Аломатга қараб ислом ҳукмини бериш

Аломатга қараб ислом ҳукмини бериш.

بسم الله الرحمن الرحيم

Бир кишига 4 хил равишда уни ё мусулмон, ёки кофир ҳукми берилиши мумкин:

1) Бир кишини ўзингиз яхши танийсиз, уни мушрик эканини, ёки мусулмон эканини ўзингиз яқинан (кўриб, билиб) юргансиз (мисол учун дорул куфрдаги кишини мусулмон дейишингиз учун, у одамни ақидасини кўрган бўлишингиз, у одамни ақидасини текширган бўлганингиз).

2) Бирор бир мусулмон (тавҳид аҳли) бўлган биродарингизнинг тавсияси орқали мусулмон, ёки кофир деб ҳукм қилиб турасиз.

3) Яққол ислом аломати, ёки куфр аломати билан унга ҳукм бериб турасиз (ҳозирги кундаги яқоол аломатлар мисол учун: тоғутларни ва мушрикларни такфири, замонавий куфрларни тушунганлиги).

4) Юқоридагилар топилмаганда эса, унга табъият (яъни бирор бир ўлкага, ёки бошлиққа тобеълигига қараб) ҳукмида муомила қиласиз (дорул куфр бўлса бегонани токи уни яхши танимас экансиз, кофир деб ҳукм қилиб турасиз, дорул ислом бўлса, мусулмон деб турасиз).

Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бир ёки бошқа аломатларни, одамларга ислом ҳукмини беришлик учун мезон-ўлчов қилиб ўрнатган эдилар. Ушбу аломатлар, Муҳаммад алайҳиссаломнинг нубувват йўлларининг масофасида, у ҳалқдан бу ҳалқларга қараб ўзгарар эди. Бунга далил эса, росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бизга ўз ҳадисларида хабар қилган ҳар ҳил аломатларидир. Масалан, Муҳаммад алайҳиссалом айтганларки:

أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَإِذَا قَالُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ …

Мен инсонлар билан токи улар лаа илааҳа иллаллоҳ демагунларига қадар, жанг қилишга буюрилдим (Имом Муслим ривояти).

Бу ерда биргина аломат — Лаа илааҳа иллаллоҳ калимасини талаффуз қилишли, ислом ҳукмини беришлик учун етарли бўлмоқда. Бошқа ҳадисда эса Муҳаммад алайҳиссалом:

أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَشْهَدُوا أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَيُؤْمِنُوا بِي وَبِمَا جِئْتُ بِهِ

Мен инсонлар билан токи улар лаа илааҳа иллаллоҳ деб шаҳодат бериб ва менга ва мен олиб келган нарсага иймон келтирмагунларига қадар, уларга қарши жанг қилишга буюрилдим. (Имом Бухорий ва имом Муслим ривоятлари)

Бу ерда энди, ислом ҳукмини беришлик учун икки аломат — Лаа илааҳа иллаллоҳ калимасига шаҳодат беришлик ва пайғамбар алайҳиссаломга иймон келтиришлик шарт қилинмоқда. Бошқа ҳадисда эса Муҳаммад алайҳиссалом дедилар:

مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَكَفَرَ بِمَا يُعْبَدُ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَرُمَ مَالُهُ وَدَمُهُ وَحِسَابُهُ عَلَى اللَّهِ

Кимки лаа илааҳа иллаллоҳ деса ва Аллоҳдан бошқа ибодат қилинадиган нарсаларга (тоғутларга) кофир бўлса, унинг моли ва қони ҳаром, ҳисоби эса Аллоҳга ҳаволадир. (Имом Муслим)

Бу ерда энди, ислом ҳукмини беришлик учун бошқа аломат — Аллоҳдан бошқа ибодат қилинаётган барча нарсаларга (тоғутларга) кофир бўлишлик шарт қилинмоқда. Шунингдек намоз, закот ва бизнинг қиблага юзланиш каби бошқа аломатлар қўшилган қолган ҳадислар.

Бу барчаси шуни билдирадики, росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам биргина аломатни, ҳаммага ва ҳамма вақтда доимий қўлламаган эдилар. Ушбу ҳадисларда аломатларни турли хил бўлиб ўзгариши шуни баён қиладики, Муҳаммад алайҳиссалом даъват қилган халқлар ўзгарар ва уларнинг эътиқодлари ҳам ҳар хил эди.

Шунинг натижасида, баъзи бировлар учун, биргина аломат уларга ислом ҳукмини беришлик учун етарлик қилар эди ва бошқалар учун эса етарлик қилмасди.

Бу хусусида Ҳанафий олим, Бадриддин Ал Айни ўзининг Саҳиҳул Бухорийга қилган шархида айтади:

[فإن قلت جاء عن أبي هريرة أمرت أن أقاتل الناس حتى يقولوا لا إله إلا الله فإذا قالوها عصموا مني دماءهم وأموالهم إلا بحقها وجاء عن ابن عمر أمرت أن أقاتل الناس حتى يقولوا لا إله إلا الله ويقيموا الصلاة ويؤتوا الزكاة فإذا قالوها عصموا مني دماءهم وأموالهم وجاء عن أنس المذكور في هذا الباب فما التوفيق بين هذه الروايات الثلاث قلت إنما اختلفت هذه الألفاظ فزادت ونقصت «لاختلاف الأحوال والأوقات التي وقعت هذه الأقوال فيها» وكانت أمور الشريعة تشرع شيئا فشيئا فخرج كل قول فيها على شرط المفروض في حينه فصار كل منها في زمانه شرطا لحقن الدم وحرمة المال ولا منافاة بين الروايات ولا اختلاف]

Агарда сен айтсанки: Абу Ҳурайра розиаллоҳу анҳудан келган: «Менга инсонлар билан токи улар лаа илааҳа иллаллоҳ демагунларига қадар, уларга қарши жанг қилишга буюрилдим. Ким буни айтса унинг моли ва жони омондадир, магар ушбу сўзнинг ҳаққи бундан мустасно». Ва Ибн Умар розиаллоҳу анҳудан келган: «Менга инсонлар билан токи улар лаа илааҳа иллаллоҳ деб, намозни барпо қилиб, закотни адо қилмагунларига қадар жанг қилишга буюрилди. Агар улар буни қилишса, улар мендан жонлари ва молларини сақлабдилар». Анасдан мазкур бобнинг зикри келгандир. Ушбу уч ривоятни қандай боғлаймиз десанг, мен айтаманки: Ушбу лафзлар ҳар хил бўлиб зиёда ва ноқис бўлишининг сабаби, ушбу сўзлар айтилган вақт ва ҳолатлар турли хил бўлганлигидир. Шарият ишлари эса, аста секин қонун бўлган ва ҳар қандай сўзнинг айнан ўзининг замонида шарти бор эди ва ҳар қандай замонда, жон ва мол омонда бўлиши учун, айнан ўзининг шарти бор эди. Юқоридаги ривоятлар орасида зиддият ва ихтилоф мавжуд эмасдир. (Китаб Умдатул Қорий, Шарх Саҳиҳул Бухорий, 4/127

Агарда инсон шундай аломат изҳор қилсаки, у аломат бугунги кундаги бизнинг тавҳид даъватига ижобат қилганини билдирса, биз унга ислом ҳукмини берамиз.

Аммо макка мушрикларига келсак, пайғамбар алайҳиссалом уларни шаҳодат калимасини талаффуз қилишга даъват қилган эдилар. Имом Бағовий ушбу: «У шунча илоҳларни битта илоҳ қилиб олдими?» оятининг тафсирида айтади:

، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم: قولوا لا إله إلا الله، فنفروا من ذلك وقاموا «، وقالوا: أجعل الآلهة إلهاً واحداً؟

Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтдилар: «Лаа илааҳа иллаллоҳ денглар» (мушриклар эса) бош тортишди ва айтишдики: «У шунча илоҳларни битта илоҳ қилиб олдими?». (Маъалимут Танзил)

Мушриклар шаҳодат калимасининг маъносини билганлари учун ҳам, уни талаффуз қилишдан бош тортишди. Шунинг учун уларни бирортасидан ушбу калимани шунчаки нутқ қилганини эшитилиши биланоқ, уларга ислом ҳукми бериларди. Бу Муҳаммад алайҳиссаломнинг даъватларига ижобат қилиш саналарди. Аммо аҳли китоб мушрикларига келсак, пайғамбар алайҳиссалом уларни шаҳодат калимасини шунчаки талаффуз қилишларига эмас, балки унинг маъносини тан олишга даъават қилган эдилар. Зеро, аҳли китоблар бу калимани шундоқ ҳам талаффуз қилишарди.

Аллоҳ таъоло айтади:

قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْاْ إِلَى كَلَمَةٍ سَوَاء بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَلاَّ نَعْبُدَ إِلاَّ اللّهَ وَلاَ نُشْرِكَ بِهِ شَيْئاً وَلاَ يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضاً أَرْبَاباً مِّن دُونِ اللّهِ فَإِن تَوَلَّوْاْ فَقُولُواْ اشْهَدُواْ بِأَنَّا مُسْلِمُونَ

Сен: «Эй аҳли китоблар! Бизга ҳам, сизга ҳам баробар сўзга келинг: Аллоҳдан ўзгага ибодат қилмайлик, Унга ҳеч нарсани шерик қилмайлик ва Аллоҳни қўйиб, баъзимиз баъзимизни Робб қилиб олмайлик», дегин. Бас, агар юз ўгирсалар: «Гувоҳ бўлинглар, биз, албатта, мусулмонлармиз», деб айтинглар. (Оли Имрон: 64)

Шу сабабли ҳам, аҳли китоблар учун лаа илааҳа иллаллоҳ калимасини талаффуз қилишлари етарли саналмаган эди. Бундай одамлар учун росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам яна бир аломат қўшган эдилар, бу эса ҳадисда келганидай у зотга иймон келтиришдир:

أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَشْهَدُوا أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَيُؤْمِنُوا بِي وَبِمَا جِئْتُ بِهِ

Мен инсонлар билан токи улар лаа илааҳа иллаллоҳ деб шаҳодат бериб ва менга ва мен олиб келган нарсага иймон келтирмагунларига қадар, уларга қарши жанг қилишга буюрилдим. (Имом Бухорий ва имом Муслим ривоятлари)

Энди бу нарса янада тушинарлироқ бўлиши учун ҳам, Ҳанафий олим, Абу Бакр Ал Жассоснинг сўзини келтирамиз:

قال أبو بكر : لم يجعل اليهودي مسلما بقوله : » أنا مسلم أو مؤمن » ؛ لأنهم كذلك يقولون ، ويقولون الإيمان والإسلام هو ما نحن عليه ؛ فليس في هذا القول دليل على إسلامه ، وليس اليهودي والنصراني بمنزلة المشركين الذين كانوا في زمان النبي صلى الله عليه وسلم لأنهم كانوا عبدة أوثان ، فكان إقرارهم بالتوحيد وقول القائل منهم إني مسلم وإني مؤمن تركا لما كان عليه ودخولا في الإسلام ، فكان يقتصر منه على هذا القول لأنه كان لا يسمح به إلا وقد صدق النبي صلى الله عليه وسلم وآمن به .

Абу Бакр айтади: Яҳудий киши: мен мусулмонман (таслим бўлганман) ёки мўъминман дейиши билан мусулмон бўлиб қолмайди. Зеро, улар буни шундоқ ҳам айтадилар. Шунингдек, улар айтадиларки: Улар устида турган қандайдир нарса, ана шу иймон ва исломдир. Шу сабабли ҳам, бу сўзлар унинг исломи учун далил эмас. Яҳудий ва насронийларнинг манзилати, росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг замонларидаги бут санамларга ибодат қиладиган мушрикларнинг манзилатига ўҳшаш эмас. Қачонки бу мушриклар тавҳидга иқрор бўлганларида ва улардан бири: мен мусулмонман, мен мўъминман деганида, у ўзи устида бўлган ширк ва куфрларни тарк этиб, исломга кирарди. Ушбу сўзлар у учун етарли аломат эди, чунки уларнинг ҳеч бири бу шаҳодат калимасига рози бўлмас эди, магар росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга ишониб иймон келтирганларгина рози бўларди. (Аҳкамул Қуръан, 243-244)

Шулардан келиб чиққан ҳолда, биз ислом ҳукмини намоз ўқишлик ёки шаҳодат калимасини шунчаки талаффуз қилишлик билан бермаймиз.

Аҳир, ҳозирги аксар мушриклар масалан: рофизалар, алавийлар, сўфийлар, демократлар ва бошқа ўзини исломга нисбатлайдиган мушриклар ҳам калимани талаффуз қилади, намозни ўқийди. Шунинг учун ҳам бугун биз тавҳидни сўз ва амаллари билан бирга тан олиб, уни изҳор қилишларига даъват қиламиз. Токи улар ана шу тавҳид даъватига ижобат этганлик аломатларини изҳор қилмагунларича, биз уларни мусулмонлар дея олмаймиз.