг баъзисини (қилган гуноҳлари сабабли) бошқа махлуқларга айлантириш. Омонатнинг йўқолиши, ишларнинг нолойиқ одамларга топширилиши, паст-таг-туги йўқ одамларнинг раҳбар бўлишлари, пастлар яхшиларнинг устида бўлиб қолиши, чўрининг ўз хўжайинини туғиши, қурилишлардаги рақобат, одамларнинг масжидларни безашда гердайишлари, замоннинг ўзгариши: бутларга ибодат қилиш ва Ислом уммати ичида ширк амалларининг пайдо бўлиши. Танишларгагина салом бериш, тижоратнинг кўпайиши, бозорларнинг яқин бўлиши, ношукрлик билан одамларнинг қўлларида кўп бойликнинг жамланиши, ҳасисликнинг кўпайиши, ёлғондан гувоҳлик беришнинг кўпайиши, ҳақиқий гувоҳликни яшириш, ҳаёсизликнинг пайдо бўлиши, одамларнинг хусуматлашиши ва бир-бирларидан нафратланишлари хамда ғазабланишлари, қариндошлик алоқаларининг узилиши ва ёмон қўшничилик қилиш. Вақтнинг қисқариши ва ундан бараканинг кетиши, ҳилол янги ойнинг йўғонлашиши, коронғу кечанинг бўлаклари каби фитналарнинг пайдо бўлиши, Ислом рағбатлантирган суннатларга амал қилишда сустлик қилиш ва қарияларнинг ўзларини ёшларга ўхшатишлари. Йиртқич ҳайвонлар ва тоғу тошларнинг одамларга гапиришлари, Фурот дарёсининг сувларини олтиндан бўлган тоғ сабабидан қуриши ва мўъмин тушларининг рост бўлиши. Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг Мадинаси барча ифлосликларни йўқ қилади ва у ерда солиҳ ва тақволи кишиларгина қолади. Араб ярим оролида яйлов ва дарёларнинг қайта пайдо бўлиши ва Қаҳтондан одамлар итоат этадиган бир одамнинг чиқиши.

Румликларнинг кўпайиши ва мусулмонларга қарши уруш қилишлари, мусулмонларнинг яҳудийлар билан уруш қилишлари ва дарахт ва тошларнинг: “Эй мусулмон, мана бу яҳудий, кел уни ўлдир”— деб айтиши.

Константинопол (ҳозирда Истанбул) фатҳ этилганидек Римнинг (Италия пойтахти) ҳам фатҳ этилиши ва бундан бошқа саҳиҳ ҳадисларда ривоят қилинган хабарлардир.

Қиёматнинг катта белгилари: Қиёматнинг катта белгилари қиёматнинг яқин колганига далолат қилади. Агар бу белгилар кўринса, ундан кейин қиёмат бўлади.

“Аҳлуссунна вал-жамоа” қиёматнинг катта белгиларига расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан ривоят қилинганидек иймон келтирадилар. Уларнинг баъзилари:

Маҳдийнинг чиқиши: Унинг исми Муҳаммад ибн Абдуллоҳ, пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг аҳли-байтидан. У машриқ тарафидан чиқиб, етти йил ҳукм қилади. У жабр ва зулмга тўлган ер юзини адолатга тўлдиради. У ҳукм қилган даврда Ислом уммати аввал кўрмаган фаровонликни кўради. Ер бор ўсимлигини чиқаради, осмон эса ёмғирларини ёғдиради, У молни ҳисобсиз беради. Масиҳуд-Дажжолнинг чиқиши [Масиҳуд-Дажжолнинг фитнаси катта фитналардандир. Чунки Дажжол куфр, залолат ва фитналарнинг манбаидир. Пайғамбарларнинг барчаси ўз қавмларини Дажжол фитнасидан огоҳлантирди. Бу огоҳлантиришга энг кўп эътибор берган Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам бўлиб, умматларини бу фитнадан огоҳлантирар эканлар барча намозларидан сўнг Аллоҳ таолодан бу фитнадан паноҳ сўрар эдилар], Ийсо алайҳиссолату вассаломнинг Шомдаги Дамашқнинг шарқ томонидаги Оқ Минор олдида нозил бўлишлари. Ийсо алайҳиссолату вассалом Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам олиб келган шариатга амал қилиб, у билан ҳукм қилувчи бўлиб тушадилар. У Дажжолни ўлдиради ва Ер юзида Ислом билан ҳукм қилади. Ийсо алайҳиссолату вассалом Ҳақ учун жанг қиладиган ва Дажжолга қарши уруш қилишга жамланиб турган хамда Аллоҳ тарафидан мададланган тоифа олдига намозга такбир айтилган вақтда нозил бўладилар ва ўша жамоанинг амири орқасида иқтидо қилиб намоз ўқийдилар. Яъжуж ва маъжужнинг чиқиши, уч марта Ер ютиши: машриқда, мағрибда ва Араб жазирасида. Тутуннинг чиқиши, Қуёшнинг ботиш тарафидан чиқиши, Ер жониворининг чиқиши ва одамлар билан сўзлашиши, одамларни жамлайдиган оловнинг бўлиши. “Аҳлуссунна вал-жамоа” Аллоҳ таоло ва расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам хабар берган ўлим талвасаси ва ўлимдан сўнг бўладиган ўлим фаришталарининг ҳозир бўлишлари, мўъминнинг роббиси билан учрашганида қувониши, ўлим пайтида Шайтоннинг ҳозир бўлиши, кофирнинг ўлими олдида келтирган иймонининг қабул бўлмаслиги, барзах олами (ўлимдан сўнг то қиёмат кунига кадар давом этадиган ҳаёт), қабрнинг неъматлари, азоблари ва фитналари, қабрдаги фаришталарнинг саволлари, шаҳидларнинг роббилари ҳузурида тирикликлари ва ризқланишлари, саодатли кишиларнинг руҳлари неъматда, бахтиқаро кишиларнинг руҳлари азобда экани каби барча ғайб ишларига иймон келтирадилар.

“Аҳлуссунна вал-жамоа” тирик ва барҳаёт Аллоҳ таоло ҳаёт ва тирикларни йўқ қилиб, сўнгра қабрлардаги ўликларни қайта тирилтириб, ўз ҳузурида турғизиб ҳисоб-китоб қилишига иймон келтирадилар. “Аҳлуссунна вал-жамоа” сурга икки марта дам урилишига иймон келтирадилар. Унинг биринчиси қўрқитиш дами: унда бутун Олам ўзгаради ва ундаги интизом бузилади, барча жонзотлар фоний бўлади.

Иккинчиси эса кайта тирилтириш, жамлаш ва барчанинг Роббул-Оламийн учун туришлари учун урилган дам.

“Аҳлуссунна вал-жамоа” қайта тирилиш ва жамланишга, Аллоҳ таоло қабрлардаги одамларни қайта тирилтириши, одамлар Роббул-Оламийн олдида яланғоч, ялангоёк ва хатна қилинмаган ҳолда туришларига иймон келтирадилар, Қуёш уларга жуда ҳам яқин бўлади, уларнинг баъзилари ўзларидан оққан терларга кўмилиб то бўғизларигача етади, биринчи бўлиб қайта тирилтириладиган ва қабри ёриладиган одам — пайғамбармиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам бўладилар. Бу дахшатли кунда одамлар ўз қабрларидан бир лаҳзада атрофларга ёйилган чигирткалар мисоли, чақирувчига шошган ҳолларида чиқиб келадилар. Сўнгра, атроф жим-жит, ҳаммага қўрқинчли сукунат ҳукмрон бўлади. Шу пайтда амаллар ёзилган номалар — саҳифалар тарқатилади. Барча сирлар очилади. Аллоҳ таоло бандалари билан Қиёмат кунида сўзлашади, У билан бандалари ўртасида таржимон бўлмайди. Одамларни ўзлари ва оталарининг исмлари билан чакирилади. “Аҳлуссунна вал-жамоа” бандаларнинг амаллари тортиладиган икки паллали тарозига, амал саҳифаларининг тарқатилишига, уни баъзилар ўнг, баъзилар чап ва баъзилар орқа тарафларидан олишларига иймон келтирадилар. “Аҳлуссунна вал-жамоа” жаҳаннам устига қурилган, солиҳ кишилар ўтиб, гуноҳкорлар йиқиладиган “Сирот” га иймон келтирадилар. [Сирот — жаннатга ўтиб бориладиган йўлдир. Одамлар Сирот устидан қилган амалларига қараб ўтиб борадилар. Уларнинг баъзилари кўзни юмиб-очгунча, баъзилари чакмокдек, баъзилари эсган шамолдек, баъзилари учкур отдек, баъзилари туя юришидек, баъзилари югуриб, баъзилари юриб, баъзилар эмаклаб ўтиб борадилар. Баъзи одамларни тутиб, жаҳаннамга отилади. Ҳар бир киши ўзининг қилган амалларига қараб азобланади токи гуноҳ ва хатоларидан пок бўлади. Сиротдан ўтган одамлар жаннатга кириш учун тайёрланадилар ва жаннат билан жаҳаннам ўртасидаги бир майдонда кутиб турадилар. Уларнинг бир-бирларидан қасослари олиниб (бу қасосларни уламолар қалб амалларида деганлар, ҳасад, гина каби) покланганларидан сўнг жаннатга киришларига изн берилади.] “Аҳлуссунна вал-жамоа” жаннат ва жаҳаннам яратилган, ҳозирги кунда ҳам мавжуд, улар хеч ҳам фоний бўлмаслигига, жаннат муваҳҳид мўъминлар ва тақволиларнинг жойи эканига, жаҳаннам эса масиҳий, яҳудий ва бутпарастлар, ўзини мусулмон деб санаб, аммо билмасдан ширк қилиб юрганлар каби мушрик-кофирлар ва гуноҳкорларнинг диёри эканига иймон келтирадилар. Гуноҳкор (мўъмин-мусулмон) ларнинг дўзахи фоний бўлади, кофирларнинг дўзахи эса фоний бўлмайди. Жаннат ҳеч қачон фоний бўлмайди. Аллоҳ таоло жаннат ва жаҳаннамни махлуқларни яратишдан аввал яратгандир.

“Аҳлуссунна вал-жамоа” Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг уммати қиёмат кунида биринчи бўлиб ҳисоб қилиниши, биринчи бўлиб жаннатга кириши, улар жаннат аҳлининг ярми экани ва хамда улардан етмиш мингги жаннатга ҳисоб-китобсиз киришига иймон келтирадилар.

“Аҳлуссунна вал-жамоа” муваҳҳидлар жаҳаннамда абадий колмасликларига иймон келтирадилар. Улар Аллоҳ таолога шерик қилишдан бошқа гунохларни қилганликлари сабабли дўзахга кирганлар, холос, чунки, мушриклар жаҳаннамдан чиқмасдан мангу қоладилар. Улар пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қиёмат кунидаги ҳавзининг суви сутдан кўра оқрок, асалдан ширинроқ, мушк-анбардан хушбўйроқ, идишлари самонинг юлдузлари саноғича, узунлиги бир ойлик эни ҳам бир ойлик масофа, ундан ичган киши хеч ҳам чанқамас, у динда бидъат ишларни қилган кишилар учун ҳаромдир, деб иймон келтирадилар.

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: “Ҳавзим (нинг катталиги) бир ойлик йўлдир. Унинг суви сутдан оқрок, мушкдан хушбўйроқ ва идишлари самонинг юлдузлари (каби кўпдир). Ундан ичган кимса хеч ҳам чанқамас” (Имом Бухорий ривояти). Ва яна дедилар: “Мен сизларни ҳавзим олдида кутиб тураман. Ким менинг олдимдан ўтса (ҳавзимнинг сувидан) ичади. Ким ундан сув ичса мудом чанқамас. Менинг олдимга мен таниган ва мени ҳам таниган кимсалар сув ичиш учун келадилар ва мен билан улар ўртасини тўсиб қўйилади”. (Бошқа бир ривоятда): “Мен: “улар мендан”— деб айтаман. Менга: “Сиз улар сиздан сўнг нима ишлар пайдо қилганларини билмайсиз.”, дейилади. Шунда, мен: “Мендан сўнг ўзгартишлар қилган кишилар узоқ бўлсинлар! узоқ бўлсинлар! “— дейман.” (Имом Бухорий ривояти). Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам учун шафоат ва “мақталган мақом” — “ал-Мақомул-Маҳмуд” собитдир. У зотнинг шафоатлари мавқиф (маҳшар — қиёматгоҳ) да турган кишилар ўртасида ҳукм қилиш учун, жаннат аҳлларининг жаннатга киришлари учун, (ҳолбуки, расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ўзлари жаннатга биринчи бўлиб кирадилар), амакилари Абу Толибнинг жазосини енгиллатиш учун шафоат қилишлари (бу уч шафоат расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламгагина берилган бўлиб, бошқаларга берилмаган). Жаннатга кирадиган умматидан бўлган баъзи кишиларнинг олий мақомларга кўтариш учун шафоатлари ва жаннатга ҳисоб-китобсиз кирадиган умматидан бўлган кишилар учун шафоатлари.

Яхшилик ва ёмонликлари тенг бўлган кишиларнинг жаннатга киришлари учун шафоатлари. Жаҳаннамга киришлари амр этилган баъзи кишиларнинг жаҳаннамга кирмасликлари учун шафоат қилишлари. Ўз умматидан азобга мустаҳиқ кишилардан азобни енгиллатиш учун шафоатлари ва муваҳҳидлардан осий бўлганларини жаҳаннамдан чиқаришларидаги шафоатлари. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам шафоат қилганларидан сўнг улар жаннатга кирадилар. Сўнгги шафоатда (яъни, муваҳҳидлардан осий бўлганларини жаҳаннамдан чиқаришда) фаришталар, пайғамбарлар, шаҳидлар, сиддиқлар, солиҳлар ва мўъминлар муштаракдирлар. Буларнинг ҳаммасининг шафоатларидан кейин Аллоҳ субхонаҳу ва таоло ўз фазли ва карами билан ҳеч бир шафоатсиз кўплаб одамларни жаҳаннамдан чиқаради. Кофирлар учун шафоат йўқдир. Аллоҳ таоло деди: “Уларга шафоат қилувчиларнинг шафоатлари фойда бермайди” (Муддассир: 84)

Шафоатнинг икки шарти бор:

Биринчиси: шафоат қилиш учун Аллоҳ таолонинг изн бериши. Аллоҳ таоло деди: “У (Аллоҳ) нинг ҳузурида ҳеч ким (бировни) Унинг изнисиз шафоат қила олмайди” (Бақара: 255).

Иккинчиси: Аллоҳ таолонинг шафоат қилувчи ва шафоат қилинувчилардан рози бўлиши. Аллоҳ таоло деди: “(Улар) фақат (Аллоҳ) рози бўлган кишиларнигина шафоат қиладилар” (Анбиё: 28).

Қиёмат кунида мўъминнинг қилган амали ҳам шафоат қилади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Рўза ва Қуръон қиёмат куни банда учун шафоат қилади”— дедилар (Имом Муслим ривояти). Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам хабар берганларидек, қиёмат куни ўлимни олиб келинади ва уни сўйиб ташланади: «Жаннат аҳли жаннатга, жаҳаннам аҳли жаҳаннамга кириб бўлишгач ўлимни жаннат ва жаҳаннам ўртасидаги бир ерга олиб келинади ва бўғизланади. Кейин бир нидо қилувчи: “Эй жаннат аҳли, (энди) ўлим йўқ! Эй жаҳаннам аҳли, (энди) ўлим йўқ!”— деб нидо қилади. Жаннат аҳли қувончларига қувонч, жаҳаннам аҳли қайғуларига қайғу зиёда бўлади” (Имом Муслим ривояти).